Айдарлы атауы қайдан шықты ғылыми жұмыс

«Айдарлы» атауы қайдан шықты?

Біздің ата бабаларымыз Сыр бойының орта ағысына Ызакөл,Жамбасарық,Жабы,Сартай,Құтырған шығанағына шамамен 1840-1850 жылдары орналасқан.(Сыр өңірі тарихынан)

Айдарлы Сыр бойынан 11-15 шақырым жерде,Ұзынтам-

ның батысында, Ыспан тамның оңтүстігінде құмның үстіне орналасқан ескі қорған.Қорғанның жанындағы құмның биіктігі едәуір.

Басында айдары бар жыңғыл өскен,оған ешкім тимеген.

Қазіргі ұрпақтардың төртінші атасы Стамқұл атамыз осы жыңғыл түбінде үлкен апан қазып алған,басында айдары бар айдаһар көрген.

Ол жерде үнемі шырақ жанып тұрады екен.(К.Дошпанов «Ауыл тарихынан») Содан барып менің ауылым «Айдарлы» деп атанған.

Кешегі кеңес үкіметінің кезінде 1932 жылы «Айдарлы» тозы құрылған.1934 жылы «Айдарлы»колхозы және «Айдарлы» ауыл советі ұйымдастырылады.

«Айдарлы» ауыл кеңесіне Айдарлы,Ақарық,Құмшығанақ колхоздары қарайды. Айдарлы жеті жылдық мектебі 1937 жылы салынып,оған Ақарық,Құмшығанақ бастауыш мектебінің оқушылары үшінші сыныптан бастап оқыған.

Осы мектептен есімі республикаға танымал ғылым кандидаттары мен оқымыстылар шыққан.(Айдарлы ауыл тарихы)

Біздің ауылымыз тұнған шежіре.Ауылда жер-су аттары өте көп.Құмшығанақ,Асанас,Қожжан қожа т.б.

Асанас қаласы Асанас әулиенің есімімен байланысты екенін зерттеу кезінде естіп білдім.

«Асанас» туралы аңыз

Менің атам жетпістің үстіне шыққан қарт кісі.Ол кісі бізге үнемі аңыз, ертегілер айтып береді.

Бірде атам біздің ауылды қоршап тұрған жеті әулие туралы әңгімеледі,соның ішінде Асанас әулие туралы былай деді.

-Соғыс кезінде біздер сол Асанас әулие қорғанының іргесіне дейін Ақарық каналының аяғын созып,егін ектік.Ол кезде 10-13 жастамыз.Жер айдап жатқанда соқаға ілесіп мыс құмыра,көзе,әсемдік бұйымдар шықты. Әсіресе өрнекті мыс көзеден бидайдың дәні шықты,бірақ ол қап-қара күл болып кетіпті.

-Сондай-ақ қарудың түрлерінде Асанас маңынан тауып жүрдік.Сол кезде өте салмақты,ауыр қылыш табылды,оны МТС бригадирі Шамах деген кісіге бердік.Қылышты ысып жалтыратып, 2005 жылы облыстық мұражайға Шамахұлы Ыбыраш табыстаған.

1934 жылы Патыма әжем мен Махат әкем баласы болмай Асанасқа түнейді.Қорған күмбезінің ортасына от жағып отырса,түн ортасында алдыңғы бір аяғын көтеріп,

жолбарыс кіріп келеді.Ол әжеме қарай жылжыған,көтерген аяғы гүп болып ісіп кетіпті.Содан әжем аяғын ұстаса тыржыңдайды. Омырауына тебенін алып табанын аршиды.

Сол кезде табанға кірген жиде тікені қанды іріңмен атып шығады.Қолымен қайта-қайта басып іріңін тазалайды.

Содан кейін жолбарыс шегініп кеткен екен.Сол әулиенің шарапатынан сол кісілер ұлды-қызды болыпты деседі.

Асанас әулие біз тұрған ауылдан 8 шақырым оңтүстік батысқа қарай орналасқан.1989 жылы археологиялық зерттеулер жүргізіліп біраз қалыпқа келтіріліпті.Сырты қоршаланған, қазір соған зиярат етушілер барып тұрады.

Бұл - орта ғасырлық қала.Қаланың сырты қорған дуалдармен қоршалған.Осы қорғандардың кейбіреулері 50 - 60 метр биік.

Бірақ қазір бәрі жермен-жексен болып жатыр.

«Киелі Қожжан қожа» мазары

Аңыз бойынша,Қожжан қожа әулиенің ата-тегі Сыр бойына бұдан 2-3 ғасыр бұрын ислам дінін тарату үшін келген.Оның құдіреттілігі мына аңызда айқын көрінеді:

Ертеректе қожалар мен қазақтардың арасында қақтығыс болып,қожаларды Сейіт қожа басқарады,қаралар жағын Тұрсынбай датқа бастайды.Мұздай қаруланып екі жақ адамдары межелі жерге келеді.Сонда дана қариялар: