Адалдық пен адамгершілік туралы қазақ тілі тәрбие сағаты

Тақырыбы:Қазақстан мәдениеті.

Мақсаты:Мәдениет және оның қоғамдағы маңызы,оқушыларға материалдық және рухани мәдениет туралы түсініктерін қалыптастыру.Қазақстан мәдениеті туралы ақпарат беру,әлем мәдениетін таныстыру.

Тәрбиелік:Мәдениеттілікке,патриотизмге тәрбиелеу

Тәрбие сағатының түрі:өнеге сағаты.

Тәрбие сағатыныңкөрнекілігі: сурет,шарлар,видеоролик.

Тәрбие сағатының барысы:

1.Ұйымдастыру.Сәлемдесу.

Сәлеметсіңдерме құрметті оқушылар!

Бүгінгі біздің тәрбие сағатымыдың тақырыбы –«Әлем мәдениеті».

Мәдениет – жеке адамның өмір сүру мақсаты мен құндылық жүйесі, адамның өмір сүрген ортамен қарым-қатынасы. Ол - өзара қарым-қатынас нәтижесінде қалыптасатын ерекше құбылыс. Адамдар өздерін қоршаған ортаға, оның әлеуметтік және мәдени қатынасына әсер етеді, өзгертеді. Олар оны өз мақсатына пайдаланады. Болашақ қоғамға, ұрпаққа мұра етіп қалдырады, ал ол мұра белгілі жағдайда үнемі дамуда болады. Мәдениет әр түрлі әлеуметтік құрылымдардың, топтардың, таптардың, жіктердің, ұлттардың, жеке адамдардың өмір сүру жағдайына, талабына сәйкес пайда болып, қалыптасады. Мысалы: аң аулау, еңбек құралдарын жасау, от жағу, тамақ пісіру, киіну, жарасымды өмір сүру, екінші біреуге ұнау, ортамен қатынаста болу.

Мәдениет – кеңінен қолданылып, күнделікті тұрмыста жиі айтылып жүрген сөз. Адамзаттың ертеден өмір сүріп келе жатқанындай мәдениет те ертеден келеді. Мәдениет – деген сөз өзінің толық мағынасында адамның өз қолымен, ақыл-ойымен жасағандары және жасап жатқандарының бәрін түгел қамтиды. Жай ғана сауат ашудан және тазалық ережелерін сақтаудан бастап, өмірдің асқан үлгілі шығармаларын жасағанға дейінгі ұғымды қамтып жатқан – мәдениет саласының өрісі кең.

ҚАЗАҚТЫҢ ДӘСТҮРЛІ МӘДЕНИЕТІ

Адамзат баласы жасаған мәдениет екі түрге бөлінеді. Біріншісі – рухани мәдениет, екіншісі – материалдық мәдениет. Рухани мәдениетке музыка, әдебиет, сәулет өнері, сурет өнері, кескін өнері жатса,

адам баласының шаруашылыққа байланысты күнкөрісінен туған дүниелеріматериалдық мәдениетті құрайды.

Материалдық мәдениет - біртұтас адамзаттын мәдениеттің бір бөлігі. Адамның заттық пішінге түскен руханилығы, табиғи объект пен оның материалы заттарға, қасиеттер мен сапаларға айналған және мұның бәрі адам арқылы ғана бола алатын, демек, мәдени мақсатқа сәйкес міндетті және өркениеттік рөлі бар шығармашылық қызметтің нәтижелері. Рухани мәдениетке қарағанда материалдық мәдениет табиғи объектілердің сапалары мен белгілеріне, адам материалдық заттарды, ішетін тамақ және өмір сүру үшін қажетті басқа да жабдыктарды жасағанда негізгі материал немесе шикізат ретінде пайдаланатын заттар түрлері, энергия және ақпаратқатікелей тәуелді. Материалдық мәдениетке өндірістің әр түрлі құрал-жабдыктары - энергетикалық және шикізат ресурстары, еңбек құралдары, өндіріс технологиясы және адам өмір кешетін ортаның инфроқұрылымы, байланыс және көлік құралдары, тұрмыстык, ойын-сауықтық ғимараттар, пайдаланылатын әр түрлі құралдар жатады. Тұтастай алғанда адам қызметінің нәтижесі болып табылатын материалдық құндылыктардың жиынтығы.

