Әбіш Кекілбаев әңгімелеріндегі ұлттық құндылықтар

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

№31 жалпы білім беретін мектеп

Ə. КЕКІЛБАЕВ ƏҢГІМЕЛЕРІНДЕГІ ҰЛТТЫҚ

ҚҰНДЫЛЫҚТАР КӨРІНІСІ

Əбіш Кекілбайұлы еліміздің мəдени-рухани өміріне белсене араласты. Адамзат тарихына, ел ертеңіне ерекше жауапкершілікпен қарайтын суреткер болып қалыптасты. КСРО ыдыраған тұста тəуелсіз Қазақстанның ірі қоғам, мемлекет қайраткерлерінің алдыңғы легінде белсенді қызмет істеп, Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Əбішұлының сенімді серіктері қатарынан табылды. Елбасының Мемлекеттік кеңесшісі болды. Кəсіби Парламенттің тұңғыш төрағасы, мемлекеттік хатшы қызметтерін атқарды. Ел парламентаризмін қалыптастыруға, дамытуға, тəуелсіздігіміздің бас идеологы ретінде оны баянды етуге үлес қосты. Елге, Елбасыға деген құрмет, туған жерге деген сүйіспеншілік Əбіш Кекілбаевтай тұлғаға қанат бітіріп, мемлекеттік басқару мен ұйымдастыру ісінің биігіне самғатты. Қай қызметте болмасын халық игілігі үшін баянды еңбек етудің, мемлекеттік жауапкершілік пен қайраткерліктің, жасымас ерік-жігердің үлгісін көрсетті. Мұндай іс халықтың жүрегі жылы, қайраты тасыған адал перзентінің ғана қолынан келеді. Жалпы, саясаткер Кекілбаевты суреткер Кекілбаевтан бөле-жара қарауға болмайтыны мəлім. Екі саланы қатар ұстаған қайраткер тұлға уақыт мінберінен адалдықпен, азаматтық тазалықпен, шешендік шеберлікпен, көсемдік ірілікпе

Əбіш Кекілбаев – ұлттық əдебиетіміздің белді жанрларының барлығында да белсенді қызмет істеген қарымды қаламгер. «Үркер» мен «Елең-алаң», «Аңыздың ақыры», «Шыңырау», «Бəйгеторы», «Ханша-дария хикаясы», «Күй» сияқты прозалық туындылары арқылы ел өмірінің зəру мəселелерін көтерген халықтың сүйікті жазушысы. Сан қырлы дарын иесі

Ə. Кекілбаев драматургия саласында «Абылай хан» атты дүбірлі дəуір шындығын бейнелейтін пьеса да жазды. «Алтын шуақ», «Дүние ғапыл» деген өлеңдер жинағымен де танылды. Сондай-ақ ол – У. Шекспирді, Г. Ибсенді,

В. Буэроны, Г. Мопассанды, Л. Толстойды, А. Чеховты, И. Бунинді қазақ тілінде сөйлеткен кəнігі аудармашы. Əбіш Кекілбаевтың публицистикалық мақалалары мен жазбалары ұлттық мұраттармен ұштасады. Əсіресе еліміздің тəуелсіздігін талмай толғаған ел мен жер, адам мен заман туралы мақалалары қоғамдық санаға қозғау салады. Осының бəрі Əбіш Кекілбаевтың өмір жолының өнегелі, ел үшін атқарған қызметінің қайырлы да зайырлы екенін көрсетеді. Мұндай өнегелі өмір сүру, ел үшін жатпай-тұрмай еңбек ету ақыл-ойын, ар-ожданын жолдас еткен, қайраты мен ақылын, жүрегін тең ұстаған асыл азаматтың ғана маңдайына жазылады. Ендігі жерде парасат-пайымы бөлек, білім-білігі ерен, зейін-зердесі ерекше заңғар суреткер, ірі мемлекет жəне қоғам қайраткері Əбіш Кекілбаевтың екінші өмірі басталды. Өзі бір дəуірге тұрарлық мазмұны терең мəңгі өлмес дүние жазса, бүкіл саналы ғұмырын ізгілікті, адамгершілікті, ұлт мұраттарын ұлықтауға жұмсаған Əбіш ағамыз туралы да енді саясат пен əдебиет əлемінде шыңдалған шəкірттері том-том еңбектер жазбақ. Бүгін əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде Қазақстанның Еңбек Ері, Халық жазушысы Əбіш Кекілбайұлы атындағы дəрісхана ашылды. Бұл дəрісхана алдағы уақытта ұлы қаламг

