Адам мінезі мен денсаулық байланысы туралы зерттеу

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ

БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ

ЕҢБЕКШІҚАЗАҚ АУДАНЫ

«Т.РЫСҚҰЛОВ АТЫНДАҒЫ ОРТА МЕКТЕП»

КОММУНАЛДЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІ

ТАҚЫРЫБЫ

Адам мінезі және ішкі ағзаның

денсаулық арасындағы байланысы

Бағыты: жаратылыстану

Секция: медицина, психология,

валеология

Орындаушы:Абыханова Меруерт

8 «А» сынып оқушысы

Жетекшісі: Абыханова Айганым

Сатыбалдиевна

Ғылыми жетекшісі:

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Психология ғ.к. Рh.D.

Есімбекова Бақыт Оразайқызы

2018 ж.

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Т.Рысқұлов атындағы орта мектебінің 8 «А» сынып оқушысы «Адам мінезі және ішкі ағзаның денсаулық арасындағы байланысы» атты психология пәнінен жазған ғылыми

жоба (зерттеу) жұмысына

ПІКІР

Ғылыми жобада адам денсаулығын қалай сақтауға болады деген мәселе көтерілген. Бұл мәселе қазіргі адам денсаулығының жаппай төмендеуін және оның алдын алуда қандай әрекеттер жасау керектігін біршама тәуір жеткізген.

«Дүниежүзілік денсаулық сақтау» ұйымының сараптамасы бойынша Қазақстанның денсаулықты сақтау және оны қорғауы жөніндегі көрсеткішінің төмен болуы негізге алынған. Бұл жасөспірімдер денсаулығын айналып өте алмайды. Сондықтан, бала денсаулығы және оған деген ата – ананың әрекеті денсаулыққа қатысты деген ой тұжырымдайды. Дейтұрғанмен, балаға көңіл бөлу, онымен сөйлесу, түсінісу, ішкі тілектерін тыңдау баланың денсаулығына оң әсер етеді, көңіл-күйін де көтеретінін жазады. Бұның психология, валеология, дене мәдениеті арқылы қалыптасатынын көрсетеді.

Жалпы адам мінезінің қалыптасушы факторлары болып табылатын - биологиялық ерекшеліктері, әлеуметтік ортасы, өз белсенділігі, өзін-өзі тәрбиелеу және дамытуы – оның денсаулығын, психологиялық қалыптасуын көрсетеді. Зерттеу жұмысында психология және валеология саласына көп көңіл аударылған.

Жұмыс үш бөлімнен тұрады. Әр бөлімнің алдына қойған мақсаты біршама орындалған.

Зерттеу жұмысында қазақстандық ғалымдар еңбегі берілмеген және пайдаланылған әдебиеттер көрсеткіштері жұтаң.

Жобаны қорғауға, ұсынуға болады.

Сарапшы: Есимбекова Бақыт Оразайқызы, қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі, психология ғ.к. Ph.D.

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Т.Рысқұлов атындағы

орта мектебінің 8 «А» сынып оқушысы «Адам мінезі және ішкі ағзаның

денсаулық арасындағы байланысы » атты психология пәнінен жазған ғылыми жоба (зерттеу) жұмысына

ПІКІР

Бұл зерттеу жұмысы казіргі таңда өзекті мәселелердің бірі - адам денсаулығын жастық шақтан қарттық кезеңге дейін сақтау мәселесімен тығыз байланысты. Зерттеу жұмысы кіріспе бөлімнен, үш тараудан және қорытынды бөлімнен тұрады.

Оқушы зерттеу барысында психология, валеология, өзін-өзі тану, экономика салаларын қамтып отыр. Бірінші тарауда ғылыми жобаның өзектілігі, зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері карастырылған. Бүгінгі таңда денсаулық сақтау мәселесі өзекті болғандықтан, зерттеу жұмысында қарапайым халыққа денсаулықтың төмендеу ішкі себептері және өз бетінше нығайту жолдары ұсынылып отыр.

Үшінші тарауда мектеп ұстаздары арасында жиі мазалайтын аурулары және себептері жайлы зерттеу көрсетілген.

Зерттеу мәтіні анық, нақты және түсінікті тілде жазылған. Ғылыми жобада жасалған зерттеулер мен ұсыныстар көпшілік арасында қызығушылық тудырады деген ойдамын.

