Дыбыстар әлеміне саяхат ғылыми жұмысы, 9 сынып

Жданов орта мектебі

Қостанай ауданы

Тақырыбы:

Орындаған: Әбдіғали Абылай

9-сынып оқушысы

Пән мұғалімі: Шәуен

Б.Б.

Жданов, 2009

Мазмұны:

1 Кіріспе.....................................................................

2 Негізгі бөлім

2.1 Дыбыс туралы жалпы

түсінік...................................5-6

2.2 Ультрадыбысты жасанды жолмен

өндіру ................6-9

2.3 Табиғаттағы

ультрадыбыстар................................11-12

2.4 Ультрадыбысты химия мен биологияда

қолдану.........12

2.5 Ультрадыбысты фармацевтикада

қолдану.............12-14

2.6 Ультрадыбыспен

емдеу.........................................14-16

2.7 Ультрадыбыс және халық

шаруашылығы...............16-17

2.8 Музыкалық

дыбыстар............................................18-19

Қорытынды..................................................................

4 Пайдаланылған

әдебиеттер......................................................22

5 Сын-

пікір............................................................................

Кіріспе

Физиканың барлық саласында біз қарастырып

отырған қозғалыстардан басқа тағы бір қозғалыс

түрі кездеседі, ол- толқындар. Күнделікті өмірде

дыбыс толқындары, сұйық бетіндегі толқындар,

электромагниттік толқындар, радиотолқындар жиі

кездеседі. Бұлардың табиғаты әртүрлі болғанымен

барлық толқындар ортақ заңдылықтарға бағынады.

Сонымен, толқындық құбылыстар, толқын

дегеніміз не? Желді күнгі шөбі шабылмаған алқапты

көз алдымызға елестететін болсақ, ақын сөзімен

айтқанда бұл «теңіздей толқыған сары дала».

Осындай дала алқабына қарап тұрсақ, бір нәрсе

шабындықты бойлай жылжып өткендей болады,

бірақ оның не екенін білмейміз. Барып қарайтын

болсақ шөптің сабақтары да, дақылдары да орнында

тұрады. Олар тек қана иіліп барып қайта жазылады,

содан соң қайта иіледі, осы процесс ары қарай

жалғаса береді. Сөйтсек біздің көріп

бақылағанымыз толқын екен. Тағы бір мысал. Ұзын

баудың бір ұшын тірекке байлап тербелмелі

қозғалысқа түсіреміз. Сонда біз баудың бойымен бір

нәрсе жүгіріп өткендей болғанын байқаймыз. Бірақ

баудың екі ұшы да өз орнында қалады. Баудың

бойымен «жүгіріп өтуші» толқын деп аталады.

Келтірілген мысалдарда толқын көзі тербеліс

болып табылатынын байқаймыз. Сонда біздің

толқын деп отырғанымыздың өзі – тербелістің

бір нүктеден екінші нүктеге таралуы болып

табылады.

Табиғатта болатын толқындар орасан мол

энергия тасымалдайды. Мәселен қуаты зор теңіз

толқындары теңіздегі кемелердің апатқа ұшырауына

себепші болады. Табиғатта тек апатқа ұшырататын

толқындар кездеседі. Бұл жер сілкіну кезінде жер

қыртысында таралатын толқындар. Оларды -

сейсмикалық толқындар деп атайды. Жер

сілкінгенде 10-15 метрге жететін жер қыртысының

ығысуы қоса қабат жүреді. Жер сілкінудің алдын

алу, болдырмай қою мүмкін емес. Бірақ адамдарды

дер кезінде сақтандыру үшін жер сілкінудің

жақындап қалғанын алдын ала болжаудың маңызы

зор. Ол үшін арнайы «сейсмограф» деген прибор

болуы керек, бұл прибор жер сілкінудің алдын ала

болатын өте бәсең сейсмикалық толқындарын тіркей

алады.

Сейсмограф дегеніміз іс-әрекеті серіппелі

маятник тербелісінің графигін жазуға арналған

құрылғыға ұқсас, үстіне жүк қойылып серіппеге

ілінген прибор.

Жер қыртысы тербелісі жазуына қарап

басталып келе жатқан жер сілкінудің күші және жер

сілкіну ошағына дейінгі арақашықтық жөнінде

айтуға болады.

Қазіргі кезде теңіз толқынының энергиясын,

желдің энергиясын жинап, оны электр энергиясына

айналдырытын құрылғы жасап, адам игілігіне

пайдалануға болар еді. Қазір дүние жүзінің

ғалымдары мен оқымыстылары осы мәселеге

байланысты жұмыс жасауда. Бұл сияқты

түрлендіргіштер мұнай, газ, таскөмір сияқты орны

толмайтын энергия көздерін үнемдірек пайдалануға

мүмкіндік берер еді, сонымен қатар қоршаған

ортаның тазалығын сақтар еді. Алайда бұл мәселе

әлі де шешімін таппаған мәселе күйінде қалып

отыр.

Дүние толы дыбыс.... Біз өмір сүретін дүние

өзеннің шуылы, жапырақтың сыбдыры тәрізді өте