Көптеген мәдениеттерде, ішімдік және наркотикті қабылдау туралы біршама қатал.Киім таңдауға да адам ерікті емес. Денені жалаңаштау мүмкіндігініңМифологияға келсек, оның жанрына антикалық, библиялық және т.б.өнер мен әдебиет өзінің ұзақ тарихында мифке, оның қалыптасқанҚазақ рухани мәдениетін корсететін сәулет үлгілеріне келейік, халықтық мәдениеттіңШығыстанушы А.Н. Бернштам күмбезді дарбазалы сәулеткерліктен кейін бүкіл ОртаАлайда қазақ хандығының қалалық мәдениетінің одан әрі өркендеуіне сыртқыКиіз үй тек баспана емес. Ол халықтың өмірлік салт-дәстүрініңТұрғын үй адамның өмір салтымен, оның дүниетанымымен, әлемдегі алатынНатуралдық шаруашылық жағдайында қазақ халқы қолөнер шеберлерін жоғары бағалаған.Киім киюдің де өзіндік рәсімі болған. Мысалы, жасөспірім қыздарЖоғарыда келтірілген деректерден көшпелілік шаруашылық-мәдени типінің адамзаттың рухани1.2. КӨНЕ ҚАЗАҚТЫҢ РУХАНИ МӘДЕНИЕТІ. Рухани мәдениеттің даму кездерінің қай дәуірін алсақ та, олКөшпелі өмір сүру тәртібі отырықшыларға қарағанда мүлде өзгеше түсініктер.Халықтың күй сазының ішкі сезімдік қуатының күшті болғандығын, бірақҚобыз бен домбыра күйлері құдіретті құбылыс. Өмір сүрудің идеясыКүй ғарыштық үйлесімділік шенберіндег

Мәдениет тарихында күні кешеге дейін еуропалықтар Батыс дүниесінің ғана мәдениетін мойындап келді. Оларда мәдениет жасаушы тек еуропалықтар делінген кеудемсоқтық теория белең алды. Бірақ Шығыс өркениетін жасаған мәдени мұралардың ғажайып үлгілері оларды өздерінің менменсіген қисындарынан бас тартуға мәжбүр етті. Қазақтың дәстүрлі мәдениеті, құдайға шүкір, ешкімнен кем емес. Мысалы, эпос жанрын алайық. Айтатынымыз да, мақтан ететініміз де – осы эпостарымыз. Кең қарымды, кең құлашты, қазіргіше айтқанда – поэмаларымыз. Әлемде эпос тудырған халықтар саусақпен санарлық. Батысымызда байырғы гректер «Иллиада» мен «Одессеяны» тудырса, Шығысымызда үнділер «Махабхарата» мен «Рамаянаны» тудырған, одан кейін Шығыс Европада «Үлкен Этта», «Кіші Этта», «Каллевала» сияқты құранды эпостар туған. Эпостық жырлары бар елдер осылар ғана. Мүйізі қарағайдай «ұлы орыс» халқының «Игорь жорығы туралы жыры» бар болғаны 8-ақ бет болса, мен қарасөзге айналдырған «Алпамыс батыр» эпосы 800 бетті құрады. Мінеки, эпос деген осы.

Балалар ендігі кезекте «Қазақтың жеті кереметі» атты бейнебаян тамашалайық.

«Қазақтың жеті кереметі» (видеоролик)

Қазақтың жеті кереметі.

1. Таңбалы тас суреттер

2. Алтын адам

3.Қазақтың киіз үйі

4.Домбыра

5.Иассауи кесенесі

6.Маңғыстау жерасты мешіті

7.Астана - Бәйтерек

Таңбалы тас суреттері Қола дәуірінің тасқа салынған суреттері көрген адамды таң қалдырады. Ертедегі адамдар күнге күйген жылтыр тау жартастарына жануарларды, адамдарды, арбаларды, соғыс көріністерін қашап салды. Бұл адамзаттың рухани мәдениетін, анық дүниетанымын білдіретін аса маңызды деректер жиынтығы саналады. Қазақстан жартастағы суреттер, петроглифтердің саны және әр алуандағы жөнінен әлемдегі ең бай жерлердің бірі Тамғалы жартастағы таңғажайып суреттерді археологтеріміз әбден зерттеді. Нәтижесінде олар дүниежүзі мәдениетінің қазыналы қорына қосылды. Ол суреттерде ежелгі адамдардың өмірі, көне тайпалардың салт-дәстүрі, діни нанымдары, аңшылық пен соғыс існе байланысты бейнелер бейнеленген. Алматы обылысындағы таңбалы тас суреттері - бүкіл әлемдік мәдени жәдігерлер қатарында.

Мазмұны

1.Алтын Адам

2.Қазақтың киіз үйі

3.Домбыра

4.Ясауи кесенесі

5.Маңғыстау жерасты мешіті

6.Астана - Бәйтерек

7.Таңбалы тас суреттер

Алтын Адам