Әдеби тілдің нормалары, 11-сынып таныстырылымы

Зейноллақызы Мереке

“Қайнар” Академиясы колледжінің

қазақ тілі және әдебиеті пәні оқытушысы

Жоспар

Сабақтың тақырыбы:

ТІЛДІК НОРМА- ДАҒДЫНЫҢ ӨЗАРА ҮЙЛЕСІМІ МЕН ҚАЙШЫЛЫҚТАРЫ

Сабақтың мақсаты:

Адамдармен тіл таба білу өнерін қалыптастыру, жұрт алдында сөйлеу мәдениетін жетілдіру . Жұрт алдында еркін сөз жүйесін қалыптастыру.

білімділік – әдеби тіл туралы түсініктерін қалыптастыру , оқушылардың сабаққа деген қызығушылықтарын арттыру;

дамытушылық – оқушылардың ой-өрісін,сана-сезімін,белсенді ойлау дағдыларын жандандырып,білімін дамыту,сауаттылыққа баулу,сабаққа ынталандыру;

тәрбиелік – ұқыптылыққа, шапшаңдыққа,көркем жазуға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі:

Қашықтықта оқытуға бейімделген дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі:

Түсіндіру

Пәнаралық байланыс :

Қазақ тілі, қазақ әдебиетіі

Дәріс бойынша сұрақтар:

Әдеби тілдің нормаларын атаңыз.

Лексикалық норма дегеніміз не?

Орфоэпиялық норма дегеніміз не?

Әдеби тілдің нормалары на не жатады?

Орфографиялық норма мен г рамматикалық норма ның айырмашылығы қандай?

Мысалдар С.Көбеевтің “Қалың мал” романына алынды

Тапсырма. Мәтінді оқып шығып, жайма-шуақ сөзінің мағынасына тілдік норма тұрғысынан түсініктеме беріңіз. Тұрақты тіркестерді табыңыз. Қарамен жазылған сөздердің омоним сөйлем арқылы талдап көрсетіңіз.

Таң сәріде жайма-шуақ болмайды. Сөз жатықтығына өойылар талаппен мүлде сыйыспайтын ағат қолданыстардың көзге шыққан сүйелдей болып баттиып тұратыны да, бидай арасында өскен бидайықтай көзге бірден шалына қоймайтындары да болады. Сөз мәдениеті үшін , әсіресе соңғысы қауіпті. Өйткені ондайлар , ет үйрене келе , кейбіреулердің дағдысына сіңеді.Тілдік нормадан қиыс жатқан қолданыстың бірін байқаған Ғ.Мүсіреповтей сөз зергерлерінің мына ескертуін еске түсіре кету артық емес.

Тапсырма.

Үндестік заңы туралы түсінік беріңіз. Үндестік заңының тілдік норма, тілдік дағды, сөз мәдениеті дегенмен қандай байланысы бар деп ойлайсыз?

Үндестік заңына тест сұрақтарын құрыңыз.

ЖОБА

Бастауыш сынып оқуышсының тілдік дағдыларын жақсартатын жаттығу жұмыстарын, ойын түрлерін, сергіту сәтін ойлап табыңыз.

ЖАЗБАША ТҮРДЕ ойыңызды дәлелдеңіз.

СІЗДІҢ ОЙЛАП ТАПҚАН ОЙЫН/ЖАТТЫҒУ/СЕРГІТУ жұмысы НЕЛІКТЕН ерекше, НЕСІМЕН ерекше, баланың тілдік дағдысына ҚАЛАЙ көмектеседі деген сауалдарға толық жауап жазыңыз

Пайдаланылған әдебиеттер

Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.«Сөздік-Словарь», 2005 жыл

Ш.К. Бектұров Қазақ тілі (лексика. Фонетика. Морфология. Синтаксис. Алматы, «Атамұра» 2006.