Иса Байзақов туралы қазақ әдебиеті материалы

Иса Байзақов ( 1900-1946 )

Иса Байзақов ( 3 . 10 . 1900 , Паводар облысы, Ертіс ауданы, Үлгілі ауылы - 3 . 09 . 1946 , Алматы – ақын, әрі әнші - композитор

Өмірі

Әкесі Байзақ ескіше хат таныған, жасында ән салып, өлең шығарған, шағын шаруалы, сауыққой кісі болған. Иса 9- ғ а шыққанда шешесі қайтыс болып , өлеңші , әңгімеші әжесі Жанбаланың бауырында өседі . Нағашы ағасы Рахмет оған домбыра тартып , ән салуды үйретеді . Кішкентайынан «Әнші Иса » атанады . 1921 жылы Семейдегі жұмысшы факльтетінде, 1922 жылы Орынбордағы қазақ халық ағарту институтында, 1929-1932 жылы Қазақ педагогикалық институтында оқыған.

1926-1929 жылы Қазақ драма театрына шақырылып Әміре, Қалибек Қуанышбаев, Құрманбек, Серке қожамқұлов, Елубай, тағы басқа актерлермен бірге жаңа театрдың негізін қаласады. Театр алғаш қойған М.Әуезовтың “Еңлік - Кебегі” мен “Бәйбіше - тоқалында” басты рөлдерде ойнайды. Өзі инсценировка жасаған “Біржан - Сара” қойылымындағы Біржан рөлінде нағыз актерлік дарынын танытқан.

1932-1940 жылдары Алматы, Қарағанды, Семей қалаларында радиода, филармонияда, Жазушылар одағында қызмет істеді. Өлеңдері 1924 жылдан жариялана бастады. Сан қырлы талант иесі Иса Байзақовтың, әсіресе, суырып салма ақындық өнері қазақ әдебиетіндегі осы бір ерекше құбылыстың жалғасындай еді. Байзқов жазба әдеиет өкілі ретінде де шоқтығы биік көркем туындылар қалдырды.

Өзгеше жанры

Көптеген өлеңдеріне өзі өмір сүрген кезеңдегі Қазақстанның тыныс - тіршілігінің түрлі көріністерін арқау еткен. Ақын өлеңдерінде фольклорлық сипат басым. Бұл – суырып салмалық талантына байланысты ерекшелігі. Байзақовтың жұрт алдында айтылатын ұзақ толғау алдындағы кіріспе іспетті, өзіндік әні бар желдірмелері халық арасына кең тараған. Байзақов поэма жанрын дамытуға да зор үлес қосты.

“Ұлы құрылыс” ( 1933 ), “Алтай аясында” ( 1934 ), “Он бір күн, он бір түн” ( 1938 ) “Кавказ” ( 1940 ), “Ақбөпе” ( 1941 ) “Қырмызы – Жанат”, “Қойшының ертегісі”, тағы басқа көлемді шығармаларында өткен заман оқиғалары, кейінгі дәуір шындығы көрініс тапқан.