Кітаби тілдің жазбаша және ауызша нормалары сабақ жоспары

САБАҚ ЖОСПАРЫ

Курс:

Тобы:

Сабақ

Мамандық, біліктілігі:

Мамандығы: 1401000, «Ғимараттар мен үйлерді салу және пайдалану»

Біліктілігі: 1401213, «Техник-құрылысшы»

Модуль атауы:

ІІІ бөлім. Әдеби тілдің стильдік тармақтары және олардың айырым белгілері

Пәні:

Қазақ тілі және әдебиеті

Сабақ тақырыбы:

Кітаби тілдің жазбаша және ауызша нормалары

Мерзімі:

« 24» 10 . 2019ж.

Өту ұзақтығы:

2 сағат

(90 мин)

Өту орны:

ККК

№7 аудитория

Сабақ мақсаты:

Қазақ тілінің орфографиялық, орфоэпиялық заңдылықтары туралы меңгерту

Әдеби тіл мен жазбаша мәтіннің байланысы туралы мәлімет беру.

Кітаби тілдің жазбаша және ауызша нормаларын маңызын білу.

Сабақтың міндеттері:

Сараптап ойлауды, сауаттылықты, байқағыштықты, зейінділікті дамыту

Күтілетін нәтиже:

Білім алушылар:

1. Ғылыми стильдің қолданылатын орындары туралы біледі.

2. Ғылыми стильдің қарым- қатынас мақсаты, стильдік сипаты, тілдік амал- тәсілдерін түсінеді.

3. Мәтінге талдау жасайды

Сабақ типі:

Аралас

Сабақ өту әдіс-тәсілдері, қолданылатын педагогикалық технология:

талқылау, талдау, сұрақ-жауап, ойбөліс, дәлелдеу, проблемалық, ізденушілік., ұжымдық, топтық, зерттеушілік, талдау; СТО технологиясы

Қажетті көрнекі құралдар, ОТҚ:

тірек конспектілер, концептуалдық кесте, интерактивті тақта.

Қолданыла-тын әдебиет-тер:

Негізгі:

Н. Оразақынова, Н. Әміреева; Қазақ тілі, Сөз мәдениеті,

10 сынып, Алматы, « Мектеп», 2010ж

Н.Уәлиев. Қазақ тілі. Сөз мәдениеті. Алматы: «Мектеп»,

2006 ж.- 10 сынып

Қосымша:

1. Н. Уәлиев, Сөз мәдениеті, 2006, Алматы.

2. З.Бейсенбаева, Н.Уәлиев, Ж.Исмаилова, М.Қанабекова, Г.Қайдарова. Тіл мәдениеті (оқу құралы). Алматы, 2005.- 22-28 бб.

Оқытушы туралы мәлімет:

А/Ж/Т.: Жакипова Ақтолқын

Маратовна

Тел.: 87756446855

E-mail: [email protected]

САБАҚТЫҢ КОНСПЕКТ - ЖОСПАРЫ

Сабақ барысы

Уақыты (минуты)

Оқытушының

іс-әрекеті

Білім алушының іс-әрекеті

Оқыту ресурстары және

материалда-ры

1.Ұйымдастыру кезеңі

3-5 мин

сәлемдесу, түгелдеу, оқушылардың зейінін сабаққа аудару. Сабақтың мақсатын хабарлау

Білім алушылар сабаққа даярлық жасайды

2. Үйге берілген тапсырманы тексеру

15-20 мин

Үй тапсырмасын сұрау, тексеру

Білім алушылар

сұрақтарға ауызша

жауап береді

Оқулықтар мен тірек - конспектілер

3. Негізгі кезеңдегі іс-әрекетке білім алушыларды дайындау

3 мин

Жаңа сабақтың тақырыбы мен оқушылар алдында тұрған мәселелерді хабарлайды. Жаңа сабақтың жоспарымен таныстырады.

Жаңа сабақтың жоспары және орындалуымен танысады.

Оқытушы жоспары, оқулықтар

4. Жаңа білім мен қызметті қалыптастыру

30 мин

Оқытушы жаңа сабақты түсіндіреді

Білім алушылар

тыңдайды

Оқулықтар мен тірек - конспектілер

5. Берілген материалды түсінуді алғашқы тексеру

10 мин

Оқытушы жаңа сабақтың орындалуын тексереді. Жаңа сабақты білім алушылардан сұрақ арқылы жауап алады..

Білім алушылар берілген сұрақтарға жауап береді.

Оқулықтар мен тірек - конспектілер

6. Алған білімдерін іс-әрекетте қолдану. Білімдерін тексеру және өзін-өзі тексеру іс-әрекеттері

15 мин

Жаңа тақырыпқа байланысты білім алушыларға өзіндік ізденіс жұмыс-тарын береді. ІІІ топқа бөлу арқылы тапсырмалармен жұмыс жасату, топты бақылау

Жаңа тақырыпты түрлі тапсырмаларды өз беттерінше орындау арқылы меңгереді, талдайды, пікір алмасады және өз пікірлерін ортаға салады.

Оқулықтар мен тірек - конспектілер

7. Үй тапсырманы хабарлау. Сабақты қорытындылау және рефлексия

5 - 7 мин.

ІІІ топ

«Рафт стратегиясы» арқылы сабақты қорыту

Білім алушылар

үйге берілген тапсырманы жазып алады. «Рафт стратегиясы» әдісі бойынша бүгінгі сабақта ең құнды қандай мәселе болғанын жазады.

Білім алушылар

дәптерлеріне осы сұрақ төңірегінде өз жауаптарын жазады.

