Айналамыздағы дыбыстар тақырыбындағы ғылыми жұмыс, 6 сынып

№6 Хромтау гимназиясы

Тақырыбы: «Айналамыздағы дыбыстар»

Бағыты: физика

Орындаған: Нағашыбай Арыстан, 6 класс, №6ХГ, Хромтау ауданы, Ақтөбе облысы

Жетекшісі: Сагимбаева Э.Н. физика пәні мұғалімі

2018 жыл

Мазмұны

Кіріспе............................................................................................................................3

1.1. Өзектілігі ....... ..................................................................... .. ... 2

1.2. Мақсаты ... .. ..................................................................................... ... 2

1.3. Тапсырмалар ................................................................................................. 2

1.4. Зерттеудің тақырыбы ......................................................................... 2

1.5. Зерттеу объектісі .................................................................................. 2

1.6. Гипотеза ........................................................................................................ 2

1.7. Зерттеу әдістері ..................................................................... ... с. 3

2. Теориялық бөлім

2.1. Дыбыс ............................................. .................................................... 3

2.2. Шу ............. ........................................................................... ... ... .3

2.3. Инфрақұрылым ............................................................................................. Ст.4

2.4. Музыка ................................................................................... 4 бет

2.5. Зиянды және пайдалы дыбыстар ................................................................. 6-бет

3. Практикалық бөлім

3.1. Әлеуметтік зерттеу ........................................................................... 7-бет

3.2. Эксперимент .......................................................................... 7

3.3. Дене дыбыстарының теріс әсерін азайту бойынша ұсыныстар ......... .7

4. Қорытынды ............................................................................................. 8-бет

5. Қолданылатын әдебиет ............ ... .............................................. ... с. 8-ші

6. Ұсыныстар:

6.1. Әлеуметтік сауалнама жүргізу үшін сауалнама. 10

6.2. 2-қосымша. Сауалнаманың нәтижелері ................ 11-ші

6.3. 3-қосымша. 6-сынып оқушысы жұмысының экспериментальды үлгісі, диктантпен орындалатын

Кіріспе

Дыбыстар туралы ғылым акустика деп аталады және бұл сала ғимараттарды жобалауда, теледидар, су құбырларынан бастап машина, пойыз және ұшақтарға дейінгі тауарларды жобалауда пайдаланылады.

Дыбыс ауа, су және қатты денелер арқылы көзге көрінбейтін толқындар түрінде енеді. Дыбыс жөніндегі физикалық ұғым адам құлағына естілетін, естілмейтін дыбыстардың барлығын қамтиды.

Өзектілігі: Барлық жерлерде дыбыстар кездеседі кезінде біздің ата-бабаларымыз таза табиғаты дыбыстарды (құстардың сайрауы, жапырақтардың сыбдыры, жаңбырдың дыбыстары), ал қазіргі заманғы өмірде біз өндірістік және көлік шулары басымырақ. Дыбыстар денемізге әсер етеді ме? Бізге осы дыбыстардан қарсы қорғаныс қажет пе? деген мәселеге назар аударуымыздың қажеттілігі туындайды.

Жұмыстың мақсаты: адам денесіндегі дыбыстың және шудың әсерін зерттеу.

Міндеттері:

-дыбыс және оның негізгі сипаттамаларын зерттеу;

- дыбыстың адам ағзасына және психологиясына әсері;

- мектептегі оқушылар арасында әлеуметтік сауалнама жүргізу;

Зерттеу нысаны - адамның денсаулығы мен психологиясы.

Болжам: Әр түрлі дыбыстар адамның физикалық және психикалық денсаулығын жақсартады және нашарлатады.

Зерттеу әдістері:

- мектептегі оқушылар арасында әлеуметтік сауалнама жүргізу;

- сауалнама нәтижелерін тіркеу (компьютерде жұмыс: диаграммаларды құру);

- эксперименттің нәтижелерін талдау;

Жұмыстың нәтижиесі:

Жұмыста дыбыстың адам ағзасына әсері анықталады. Оның негізінде дыбыстардың ағзаға жағымсыз әсерін азайту бойынша ұсыныстар берілді.

І Негізгі бөлім

Дыбыс

Дыбыстар туралы ғылым акустика деп аталады және бұл сала ғимараттарды жобалауда, теледидар, су құбырларынан бастап машина, пойыз және ұшақтарға дейінгі тауарларды жобалауда пайдаланылады.

Дыбыс ауа, су және қатты денелер арқылы көзге көрінбейтін толқындар түрінде енеді. Дыбыс жөніндегі физикалық ұғым адам құлағына естілетін, естілмейтін дыбыстардың барлығын қамтиды.

Дыбыс көздерінің тербелісін шығару көбінесе, соққы, мысалы, қоңырау арқылы жүзеге асырылады. Мұнда автотербеліс режимі мысалы, үрлемелі музыкалық аспаптарда ауа ағыны есебінен ұсталуы мүмкін. Табиғаттағы дыбыс, ауа ағыны қатты денелерді орай аққанда, құйындардың түзілуі және құйындардың сол денелерден бөлінуі мысалы, жел соққан кездегі сымдар мен құбырлардағы дыбыс, т. б. кезінде пайда болады. Төменгі жиіліктегі дыбыс жарылыс, опырылыс кезінде туады. Қазіргі кезде адам организміне және техникалық жабдықтарға зиянды әсері болатын өнеркәсіптік, көліктік шуларды және аэродинамикалық шу көздерін зерттеуге үлкен көңіл аударылып отыр. Дыбыс қабылдағыштар қабылдаған дыбыс энергиясын энергияның басқа түрлеріне түрлендіреді. Мысалы, адамдар мен жануарлардың есту аппараты дыбыс қабылдағышқа жатады.

