Адам әрекетінен жер бетінің өзгеруі ашық сабағы

Тақырыбы: Адам әрекетінен жер бетінің өзгеруі.

Мақсаты:

1.Адам әрекетінен жер бетінің өзгеруі туралы түсінік беру

2. Ойлау, есте сақтау қабілеттерін, сөздік қорын ,жүйелі түрде мазмұндау қабілеттерін дамыту.

3. Айналадағы қоршаған ортаны қорғауға ,тазалығын сақтауға тәрбиелеу.

Сабақ түрі:Аралас сабақ.

Әдісі: Түсіндіру, сұрақ-жауап, әңгімелеу.

Көрнекілігі: Суреттер.

Барысы: Ұйымдастыру кезеңі: Сабаққа әзірліктерін тексеру,назарын сабаққа аудару

Үй тапсырмасын тексеру кезеңі:

-Қандай құбылыстардың әсерінен жер беті өзгеріске ұшырайды?

-Бұзылған тау жыныстары қалай тасымалданады?

-Терең шатқалдар қалай пайда болған? Мазмұнын сұрау

Мақсатын қою кезеңі:

Сабақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау «Адам әрекетінен жер бетінің өзгеруі»

Жаңа материалды түсіндіру кезеңі:

Адам жер бетін қалай өзгертеді деп ойлайсыңдар? Оқулық бойынша түсіндіру.

«Оба»дегеніміз 15-20 метр болатын қолдан үйілген төбе.Оба ертеде ,жаугершілік заманда жау әскерін алыстан байқау үшін әдейі үйіліп жасалған.

Сонымен бірге ертеде атақты адамдар жерленген моланың үстіне де үйілетін болған.

Есік обасын айтуға болады.Обаның үстін көп уақыт өткендіктен өсімдік басып,табиғи төбе сияқты болып кеткен.«Террикондар» -- шахтадан кен қабатына жеткенге дейінгі шыққан бос жыныстардың үйінділері. Қарағанды шахталарының төңірегінде мұндай террикондар көп.

Террикондар түтіндеп маңайдағы ауаны ластайды.Қазір өркениетті елдерде бұл көрініске өзгеріс ене бастады. Бірқатар террикондар мүлде жойылды.Көмірі таусылған ескі шахталардың орнын бос тау жыныстарымен толтырады.Бірқатары тегістеліп,террасарларға айналдырылады. Ол жерге құнарлы топырақ төгіліп,ағаш,бұта,шөп егіледі.Террикондардың біразы шахтер ауылына көрік беретін жасыл желекке айналды.

Ашық карьерлерден өндірілген пайдалы қазбалар орнында орасан зор шұңқырлар қалады. Беткі қабатын ашқандағы тау жыныстары төңірегінде тау-тау болып үйіледі.

Ондай шағын таулар Қостанай облысындағы Арқалық боксит,Соколов –Сарыбай темір кені ,Қарағанды облысындағы Қоңырат мыс кені орнында кездеседі.

Мұндай карьерлердің орнына қолдан көл жасап, айналасына ағаш отырғызған тиімді.Ондай жерлерді демалыс орны ретінде пайдалануға болады.

Мұнай мен газ өндіргенде жер беті қандай өзгеріске ұшырайтынын ешкім ойлаған емес.20 ғасырдың орта тұсында ғана алғашқы қауіп дабылдары түсті. 1939жылы АҚШ-тың мұнайды көп өндіретін Калифорния аймағында жердің айтарлықтай қозғалғаны сезілген. Мұнай мен газ өндірген жер қойнауында қалған орасан зор қуысқа жер беті шөге бастағанысебеп болғаны анықталған. 60-жылдары…