Әл-Фарабидің педагогикалық мұрасы туралы материал

ӘЛ-ФАРАБИДІҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МҰРАСЫ

Мақсұт Әсел Ахметханқызы,

қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімі

"Қостанай қаласы әкімдігінің

білім бөлімінің №16 орта мектебі" ММ

Аңдатпа

Бұл жұмысымның мақсаты әл-Фарабидің әлі ашылмаған, зерттелмеген педагогика саласына қосқан үлесі. Педагогикада жас ерекшеліктерге қалай жүйелі тәрбие беруге болатыны жайында және ғұламаның жалпы педагогикалық идеялары, тәрбиенің мазмұны, түрлері және әдістері туралы көзқарастары. Одан бақса тәрбиеленушіге жүйелі түрде жаттығу, машықтану, сендіру, еліктіру, үлгі көрсету және өзін-өзі тәрбиелеу әдістерін қолдануды ұсыну.

Аннотация

Целью данной работы является вклад Аль-Фараби в нераскрытую, неизведанную педагогическую сферу. Взгляды о том, как системно воспитывать возрастные особенности в педагогике и об общих педагогических идеях, содержании, формах и методах воспитания. Из этой концепции предлагать воспитаннику систематическую тренировку, убеждение, вовлечение, демонстрацию моделей и использование методов самовоспитания.

"Рухани жаңғыру" дегеніміз, жан дүниені тазарту деген сөз. Тазарту ғана емес, оны асыл да дана ұлттық құндылықтармен толықтыру, сонда біз ұлы Абай айтқан "Толық адам" қалпына келеміз. Яғни, "рухани жаңғыру" идеясы данышпан Абай атамыздың даналық пәлсапасымен үндесіп, сабақтасып жатыр екен.

Бұл бер жағы ғана. Сәл арырақ барар болсақ, рухани жаңғыру бастауында ұлы бабамыз Әбу Насыр әл-Фараби жұлдызы жарқырып, әлемді нұрға бөлеп тұр. Соның нәрін бойымызға сіңіру арқылы рухани жаңғыруымыз өз арнасына түспек. Біз осы уақытқа дейін Әбу Насыр әл-Фараби бабамыз білімді өз елінде емес, шетелде, Арабстанда алды деп келіппіз. Жастайынан сонда барып әлемге танымал, білікті ұстаздардан білім алды дедік. Бұл пікіріміз қате екен. Қазірге белгілі болған мәліметтерден, әл-Фараби бабамыздың заманында түркі ғылымы мен мәдениетінің өте жоғары болғанын, бабамыздың осындай терең білімді араб елінде емес, өз елімізде, Отырарда алғанын көреміз. Осындай енді ашылып жатқан деректерге қарап, оны ары зерттеу бағытымен осы ұлы бабамыздың педагогикаға қосқан үлесін зерттеу үшін осы бағытқа көңілім ауды. Педагог ретінде балаларға тәрбие беруде осындай құнды тәжірибелерді қолданғым келеді және әріптестеріммен бөліссем деймін. Биыл елімізде ұлы ғалымның 1150 жылдығы тек, мемлекеттік бағдарламалар мен іс-шаралардан ғана емес, сонымен қатар мектеп қабырғасында да түрлі шаралар өткізу арқылы, тәрбиеленушілердің оның өмірі мен шығармашылыға қызығушылықтарын ояту мақсатында түрлі сайыс, іс-шаралар қарқын

Педагогика жас ерекшеліктерге жүйелі тәрбие білім беру, оқыту жайлы ғылым болып саналады. Оның бастамалары, тәлім-тәрбиенің мақсаты, міндеті мазмұны мен құралдары жөніндегі ойлар мен ізденістер Пифагор, Платон, Аристолтель, Евклид және басқа грек оқымыстылары еңбектерінде қарастырылған. Кейінгі кездерде жүргізілген тарихи-педагогикалық зерттеулер педагогиканың жетілген ғылым болып қалыптасуына орта ғасыр заманда өмір сүрген Шығыс ғұламаларының да айтарлықтай еңбек сіңіргенін көрсетіп отыр. Бұл ғалым - педагогтардың алдыңғы қатарында Фараби бастаған Орта Азия мен Қазақстан өңірінен шыққан бірсыпыра ұлы ойшылдар мен оқымыстылар бар (Әл-Бируни, Ибн Сина, Насиреддин Туси, Әлішер Науаи, Қожа Ахмет Иассауи т.б.)

Әл-Фарабидің педагогикалық мұрасы жайлы кейбір шағын мақалалар болмаса, оны жан-жақты талдап, ашып көрсетуге арналған еңбек кейінгі кезге дейін болмай келді. Мұның басты себебі ұлы ғұламаның аса маңызды ғылыми еңбектерінің араб тілінен аударылмай, зерттелмей, дұрыс бағаланбай келуі болды. Фарабидің 1100 жылдық тойы қарсаңында (1975 ж) және онан кейінгі кездерде бұл салада атқарылған көп жұмыстар бізге ұлы ғалымның педагогикалық көзқарастарын, әрекеттерін біршама толық дәрежеге, ғылыми дұрыс методолгия тұрғысынан ашып беруге мүмкіндік туғызып отыр.

Әл-Фарабидің Шығыс және Батыс оқымыстылары бір ауыздан адамзаттың Аристотель данышпаннан кейінгі "Екінші ұстазы" деген атақ беруінің өзі оның педагогика саласындағы аса үлкен тұлға болғандығын дәлелдейді. Шынында әл-Фараби өзінің трактаттарының басым көпшілігін халықты, әсіресе жас ұрпақты тәрбиелеу, білімдар ету, ағарту мақсатына арнаған. Бұлардың қатарына "Ізгі қала тұрғындарының көзқарастары", "Бақытқа жету жолдары", "Ғылымдар тізбесі", немесе "Ғылымдар энциклопедиясы", "Музыканың ұлы кітабы", "Философияны оқып-үйрену үшін алдын ала не білу қажеттілігі туралы", "Евклидке түсініктеме", "Птоломейдің "Алмагесіне" түсініктеме", "Жұлдыз бойынша болжаулардың дұрысы мен терісі жөнінде", "Химия ғылымының қажеттілігі жөнінде", "Философиялық сауалдар және оған жауаптар", "Геометриялық салулар" т.б. көптеген трактаттарын жатқызуға болады.