Техникада дыбысты қабылдау үшін, көбінесе, электр акустикалық түрлендіргіштер, мысалы, ауада микрофон, суда гидрофон, ал жер қыртысында геофон пайдаланылады. Дыбыс толқындарының таралуы, ең алдымен, дыбыс жылдамдығымен сипатталады. Газдар мен қатты денелерде қума толқындар бөлшектердің тербеліс бағыты толқынның таралу бағытымен бағыттас тарай алады. Ортаның біртекті болмауы да дыбыс толқындарын, мысалы, су көпіршігіндегі, теңіздің толқынданған бетіндегі, т. б. дыбыстың шашырауын шашыратады. Дыбыстың таралуына атмосфера, теңіздегі қысым, температура, желдің күші мен жылдамдығы да әсер етеді.

Дыбыстың таралуына қарай түрлі өлшемдерге жіктеуге болады. Дыбыстан ұшқыр ұшақ шығаратын “дыбыстық шок” атмосферадағы ауаны шоғырландырып, көзге көрінетін конус немесе будан жаға жасайды.Ұшқыр ұшақ жылдамдығын дыбыстың жылдамдығынан асырғанда, ол өзінің дербес дыбыс толқындарынан басып озып, толқындарды жақындастырады да, “дыбыс соққысын” жасайды. Ал қамшының сыртылы – қамшының ұшымен жасалатын, дыбыстық кедергіні еңсеретін дыбыс соққысының түріне жатады.Дыбыс толқындары ауа арқылы шамамен 1190км/сағ. жылдамдықпен қозғалады. Бұл жарық толқындарының жылдамдығынан баяуырақ, міне сондықтан да біз ұшақты немесе жарылысты алыстан әуелі көзімізбен көргеннен кейін ғана дыбысын естиміз. Дыбыс судың астында шамамен 5000км/сағ. жылдамдықпен шапшаңырақ қозғалады, бірақ дәл жылдамдық температураға байланысты өзгеріп тұрады. Тербелістер біздің миымызда жүйке импульстеріне айналады. Жиілігі 16Гц - тен төмен болатын дыбыс инфрадыбыс деп, 20 кГц - тен жоғары болатын дыбыс ультрадыбыс деп аталады. Ал 109 Гц - тен 1012 – 1013 Гц - ке дейінгі ең жоғары жиіліктегі серпімді толқындар гипердыбысқа жатады.

Дәлірек айтсақ,

0 дб саусақпен дене терісін сипағанда шығатын өте ақырын дыбыс.

15 дб сыбырлап сөйлесу.

60 дб дағдылы сөйлесу.

90 дб жүрдек пойыздың жанынан өтетін дыбыс.

100 дб Автомиль сигналының дыбысы.

110 дб аспанда күн күркірегендегі дыбыс.

120 дб жерден көтерілген ұшақтың гүрілі.

Дыбыс толқынында дыбыстың күшеюі мен әлсіреуі дыбыс қаттылығын жасайды. Дыбыс толқындары да жарық толқындары сияқты заттардан шағылады. Дельфиндер мен жарғанаттар осы жаңғырық – сигналдарды өз жолындағы нысандарды белгілеу үшін пайдаланады. Дыбыс толқындарын бейнеге айналдыратын компьютерлік бағдарламалардың көмегімен, біз де солай жасай аламыз.

Шу және инфрадыбыс

Шу - дыбыс сигналын қабылдауға бөгет жасайтын табиғаттағы, тегі әртүрлі бейберекет акустикалық тербеліс.

Шу деңгейі 20-30 децибел (дБ) адам үшін іс жүзінде зиянсыз. Бұл адамның өмірін мүмкін болмайтын табиғи шу.

Шу қалыпты тыныштық пен күштің қалпына келуіне кедергі жасайды, ұйқыны бұзады. Ұйқылық пен ұйқысыздықтың жүйелі болмауы ауыр жүйке бұзылуларына әкеледі. Сондықтан, кез келген тітіркендіргіштердің ұйқысын қорғауға үлкен көңіл бөлінуі керек.

Шу түрлі аурулар санының көбеюіне, сондай-ақ психиканы төмендететіне, жүйке энергиясының елеулі шығындарына ықпал ететініне, психологиялық наразылық туғызуына ықпал етеді.

Инфрадыбыс – жиілігі адам еститін дыбыс толқыны жиілігінен төмен (16 Гц-тен төмен) серпімді толқын. Амплитудасы үлкен жер сілкіну, су асты, жер асты қопарылыстары, қатты дауыл кезінде, цунами толқындарынан, т.б. пайда болады. Бұл дыбыстарды адам құлағы қабылдамайды, бірақ олар белгілі бір дәрежеде адам организміне әсер етеді. Мысалы, 5 Гц-тен 9 Гц-ке дейінгі жиілік аралығында инфрадыбыстар бауырдың, асқазанның, көкбауырдың тербеліс амплитудаларын арттырады, көкірек қуысында ауыртпалық туғызады, ал 12—14 Гц жиіліктерде құлақта шуыл пайда болады. Инфрадыбыстардың адам организміне кері әсері болғандықтан, олар техникада кеңінен қолданыс таппаған.