Әдеби сын тақырыбы бойынша қазақ әдебиеті материалы

Әдебиет теориясы

ғылымының

зерттейтін мәселелері

Әдебиет теориясы - әдебиеттану ғылымының сөз өнерінің табиғатын , оның әдістері мен методологиясын , әдеби процесс , рухани-эстетикалық құндылықтар заңдылықтарын зерттейтін саласы .

Әдебиет теориясы осы бағыттағы заңдылықтар мен қағидаларды жүйелеп , поэтикалық , прозалық және драмалық көркем шығармалардың табиғатын тануға қызмет етеді . Әдебиет теориясы ұғымдар мен терминдердің , ғылыми қағидалар мен ережелердің құрғақ жиынтығы емес , ол — сол арқылы көркем әдебиетті ( өз пәнін ) барлық қырынан жан-жақты ашып көрсетудің құралы болып табылады .

Әлемдік әдебиеттану ғылымында қалыптасқан дәстүр бойынша , ә дебиет теориясы — зерттеу объектісіне байланысты төрт топқа бөлінеді .

Бірінші топтың зерттеу объектілеріне әдебиеттің адамзат қоғамы өміріндегі рөлі , жалпы өнер , мәдениет жүйесіндегі орны , әдеби шығармашылықтың тұтас болмысы , суреткер дүниетанымының эстетик. қуаты , оның даралық талғамының шығармашылық ортақ заңдылықтармен үндесуі , әдеби шығармашылыққа бүтіндей баға беру принциптері жатады .

Екіншісі әдебиеттің тарихи дамуы , жанрларының , тек пен түрінің ортақ заңдылықтарының қалыптасуы және әдеби процес ( ағым , бағыт , кезең , дәуір , әдеби байланыс ), көркем шығарманы талдау , қабылдау заңдылықтарын қамтиды . Ә. т. көрсетілген осы мәселелерді зерттеу барысында әдебиет тарихымен қиылысады да, ортақ методол . принциптерді қалыптастырады .

Келесі топ әдеби шығармалардың көркемдік-эстетик . сапасын , яғни стиль мен әдеби тіл , сюжет пен композиция , жанрлар үндестігі , типологиясы , тарихилығы мәселелерімен айналысады . Бұл бағытта Ә. т. поэтикамен үндеседі .

Соңғы топта , әдебиет рухани-эстетик . құндылық тұрғысынан қарастырылады және ондағы мәңгілік құндылықтар мен өтпелі дүниелерге шынайы баға берілуі , әдеби процестің өз кезеңіндегі үрдістер сараланады . Ә. т. бұл жолы эстетикамен тұтасып , өнердің ортақ теориясымен және әдеби сынмен қиылысады .

Жалпы , Ә. т. өз пәнінің даму сапасына ( көркемдік , эстетик., стильдік т.б.) қарай үнемі өзгеріп отырады ; көркем әдебиеттің жетістіктері негізінде таптауырын болған ғыл . тұжырымдардан…