Әбіш әлеміне саяхат тәрбие сағатының жоспары 10 сынып

Бекмурзина Жаңыл Сүндетқызы

Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы

Асқар Өтепбергенов атындағы орта мектептің

жоғары санатты орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі

«Әбіш әлеміне саяхат» атты тәрбие сағатының құрылымы

Білімділік негізі: Оқушыларды Ә.Кекілбаев атамыздың өнегелі өмір жолымен,шығармашылығымен таныстыру;

Тәрбиелік негізі:Оқушыларды құндылық мұрасымен тәрбиелеу,өмірінен үлгі алуға шақыру;

Дамытушылық негізі: Оқушылардың шығармашылығын,танымдық көзқарасын жоғары біліктілікте дамыту.

Көрнекілігі:1.Жазушы портреті, «Суреттер сыр шертеді» буклеті, «Тектінің тегі» тірек схемасы, таблицалар: «Өмір жолы», «Әбіш туындылары».

Жоспары :1. «Зерделі ой, зергер сөз иесі». Өмірбаяндық деректер.

2. «Әбіш биіктері». Әбіштің 7 қыры.

3. «Әбіштің азаматтық келбеті».

1-бөлім. Көрнекті қазақ жазушысы, қоғам және мемлекет қайраткері, Қырғызстан Республикасы мәдениетіне еңбегі сіңген қайраткер, ҚР мемлекеттік сыйлығының лауреаты,Халық жазушысы, ҚР Президентінің Бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының лауреаты Әбіш Кекілбаев 1939 жылы 9-желтоқсанда Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы Онды ауылының Мырзайыр жерінде дүниеге келген.Әбіштің әкесі Кекілбай Қоқымұлы жас кезінде домбыра шертіп,өлең айтқан деседі.Анасы Айсәуле Таушықтағы көмір кенішін игеруге алғаш ат салысқандардың бірі. Әбіштің екі апасы,бір қарындасы бар.Жеті жылдық мектепті Онды орталау мектебінен,8-сыныпты Шахта орта мектебінен аяқтады.Оныншы сыныпты Ұштаған ауылындағы Ленин мектебінен аяқтады. Әбіш бала кезінде елтең-селтеңге еліге бермейтін сырлы да,салмақты бала болды.Жас кезінен-ақ енжарлықпен қарсы болды,бәріне мән беріп,тұжырым жасап,сергек болды.Мүмкін.ерте көрінген ойшылдықтың белгісі болар.Оның қоғамдық белсенділігі жастай көрінді. Мектепте оқып жүргенде оқушы,пионер,комсомол ұйымдарын басқарды,әртүрлі үйірмелерге жетекшілік етті,қабырға газеттерінде редактор болды.Мектепте сабағын жақсы оқыды және барлық пәндерге бірдей қабілетті болатын.

Әбіштің қоғамдық белсенділігі оның тума талантына байланысты болса керек.Газет жұмысына ерте араласты,хабарлары,жаңалықтары,сын мақалалары аудандық,облыстық,республикалық газеттерде жарияланып тұрды. «Екпінді егін екпей ме» деген сын мақаласын бесінші сынып оқып жүргенде жазған болатын.

Алғашқы публицистикалық шығарма-очерктер «Лениншіл жаста», «Социалистік құрылыс» газеттерінде жарияланды,алғашқы өлеңдері де шығып тұрды.Бала кезінде геолог болуды армандап жүрді.Тарих,жердің жаралу тарихына байланысты кітаптарды да оқып-жинай жүретін.Оның да өзіндік себебі бар болатын.

...50 –жылдардың басында Маңғыстауды зерттеуді жалғастыру үшін көптеген экспедициялар келе бастады.Солардың бір тобы -академик Қ.Сәтбаевтың тапсырмасымен Онды маңына орналасқан еді.Әбіш осы экспедицияға жолбасшы болды.Ол осылайша өзінің шежіре даласын сол бала кезінің өзінде-ақ оқи бастаған сияқты.Маңғыстау тарихын шұқшия зерттеуден Әбіш кезінде де қол үзген жоқ,әлемдік білім тереңіне еніп,салыстыра отырып тамсандырып,таңдандырып жазады,айтады.

Герольд Бельгер өзінің әсерін «...Әбіш досымның алдында Маңғыстаудың әрбір тасы,қолат-қойнауы,тауы мен төбесі,қыраты мен қамалдары,құдығы мен шыңырауы,мешіттері мен күмбездері,сағана тамдар-барлығы да өздерінің сыры мен шежірелерін айтып жатқандай еді...,» -деп білдірді.

Ә.Кекілбаевтың «Ұйқыдағы арудың оянуы» атты кітабында мынадай жолдар бар: «...Анам құдықтан батысқа қарай,шамамен,екі жүз қадамдай тоқтады да,тағы да: - Әбден қарап ал! –деді...

Сөйтсем, дәл сол арада туыппын.Мен тұрған жер мен туғанда біздің үйдің тігілген орны екен.Көйлегімді шешіп, жеті рет аунап тұрдым...».

«Осы жолдарды оқығаннан кейін менің қиялымдағы өлең кейіпкері де басынан дәл сондай күй кешкен еді».

Қарап тұрды қарт тарих боп тауларым,

Қарап тұрды әлі атпаған таңдарым.

Қасиетті туған жердің үстіне,

Жеті тұрып,жеті рет мен аунадым.

Бір аунадым тұрды таулар қамалып,

Ыстық жалын тамырымды аралап.

Жан жүреккке,өн бойыма ақырын

Қайрат еніп бара жатыр ғаламат!

Екі аунадым-аунап түсті аумағым.

Айналаға жел естірді айдарым!

Сіңіп маған қара жердің рухы

Асып бара жатты менің айдарым.

Үш аунадым-ауыр тартты сезім де,

Ауыл өзі салмақ тартты сезімге...

Қозғалмайтын қара дауыл соқса да

Ие болдым қара жердей төзімге.

Төрт аунадым –жасардым да түлердім

Тіліп түсер қара бұлт түнегін.

Найзағайдың өзегінен алынған

Ақ алмасқа айналды ғой жігерім.

Бес аунадым-шомылдым нұр сәулеге

Ой толқыны соғып ішін кеулеген.

Шетсіз,шексіз жатқан мына даладай

Кеңдік кіріп кетті менің кеудеме.

Алты аунадым-аунады тау-қыратым,

Өн бойыма құбылыс боп сұрапыл.

Дауыл соғып,сонан кейін жүрекке,

Ұя салды мейірім мен рақым,

Жеті аунадым-гүлдеді өмір қызығы-

Үніме кеп қосылды аспан,түз үні.

Ағып жатты алпыс екі тамырда

Жерден сіңген махаббаттың қызуы.

Темірхан Медетбеков.

1957 жылы ҚазМУ-дың студенті болғаннан кейінгі жылдары оның шығармалары,көбінесе өлеңдері баспасөз беттерінде жиі көріне бастады.Сол жылдарда Әбіштің сын мақалалары да жиі-жиі жарияланып тұрды.Оның көркем шығармаларды бағалаудағы эстетикалық талғам-талабы,көркемдік…