Жетекшісі: Абыханова А.С

Мазмұны

I тарау. Кіріспе

Ғылыми жобаның өзектілігі

Зерттеудің мақсаты мен міндеттері

Ғылыми жобаның гипотезасы

Зерттеудің жаңашылдығы

IІ тарау. Теориялық бөлім

2.1. Мінез туралы жалпы түсінік

2.2. Ауру тудыратын сөздер

2.3. Ауру себептері және денсаулық аффирмациялары

2.4. Луиза Хей туралы мәлімет

2.5. Луиза Хей кестесі

ІІІ тарау. Зерттеушілік бөлім

3.1. Мектеп ұжымымен зерттеу жүргізу

3.2. Зерттеу қорытыныдысы және ұсыныстар

IV тарау. Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

Психология Л.Д.Столяренко «Феникс» , 2000

Валеология Л.З.Тель, Е.Д. Даленов Астана; 2002

Исцели свою жизнь. Л.Хей , 1991г.

Сердечные мысли. Л.Хей , 1990 г.

Ғ. Аманова «Халықтық педагогика – даналық мектебі», Алматы, 2012ж.

А.Әділбаев «Кемелдік кілті» , Астана, 2011 ж.

Н. Пезешкиан Психосоматика и позитивная психотерапия. 1966, Букинист.

І.Кіріспе

Ғылыми жобаның өзектілігі

Қазіргі қоғамда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қорытындысы бойынша 80% аурудың себептері адамның ішкі факторына байланысты. Статистика мәліметтеріне сүйенсек, Қазақстан ТМД елдері арасында денсаулығы мықты мемлекеттер рейтингінде соңғы орында тұр. Сонымен бірге, Қазақстан әлемнің 145 денсаулық көрсеткіштері жоғары мемлекеттер рейтингінде 111-орында тұр (БҰҰ ұйымының Bloomberg зерттеуі). Қазақстандықтар денсаулығы 18.41% көрсеткішімен бағаланды. Грузия 71 орын, Армения 79, Тәжікстан 84, Өзбекстан 85, Әзірбайжан 87, Беларусь 91, Украина 99, Кырғызстан 101, Түркменстан 104, ал Ресей рейтингте 26.44% көрсеткішімен 97 орынға ие болды. Бұл зерттеуде соңғы бес жылғы мәлімет сарапқа алынды. Ең жоғары көрсеткішті Сингапур мемлекеті 89,45 % алды. Ондыққа итальяндықтар (89,07%), австралиялықтар (88,33%), швейцариялықтар (88,29%), жапондықтар (86,83%), израильдіктер (85,97%), испандықтар (84,36%), голландықтар (84,09%), шведтер (83,90%) және немістер (83,58%) кірді. Рейтингтің соңғы орындарында Африка мемлекеттері орналасты.

Елбасының «Қазақстан – 2050» стратегиясында «ҰЛТ ДЕНСАУЛЫҒЫ - БІЗДІҢ ТАБЫСТЫ БОЛАШАҒЫМЫЗДЫҢ НЕГІЗІ» деген сөздері бар. Ұлт денсаулығы - ұлт экономикасының дамуына үлкен үлес қосушы факторлардың бірі болып табылады.

Экономиканың

ұзақ мерзімдігі

Экономиканың

ұзақ мерзімдігі

Аурулар және өлім көрсеткіштерінің төмендеуі

Тұрғындардың денсаулық жағдайының жақсаруы

Еңбек ресурстары және өнімділгінің артуы

Ұлттық кірістің ұлғаюы

Ғылыми жобаның мақсаты мен міндеттері : Ауру тудыратын ішкі себептерді ашып көрсету және мінезді жақсарту арқылы денсаулықты нығайту жолдарымен таныстыру

Ғылыми жобаның гипотезасы: Болашақта Қазақстанда көпшілікке қолжетімді әдістерді қарапайым халыққа ауруды алдын алу және болдырмау үшін үгіт-насихат жүргізе отырып, кеңінен тарату. Баспасөз құралдары арқылы жинақ шығарып, денсаулықты нығайтуда бағыт –бағдар беру.

Зерттеудің жаңашылдығы: зерттеу жұмысы кірспеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланған әдебиет тізімінен тұрады.

ІІ тарау. Теориялық бөлім

2.1.Мінез туралы жалпы түсінік

Мінез дегеніміз адамның белгілі жағдаяттарда жасайтын типтік әрекеттерін сипаттайтын тұрақты даралық ерекшеліктердің бірлігі.

