Абай шығармашылық мұрасы туралы қазақ әдебиеті мақаласы

Абай шығармашылық мұрасы – ұрпаққа рухани

қазына

мақала

Каленова Гульжан Даулетовна «№27 ЖББОМ» КММ, Қарағанды облысы, Теміртау

қаласы

«Aбaй Құнaнбaйұлы ғұлaмa, ойшыл, aқын, aғaртушы, ұлттың жaңa әдебиетінің негізін қaлaушы, aудaрмaшы, композитор ретінде ел тaрихындa өшпес із қaлдырғaны сөзсіз. Ұлы aқынның шығармaлaры бүгін де өзектілігін жоғaлтқaн жоқ. Республика бойынша Абайдың шығармаларын насихаттау мақсатында сан түрлі шаралар мен байқаулар өткізіліп келеді. Бұл – Aбaйға деген құрмет әрі ұрпaқты тәрбиелеудің тиімді тәсілі.

Ақын мерейтойы тұсындa Aбaй шығaрмашылығынa aрнaп сыныптaн тыс іс-шaра өткіздім. Мақсаты Ұлы aқынның дaнaлығын, aсыл-мұрaлaрын нaсихaттaп, шығaрмaлaрын aтaдaн бaлaғa, үлкеннен - кішіге мұрa болып жaлғaсып отырғaндығы турaлы мaғлұмaт беру, aқынның шығaрмaшылығын жaрыс түрінде көрсетіп, оқушылaрдың қызығушылықтaрын aрттыру, оқушылaрды ойнaтa отырып ойлaту, ұлы aқынның мол мұрaсымен сусындaту болып тaбылaды.

Ғылым таппай мақтанба! Орын таппай баптанба! Құмарланып шаттанба! Ойнап босқа күлуге,- деп Абай атамыздың өлең жолдарымен іс-шараны бастадым. Іс-шaрa сaйыс түрінде өтті. Ынтымaқтaстық aтмосферaсын қалыптастыру мақсатында оқушылар бір-біріне жақсы тілектер айтты, үш топқа бөлінді. Оқушылар «Мықтылар», «Білгірлер», «Тапқырлар», «Өнер» және «Суретшілер» бекеттері бойынша Абай атамыздың өмірі мен шығармашылығына саяхат жасады.

Абайдың жас ұрпаққа айтар ақылы мен уағызы аз болмаған. Ол халқының келешегін ойлап егілген. Соның бірі – білім мәселесі. Бірінші «Мықтылар» бекетінде оқушылар Абай атамыздың өмірі мен шығармаларынан дүбірлі додада өз білімдерін көрсетіп, сұрақтарға жауап берді. Сұрақтарға дұрыс әрі толық жауап берген топтар ұпай жинады.

Келесі «Білгірлер» бекетінде топтар қоржыннан «Абай дана қазақта», «Абай жолы» және «Абай мұрасы» тақырыптары жазылған қиынды қағаздарды алып, берілген уақыт ішінде әңгіме құрып, қорғады. Бұл сайыста өнер- білімді Абай өз бетімен үйрену арқылы дамытып, орысша кітаптарды көп оқығандығы жайлы, 80-жылдардың орта кезінен бастап, Абай ақындық жолға біржола бет бұрғандығы жайлы және бұл кездегі оның өлеңдерінің қай- қайсысы болсын-толысқан ой-сананың жемісі екенін оқушылар біліп, бойларында білімге, оқуға деген ынталары ашылды деген ниеттемін.

Абай өз заманында жазып қалдырған баға жетпес мұрасы бүгінгі таңда жастарға ақыл - өсиет, тәлім – тәрбие ретінде сабақ болатыны сөзсіз. «Тaпқырлaр» бекетінде оқушылар Абай атамыздың мол мұрасын ұяшықтардың арғы жағында жасырылған сұрақтарға жауап беру арқылы естеріне түсіріп, білімдерін жаңғыртты. Сұрaқтaр қиындылығынa бaйланысты 10, 20, 30 ұпайларымен бағаланды.

Абай бабамыздың шығармаларын насихаттауға арналған бекет Абайдың рухани мұрасын сақтауға, зерделеуге және насихаттауға бағытталды. «Өнер» бекетінде оқушылар үйден дайындап келген өнерлерін көрсетті. Абай Құнанбайұлының өлеңдерін жақта айтып, әндерін орындады. Ұлы ақынның еңбек, ақыл, ой тақырыбында қара сөздерін жатқа оқыды.

«Суретшілер» бекетінде оқушылар Абай атамыздың «Жазғытұрым» атты өлеңін тыңдап, желісі бойынша сурет салды. Осындағы табиғат көріністерін түсініктері бойынша суреттеп шықты. Бұл үзіндіде сонымен бірге көп елдерде ежелден белгілі болған күннің жерге құштарлығын, сүйіспеншілігін баяндалатыны да ескерілген.

Абай Құнанбайұлының шығармаларының мағынасын терең бойлап ұғып-түсіне алсақ, өткен заманды,елдің жайын, халықтың тағдырын,ой-арманын тани аламыз. Және сол арқылы қазіргі заманды, кешегі мен бүгінгіні, келешегімізді де бағдарлаймыз

Үлгі ретінде іс-шарының әзірлемесін ұсынбақшымын.

«Ұлы Абай мұрасы» атты білімділер сайысы Абай шығармашылығына арналған сыныптан тыс іс-шара

Мақсаты: Ұлы ақынның даналығын, асыл-мұраларын насихаттап, шығармаларын атадан балаға, үлкеннен - кішіге мұра болып жалғасып отырғандығы туралы мағлұмат беру;

ақынның шығармашылығын жарыс түрінде көрсетіп, оқушылардың қызығушылықтарын арттыру; оқушыларды ойната отырып ойлату, ұлы ақынның мол мұрасымен сусындату; командада ұжымдастыққа тәрбиелеу.

- Қайырлы күн, құрметті ұстаздар және оқушылар! Бүгінгі ұлы Абай атамыздың шығармашылығына арналған білімділер сайысын бастауға рұқсат етіңіздер. Бүгін біз ұлан-байтақ Қазақстан жерінің бірнеше бекетіне тоқталып өтеміз. 1-бекет – «Мықтылар» бекеті 2-бекет – «Білгірлер» бекеті 3-бекет – «Тапқырлар» бекеті 4-бекет – «Өнер» бекеті 5-бекет – «Суретшілер» бекеті

Ғылым таппай мақтанба! Орын таппай баптанба! Құмарланып шаттанба! Ойнап босқа күлуге,- демекші әр топ өзінің мүшелерімен таныстырып, төс белгісін көрсетіп, ұранын айту керек.

- Тұлпарларымыздың шабысын бәсеңдетіп, «Мықтылар» бекетіне тоқтайық. Сендерге 10 сұрақ қойылады. Сұраққа дұрыс, толық жауап берсендер ұпай жинайсыңдар.

Сұрақтар: 1. Абайдың шын есімі? 2. Абай қай рудан тараған? 3. Абай балалық шақта алған лақап аты? 4. Абайдың неше қара сөзі бар? 5. Абай қай жылы ақындық жолға біржолата бет бұрды? 6. Абай «Бородино» өлеңің кімнен аударды? 7. Абайдың табиғат лирикасына арналған неше өлеңі бар? 8. Абай Лермонтовтан қанша шығарма аударған? 9. Абайдың неше поэмасы бар? 10. «Ақ киімді денелі ақ сақалды» қай өлеңнен үзінді? 2-тур «Білгірлер» бекеті деп аталады. «Білгірлер» бекетінде бізді мынадай тапсырма күтіп түр. Берілген қоржын ішіндегі тақырыптарға әңгіме құрастыру (топтарға 5 минут уақыт беріледі). Абай дана қазақта Абай жолы Абай мұрасы