Маңғыстаунама Әбіш Кекілбаев туралы материал

«ІТ лицей» КММ

Маңғыстау - Әбіштің көзімен

Бағыты: Туған жер

Орындаушы: Жанбырбаева Динара

Ақтау қаласы «ІТ лицей» КММ

10 – сынып оқушысы

Жетекшісі: Каукаева У.Т. «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнінің мұғалімі

2018 жыл

Мазмұны:

I. Кіріспе II. Негізгі бөлім: 2.1. Әбіштің қоңыр даласы (прозалық шығармаларындағы көркемдік ерекшеліктер) 2.2. Әбіш өлеңдеріндегі туған жерге деген махаббат III. Қорытынды IV. Ұсыныстар V. Зерттеу жұмысының нәтижесі VI. Пайдаланылған әдебиеттер

Аннотация

Жобаның мақсаты:

Дәуірдің кемеңгер қаламгері мұхиттың буырқанған жағасына өлеңмен келіп, кейіннен әлемнің назарын өзіне аудартқан шебер жазушының табиғат бейнелеудегі көркемдік ерекшеліктері мен суреткерлік шеберлігін зерттеп, туған жерге деген махаббатпен жырлаған өлеңдерін насихаттау арқылы әлем назарын туған жерімізге аударту;

Жобаның міндеттері:

− Әбіш шығармаларымен, өлеңдерімен танысу;

− Әбіш шығармаларындағы Маңғыстау табиғатын суреттеген үзінділерді табу, үзінділердің көркемдік ерекшеліктерімен танысу;

− Ақынның туған жерге деген махаббатын жеткізген өлеңдерін табу;

Жобаның болжамы: Әбіш шығармалары, ондағы көркемдігі жоғары суреттелген өлке табиғатын насихаттау арқылы, оқырмандардың қызығушылығын арттырып, елдің, туристердің назарын аудартып, өлкемізді әлемге таныстырар едік.

Қорытынды: Маңғыстау өңірінің әр қыры мен бұрышын, тауы мен тасын, шөбіне шейін ерекше әр беріп, өңдей отыра оқырманды қайта ғашық қылатын күшке ие бұл шығармаларды насихаттау керек, тарату керек. Ал, мен, жас ғалым ретінде көркемдік ерекшелігі мен маңызын ұғынып, зерттеп, зерделеп, ауқымын кеңейтіп, алдымен қазақстандық жерлестеріме, қала берді бар әлемге ұсынатын боламын.

Кіріспе

Әбіш Кекілбаев – заманымыздың заңғар тұлғасы. Ә.Кекілбаевты біздің қазақ оқушысы, қазақ қоғамы ең алдымен ақын, жазушы ретінде таныды. Ол толғанса - роман, көсілсе көркемсөз туады. Өндіріп, өнімді жазатын суреткер. Суреткер деп ең биік дәрежедегі сапалы шығарма жасаушыны айтады. Суреткердің еңбегі шығармашылық тұтастығымен, ойын және өзі діттеген шындықты көркем түрде суреттей алуымен, оны жанды бейнеге айналдыру өнерінің жоғарылығымен, талғамының биіктілігімен мойындалуға тиіс. Ф.Достоевский «Жазушының суреткер ретінде танылуы оның жақсы жаза алғандығының белгісі» деген. Оның айтуы бойынша, романшының көркемдік биік таланты образдар арқылы бейнеленген ойдың салмақтылығымен өлшенеді. Оны оқырман да дәл сол қалпында түсіне алуға тиісті. Жазушының көркем жазуы деген сөз-оның жақсы жазарлық қабілеті мол деген сөз. Шын талантты адам шығарма сыртын жылтыратып әрлеу, мәнерлеу, сырлау дегеннің бәрін жоққа шығарады. Шынай көркемдік дегеніміз өмірдің өзіндей қарапайым қалпын сақтайды. Ол шындықтың сырын да, жарқын суретін де, әдемілігін де көз алдына жайып салады.

Ә.Кекілбаевтың жазушы ретінде ерекшелейтін өрнекті де көркем тілі. Ол өз ойын бейнелі жеткізуге, әрбір нәрсені жанды суретке айналдыруға өте ұста. Ұлттық тілдегі сиқырлы сөз саптаулар мен әдеби нәрсені жанды суретке айналдыруға өте ұста. Ұлттық тілдегі сиқырлы сөз саптаулар мен әдеби тілдегі мың иірімді оралымдарды қиюын тауып қиюластырып, ой мен суретті дәлдікпен бере білу осыны танытса керек. Суреткер тілінің поэтикалық қуаты өте зор. «Сылдырлап өңкей келісім, тас бұлақтың суындай» деп Абай таныған келісім бір-бірімен

байланысатын жазушы сөйлемдері арқылы әсем жарасым тауып, жүрекке қонып, көңілге ұялап, бойды аралап, тамырдағы қызу қанды лүпіл қақтырып, ойды оятады. Көркем әдебиеттің жаны - көркем образ десек, жазушы шеберлігінің хас белгісі көркем бейне жасаудың түрлі әдіс- тәсілдерін кеңінен қолданып, ең бір тиімді тәсілдерді тап басып тани алуында. Көркем бейне сомдаудың сыры адамның ішкі әлемінің, яғни жан дүние шындығын ашумен тығыз байланысты. Осы тұрғыдан алғанда, Әбіш Кекілбаев – адам болмысына терең бойлаудың сан тарау көркемдік тәсілдерін шеберлікпен меңгерген суреткер. Жазушы кейіпкерлері қарапайым ғана адамда болғанымен, олардың адами жан дүние құбылысының мәнін ашар өзіне ғана тән өмірі мен тіршілігі, тағдыры мен мінез- құлқы бар. Сондықтан да жазушы ішкі әлем ирімдерінің тереңіне бойлап, кейіпкерінің іс-әрекетіне жеке басындағы түрлі сезім халдерін сипаттай отырып баға береді. Сөйтіп, өз көркемдік шешімімен көркемдік шындық үшін тағдыр талқысына салған кейіпкерлерінің ішкі толғанысын, жан күйзелісін, жүрек тебіренісін қара сөз құдіретінен жаралған толғауды ой арқылы өреді.

Әбіш тілі табиғатты суреттеуге келгенде бұғаудан босатылған тұлпардай еркін жүйткиді. Әр тасы, әр бұрышы, қыры мен сырын кемшіліксіз бейнелеп, көз алдыңа алып келеді.Бұл оқырманның назарын аударып, Маңғыстауға деген қызығушылығын оятады.Сол себептен де мен зерделеу жобасына дәл осы тақырыпты таңдадым.Жоба барысында Әбіш шығармаларынан үзінді келтіре отырып, ондағы көркемдік ерекшеліктерді айқындап, тіл күрделілігі мен ой тереңдігі, суреткерлік шеберлігін сөз ететін боламын.

Өлеңдерін оқып, ондағы туған жерге деген махаббатты келесі бөлімге арқау еттім. Бұл зерттеу жобасының алдағы уақытта да ауқымын кеңейтіп, қарастырып, Маңғыстауға Әбіштің көзімен қарауды мақсат еттім.