Ə. КЕКІЛБАЕВ ƏҢГІМЕЛЕРІНДЕГІ ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАР КӨРІНІСІ

Қандай да бір халықтың өміршеңдігі мен жасампаздығы оның ұлт болып қалыптасқаннан бері өзімен бірге өмір сүріп келе жатқан ұлттық құндылықтарына тікелейбайланыстыекені сөзсіз. Себебі, ұлттық құндылықтар – ұлттық идеяның негізгі өзегі, ұлт қалыптасуының басты факторларының бірі ғана емес, сонымен бірге сол халықтың сан ғасырлық тарихы мен салтдəстүрінің бедерлі белгісі.

Ұлттық салт-санамыз бен ата-бабаларымыздың асыл мұраттарынан біртіндеп алыстап келе жатқан бүгінгі жаһандану заманында осы бір «ұлттық құндылық» ұғымының санамызда болмашы бір сəулесі ғана қалып бара жатқандығы жасырын емес. Алайда, өзіміздің қандай ұлт екендігімізді еске салып, асыл арнадан ажыратпай тұрған бір киелі күш бар. Ол – халықтың барша болмыс-бітімі мен тамыры терең тарихын қаймағын бұзбай сақтап келе жатқан көркем əдебиет, яғни қасиетті сөз өнері. Əдебиет – ұлттың айнасы. Міне, сондықтан да кез келген халықтың ұлттық рухының қаншалықты дəрежеде екенін оның əдебиетіне қарап-ақ аңғаруға болады.

Сонау ауыз əдебиетінен басталған ұлттық сөз өнерімізде халқымыздың ұлттық болмысы, тыныс-тіршілігі мен рухани құндылықтары тайға таңба басқандай көрініс тапқандығы баршамызға белгілі. Əсіресе өткен ғасырдың екінші жартысынан бастап ұлттық құндылықтарды шығармаларына басты арқау еткен ақын-жазушыларымыздың саны арта түсті. Бұл жөнінде жазушы Т.Əбдіков: «60-жылдардан бастап біздің қазақ əдебиетінде жаңа белес басталды. Ол белес əркімнің жүрегінде оянған ұлттық идея болды. 60- жылдардағы жаңа бір толқын бүркемелеп болса да, ішкі наразылық арқылы ұлттық идеяны күн тəртібіне қоя бастады» [1, 3 б.] – деген пікір білдірген. Бұл пікірдің растығына сол кезеңдегі қазақ əдебиетінің көрнекті өкілдері О.Бөкей, Д.Исабеков, С.Мұратбеков, Қ.Жұмаділов, Ə.Кекілбаев, Т.Əбдіков, Т.Нұрмағамбетов, Сегізбаев сынды бір топ қаламгерлердің туындылары арқылы көз жеткіземіз. Аталған жазушылардың барлығы «ұйқыдағы» ұлттық салт-санамызды қайта жаңғыртуға барынша үлес қосты. Əсіресе, «дала жыршысы» деген атқа əбден лайық Ə.Кекілбаев сөзсіз, ұлттық салт-санамыздың шырақшысы бола білді. Оның қай шығармасын оқысаңыз да, дархан дала төсінде күн кешкен қазақ деген халықтың тыныс-тіршілігін, асқақ рухын, адамдық асыл

Үйде күңгір-күңгір дауыс бар. Соның арасынша сықырлауық сылдырап, үйден біреу шықты. Қолында шелегі. Аруананың бауырына бара беріп, жолаушыдан барыс сұрады. Жолаушы құдайы қонақ екенін айтты.

Əйел:

– Онда түсіңіз, қоныңыз, – деді [1, 21 б.].

Халқымыздың қаншалықты қонақжай болғанын білу үшін «Аш бөрі» əңгімесінен алынған осы бір қысқа ғана үзіндінің өзі де жеткілікті болар. «Құдайы қонақпын» деп шақырылмастан келе салған бөтен жанды жатсынбай, құшақ жайып төрінен орын беру дəстүрін қазақтан өзге ешбір халықтан кездестіре алмайсыз.

Көңілі даласындай дархан халқының жанашырлық, бауырластық сезімдерін де сұлу сөзбен сомдай білген: