Адамдардың құқықтық мәдениеті тақырыбындағы материал

Батыс Қазақстан Индустриалды колледжі

Ашық тәрбие сағаты

Тақырыбы: «Адамдардың құқықтық

мәдениеті»

Құрастырған: Арнайы пәндер оқытушысы

Қыдырбаева М.С.

Орал-2018ж.

Адамдардың қүқықтық мәдениеті

Мақсаты:

Оқушыларға азаматтық, қүқықтық мөдениеті туралы түсінік

беру. Өздерінің қүқығын қорғай білуге тәрбиелеу.

Әдісі:

Сүрақ-жауап, кіші топтармен жүмыс.

Көрнекілігі:

Қазақстан Республикасының Конституциясы.

Кіріспе

Мүғалім:

Қай қоғамда да оның мүшелерінің ортақ мүдделерін қорғайтын

үрдістер үстемдік етеді. Еліміз 1991 жылы 16 желтоқсанда

тәуелсіз республика болып жарияланады. Осы күнге жету үшін

талай қиыншылықты бастан кешірді. 1993 жылы 28 қаңтарда

қабылданған Конституция негізінде Кеңестік Қазақстан дәуірі

аяқталды. Еліміздің президенттік басқару жүйесіне өтуіне

байланысты жаңа заң қабылдау қажет болды. Қазақстан

Республикасының Конституциясын Қазақстан Республикасының

президенті үсьшып, оны халық 1995 жылғы 30 тамыздағы

республикалық референдумда қабылдады. Конституция арқьшы

әлеуметтік қүрылысының негіздерін анықтайды.

Негізгі бөлім

Оқушыларды төрт топқа бөледі. Алдымен оқушылар мемлекет,

қүқық туралы айтады.

I топ

1-оқушы:

Мемлекет адам қоғамы дамуының белгілі бір сатысында пайда

болған. Адамдардың ең алғашқы үйымдасуы рулық қоғам түрінде

пайда болды. Рулық қоғам оның мүшелерінің қандас туыстығы

негізінде, еңбекті қауымдасып үйымдастыру және ортақ

меншіктілік негізінде қалыптасты.

2-оқушы:

Адамдардың ру болып үйымдасуы екі сатыдан өтті. Бірінші

сатысында өйелдер үстем жағдайда бодды, өйткені рулы топтар

шеше түқымын қуалап қүрылатын. Ол дөуір матриархат деп

аталады. Бертін келе матриархаттың орнын патриархат

алмастырады. Бүл процесс егіншіліктің, мал өсіру кәсібінің

дамуымен, еңбек қүралдарының жетілуімен байланысты болды.

Осындай өзгерістердің нөтижесінде ерлер қоғамдық өндірісте

басым жағдайға ие болды да, ру қүрылымында шешуші күшке

айналды.

Осьгдан былай қатынастар ерлер ру ішіңде үстем жағдайға көшті.

II топ

1-оқушы:

Рулық қауым негізінде әскери демократия қалыптасты, ал

мүның озі мемлекет қүрудың алғашқы нышаны еді. Мемлекеттің

пайда болу процесі әртүрлі халықтарда әр кезеңде жүзеге асты.

Кейбір халықтарда (Қытай, Мысыр және басқаларда) мемлекет

сонау ежелгі заманда пайда болды, ал озге бір халықтар

тарихында мемлекеттің қалыптасу процесі талай ғасырларға

созылды. Мәселен, қазақ қоғамында өскери демократияның

нышаңцары ХҮІІІ ғасырға дейін сақтадды.

2-оқушы:

Әскери демократияның дамуы қоғамда саяси үйымның —

мемлекеттің пайда болуына әкелді. Мемлекет бір жағынан

әскери демократияның жаңа негізде қайта қүрылуы

нәтижесінде, ал екінші жағынан жаңа басқару органдарының

пайда болуы нәтижесінде қүрылды. Мемлекет — адам баласы

бірлестігінің жаңа үйымы.

IIIтоп

1-оқушы:

Мемлекеттің пайда болуына өкеліп үластырған себептер

қүқықтың қалыптасуына негіз болды. Рулық қүрылыста

қүқықтың қажеттігі болмайды. Ру мүшелерінің, туыстас рулар

мен тайпалардың арасындағы қатынастар ерте замандардан бері

қарай қалыптасып келе жатқан әдет-ғүрыптар мен дәстүрлер

арқылы реттеліп отырады. Рулас адамдар рулық әдет-

ғүрыптарды ешқандай күштеусіз, оз еріктерімен орындайды. Ол

әдет-ғүрыптарды бүзған адам үшін ру мүшелерінің пікірінен

асқан жаза қүралы болмайтын. Мүның озі оліммен тең

саналатын.

2-оқушы:

Жеке меншіктің калыптасуымен бірге рулас адамдардың

арасында мүліктік теңсіздік пайда болды. Осыған байланысты

рулық әдет-ғүрыптардың мазмүны өзгерді, олар бірте-бірте жаңа

бір мәнге ие бола бастады: үстемдік етуші топтың ырқын

біддіріп, көбінесе солардың мүліктік және жеке өзіңдік

мүдделерін қорғайтын болды. Түрмыстық әдет-ғүрыптар енді

қүқықтық ғүрыптар, яғни жүрттың бәріне бірдей міндетті

ережелер түріне айналды.

ІҮ-топ:

1-оқушы:

Сонымен қатар мемлекет, оның органдары адамның мінез-

қүлқының бүрын болмаған жаңа ережелерін белгіледі. Қүқықтық

ғүрыптар жөне мемлекет пен оның органдары қабылдаған

қүқықтық нормалар негізінде қүқықтық жүйе қалыптасты.