Мінез туралы алғашқы ғылыми түсініктер ерте заманнан Аристотельдің есімімен байланысты. Оның шәкірті, ежелгі грек философы Теофраст (б.з.д. 372-287) адами ерекшеліктерді жүйелеп, оның 30 қасиетін көрсеткен. Теофраст өзінің «Этические характеры» тракты арқылы ғылымға «мінез» (грек. сharacter – қасиет, сапа) терминін енгізген. Кейіннен, француз жазушысы Ж. Лабрюйер (1645-1696) ұзақ уақыт бойында зиялы қауымның қылықтарын бақылай келе, мінездің мыңнан аса типтік қасиеттерін сипаттаған. Мінез табиғаттан берілген тұлғаның қасиеті болып табылмайды, себебі ол адамның қоршаған ортасына, өмірлік тәжірибесіне және тәрбиеге байланысты дамиды.

Мінез мектепке дейінгі балалық шақ кезеңінде қалыптасады. Бала 2-3 жасқа келгенде бойында іскерлік қабілеттері қалыптасады. 4-5 жаста баланың бойында қарым-қатынас қасиеттері орын алады. Мінездің қалыптасуы 10-15 жылға дейін жүруі ықтимал.

«Бұрынғы уақытта, - деп жазды Ж. Аймауытов пен М. Әуезов «Қазақтың өзгеше мінездері» деген мақаласында, - «Қазақ елі ұйымшыл, ері жауынгер, биі әділ, намысқор, адамы ірі, бітімді, қайратты, сауықшыл ел болған екен. Досымен достасып, жауымен жауласуға табанды, қайғыра да, қуана да білетін халық екен» (Алаш, 1917, 30 наурыз, № 16). Сол заманда өмір сүрген қазақ халқының днсаулық жағдайы да қазіргі жағдаймен салыстырғанда едәуір мықты болған.

Егер ата - ана балаға көңіл бөле отырып, онымен сөйлесіп, ішкі тілектерін тыңдаса, ол баланың бойында өмірге деген құштарлық, ашықтық, адамдарға сенім сияқты қасиеттер орын алады. Теріс жағдайда баланың бойында тұйықтық, өзіне сенімсіздік және басқа негатив сезімдері пайда болады. Жалпы адам мінезінің қалыптасушы факторлары болып табылатындары: биологиялық ерекшеліктер (темперамент, жүйке жүйесінің құрылымы), әлеуметтік орта (отбасы, мектеп, ұжым, мамандық), өз белсенділігі (өзін- өзі тәрбиелеу және дамыту, өз ісін іске асыру).

Ауру тудыратын сөздер ғылымда неміс неврологы, психотерапевт, Иран мемлекетінің тумасы Носсрат Пезешкианның (1933-2010 жж.) еңбектерінде ғылыми түрде дәлелденген.

2.2. Ауру тудыратын сөздер

Қазақта «Тіл тас жарады, тас жармаса, бас жарады » деген мақал текке айтылмағаны анық. Кез – келген адамның қай тілде болсын сөздік қоры қалыптасады. Сол сөздік қор өздігінен жүзеге асып жататын әлді бағдарлама. Яғни, «не ексең, соны орасың» деген мақалды келтіруге болады. Жақсы сөз жайқалтады, кері тартпа жаман сөз кеселге ұшыратады.

Неміс психотерапевті Носсрат Пезешкиан (1933-2010 жж.) позитивті психотерапияның негізін қалаушы, арты ауруға апаратын сөздерді алғаш болып тапқан. Ол уақыт өте келе, бұл сөздердің барлық адамдардың сөздік қорында кездесетінін дәлелдеген. Доктор Пезешкиан бұл сөздерге «ағза тілі» («органическая речь» ) деп атау берді. Ағзаны бұзатын сөздердің жұмысы - ауруды қоздыру. Ағза бұзушы сөздер қандай ауруларды тудырады? Төменде көрсетілген дерек мыңдаған науқастарға жасалған зерттеулердің нәтижесі:

\ Құсқым келеді, жүрегім айныйды- жүйке анорексиясы ;

\ Арқамнан жүк түспейді, шаруаларым мойынымнан асады – тұз жиналу (остеохондроз);

\ Жегідей жеп бітті, өлгенше жалықтырып жіберді, өз-өзіме тиесілі емеспін – ісік ауруы (рак);

\ Бүйрегіме тас болып отырып алды, басыма саңқып кетті, әлім жоқ, қатты шаршадым – қуық ауруы;

\ Жаным жай табатын жер болса ғой, ашуыма ерік бердім, ауаны тарылтты – тыныс жолдарының қабынуы (бронхит пен астма);

\Қанымды сорып бітті, құр сөлім қалды, қанымды қарайтты – қан аурулары;