Оқулықтар мен тірек - конспектілер

Сабақтың барысы мен мазмұны

1.Ұйымдастыру кезеңі: 3-5 мин: оқушыларды түгелдеу, сабаққа даярлау

2.Сабақтың мақсатын хабарлау: Кітаби тілдің жазбаша және ауызша нормалары туралы алған теориялық білімдерін практикалық жолмен ашып көрсету және түсіндіру.

3.Практикалық іс-әрекетке қажетті білімдерін тексеру.15-20 мин

Өткен тақырыптарды еске түсіру:

1. Ғылыми стильдің негіздік белгілері: қолданылатын орны, қарым- қатынас мақсаты, стильдік сипаты, тілдік амал- тәсілдері.

2. Ғылыми еңбектердің тілдік ерекшеліктері

3. Стиль түрлеріне газет-жорналдардан, ғылыми еңбектерден, көркем әдебиеттен мысалдар келтіріңіз.

4.Практикалық тапсырманы орындау нұсқаулары.

Жұмыстың мақсаты: – Кітаби тілдің жазбаша және ауызша нормаларының маңызын зерттеу, талдау.

Бақылау тапсырмалары:

Сұрақтарға жауап беру

Ұғымдарды түсіндіру

Кестемен жұмыс

Практикалық жұмысты қорғау

Қолданылатын әдебиеттер:

Н.Уәлиев. Қазақ тілі. Сөз мәдениеті. Алматы: «Мектеп», 2006 ж.- 10 сынып

Әдістері: талқылау, талдау, есеп беру

5.Практикалық жұмысты орындау.50-55 мин.

Тапсырма:

1. Практикалық жұмыстың негізгі теориялық қағидаларымен танысу және жұмысты қорғау

2. Сұрақтар:

Орфографиялық нормалар.

Фонетикалық қағидат.

Тарихи – дәстүрлік қағидат.

Айырым қағидаты.

Орфоэпиялық нормалар:сөз үндестігі, сөз екпіні, интонациялық құрылымдар.

Орфоэпиялық нормалардың орнығуының алғы шарттары.

Жасырынған сөздерден сабақтың тірек сөздерін табыңыздар:

ө

с

Ө

з

і

л

б

і

л

і

м

г

е

н

о

р

А

т

і

л

д

к

а

қ

ы

л

о

й

ш

г

А

к

л

у

т

с

ө

й

л

е

у

е

ә

д

І

з

г

і

л

і

к

ш

а

д

а

м

р

е

М

ә

д

е

н

и

е

т

и

е

ш

з

а

с

Қ

у

қ

а

б

і

л

е

т

н

т

у

ф

ы

Қ

ұ

р

м

е

т

е

у

л

е

г

р

ә

Д

е

п

т

і

л

і

к

ш

і

ң

ө

и

р

Н

о

р

м

а

л

ы

қ

о

ғ

а

м

ұ

қ

Ш

а

р

ш

е

б

е

р

л

і

к

ү

ц

э

Т

и

к

а

ч

х

й

б

ш

е

м

ғ

і

ң

Ғ

ө

с

т

и

л

ь

д

е

к

м

е

Орфография-лық норма.

Сөздің бірізді тәртіпке сай жазылуы. Буын, тіркес, дыбыс үндестігінің сақталып жазылуы. Дыбыстарды қандай әріппен беруді,сөздердің оның бөлшектерін бірге, бөлек немесе дефис арқылы жазуды, бас әріптерді қолдану тәртібін белгілейді.

Фонетикалық қағидат бойынша:

Естілуі бойынша жазу дәстүрге айналған сөздер. Мысалы: Амангелді, Ботагөз, т.б. Жалқы есімдердің сыңарлары фонетикалық қағидат бойынша жазылады.

Тарихи-дәстүрлік қағидат бойынша:

Сөз үйреншікті болып кеткен дағды бойынша жазылады.

Көп жағдайда кірме сөздердің жазылу нормалары – мұнда буын үндестігіне бағынбай жасалған сөздер.Мысалы: тарих, хикая, кино. Сонымен қатар ежелден келе жатқан тарихи сөздердің өзіндік жазылу ерекшеліктері.

Айырым қағидат:

Сөздердің айтылу ерекшелігіне сүйене отырып дұрыс жазу ережесі:

Қауіп – қауып деп айтылады, хан- қан, өкімет- үкімет, шай-шәй деп айтылады.

Кітаби тілдің ауызша нормалары

Орфоэпиялық норма

Сөздердің дұрыс айтылу ережесі.

Сөз қалай жазылса, солай оқуды тіліміз көтере бермейді. Олай дейтініміз қазақ тілі – болмысында, табиғатында үнді, әуезді тіл. Оның айтылуында өзіндік әсем үн бар, қалыптасқан жатық әуен бар. Оның негізі мынада: сөздердің құрамындағы дыбыстар өзара үндесіп, біріне- бірі ықпалын тигізе айтылады. Мысалы, қазақ тіліндегі жуан, жіңішке,еріндік, езулік дауыстылардың сөз ішінде өзара үндесіп айтылуы сөз сазына келтіріп сөйлеуге жатады. Сөз сазы дегеніміз сөйлеу процесінде сөз ішіндегі немесе сөз аралығындағы дыбыстардың бір-біріне әсер етіп, бірін-бірі өз ыңғайына иіп алады. Мұның өзі бір жағынан сөйлеу мүшелерінің жұмысын жеңілдету көзделсе, екіншіден тыңдаушы…