Алаштың Әлиханы туралы ғылыми жоба, 2-сынып

Шет ауданының білім бөлімі

Тақырыбы: «Алаштың Алиханы»

Орындаған: Кеңес Самал

2-сынып, Ақсу НОМ

Жетекшісі: Айменбетова Қорлан Елемесқызы бастауыш сынып мұғалім, Ақсу НОМ

2019- 2020 оқу жылы

Мазмұны

I Кіріспе

II Негізгі бөлім

1.1. Ә.Бөкейхановтың жастық шағы,білім алған ошақтары

1.2. Әлихан Бөкейханның бес ұстанымы,ғылыми еңбектері

1.3. Әдеби және аудармашылық қызметі,соңғы сапары

III Қорытынды.

ІҮ.Пайдаланған әдебиеттер

Аңдатпа

Әлихан Бөкейханов – қазақтың басын біріктіріп, ерікті ел болуын көксеп, сол мақсатқа жету жолында өз бойындағы бар қасиетін,ақыл ойын, өнер – білімін, жігер – қайратын, бар саналы өмірін арнаған адам. Егер ол өз пайдасын ойлап, патша заманында мансапқор адам болып, шен – шекпенге қызығып, ұлық, ел билеген адам болғысы келсе, өзі ақсүйек, хан әулеті әрі оқымысты Әлихан Бөкейханға ол оңай жол еді. Бірақ Әлихан қара басының қамын ойлаған жоқ, туған халқының қамын ойлап, белін бекем байлап,елі мен халқы, жері үшін еңбек ету жолына түсті. «Хан баласында қазақтың хақы бар еді,тірі болсам қазаққа қызмет қылмай қоймаймын» - деген асыл ердің тектілік, намысшыл, ұлтшылдық секілді қасиеттері әр қазақ баласына үлгі болуы тиіс

Ғылыми жобаның тақырыбы

«Алаштың Алиханы»

Ғылыми жобаның мақсаты:

Әлихан Бөкейхановтың өнегелі өмір жолы,халқына,ұрпағына қалдырған мол мұрасы,халқын теңдікке жеткізу жолындағы атқарған қызметі жөнінде жас ұрпаққа жеткізу.Жас жеткеншіктерді ұлтжандылық,отаншылдық рухта тәрбилеуге ықпал жасай отырып,халық арасынан шыққан ұлы тұлғаларды қадірлей білуге үйрету.

Ғылыми жобаның міндеттері:

Әлихан Бөкейхановтың өміріне қысқаша шолу жасау. Ә.Бөкейханов болмысының салауатты,алдына келген жанның мысын басатын өзгеше жаратылыс иесі екендігін айту.

Ғылыми жобаның өзектілігі:

«Хан баласында қазақтың хақы бар еді,тірі болсам қазаққа қызмет қылмай қоймаймын» –деген асыл ердің тектілік,намысшыл, ұлтжандылық секілді қасиеттері әр қазаққа үлгі болуы тиіс! Ал оны үлгі ету үшін әр адамның санасына Әлиханның қандай намысшыл,ұлтын сүйген ұлы адам екеніне көз жеткізу.

Күтілетін нәтиже

Ғылыми жоба көтерілген мәселелер оқушылардың білім көкжиегін одан әрә дамыта түсері хақ.Тарихта аты алтын әріппен жазылған атамыздың игі істерінен бүгінгі жастар үлгі алады деп есептейміз.

Кіріспе

Әлихан Бөкейханов – қазақтың басын біріктіріп, ерікті ел болуын көксеп, сол мақсатқа жету жолында өз бойындағы бар қасиетін,ақыл ойын, өнер – білімін, жігер – қайратын, бар саналы өмірін арнаған адам. Егер ол өз пайдасын ойлап, патша заманында мансапқор адам болып, шен – шекпенге қызығып, ұлық, ел билеген адам болғысы келсе, өзі ақсүйек, хан әулеті әрі оқымысты Әлихан Бөкейханға ол оңай жол еді. Бірақ Әлихан қара басының қамын ойлаған жоқ, туған халқының қамын ойлап, белін бекем байлап,елі мен халқы, жері үшін еңбек ету жолына түсті. «Хан баласында қазақтың хақы бар еді,тірі болсам қазаққа қызмет қылмай қоймаймын» - деген асыл ердің тектілік, намысшыл, ұлтшылдық секілді қасиеттері әр қазақ баласына үлгі болуы тиіс! Әлихан намысшыл өз ұлтын шексіз сүйген адам.Бірде ол тегі неміс В.Радловқа: « Сіз қазақтың құқықсыз екенін биік орталарда айта жүріңіз» деп қолқа салғанда, анау: «Құдай әрбір ұлтқа түрлі тағдырды бұйырады. Сіздер бұған көндігулеріңіз керек» депті. Мұны естіген Әлихан Бөкейханов Радлоты көрсе, не кілт бұрылады екен, не ол кіргенде шығып кетеді екен.Бұл – «ғалым бүйтіп айтпайды, сенің қасында отыру – ұлтымды қадірлемегендік» деген. Төлеубай деген кісі кезінде Меккеге барып

Негізгі бөлім

Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының, қоғам мен мемлекет қайраткерлері қатарындағы аса ерекше тұлға.Көрнекті қоғам және мемлекет қайраткерлері, ұлт – азаттық және Алаш қозғалысының жетекшісі, Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым, аудармашы.

Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан 1866 жылы 3 наурыз күні бұрынғы Семей облысы Қарқаралы уезі Тоқырауын болысының 7-ауылында туған.Бұл қазіргі Қарағанды облысының Ақтоғай ауданындағы бұрынғы Қаратал кеңшарының жеріне қарасты, 1992 жылы Ақтоғай аудандық кеңестің шешімімен Ә.Н. Бөкейханов есімі берілді. Әлихан Бөкейхан орта жүздің ханы Бөкейдің ұрпағы. Ата – тегі: Бөкей – Батыр – Мырзатай – Нұрмұхамед – Әлихан. Жасынан зерек, алғыр болып өскен.Әлиханды әкесі Қарқаралыға алып барып, жергілікті молданың қолына оқуға береді.бірақ ол молданың оқуын қанағат тұтпай, қаладағы үш сыныптық сауат ашатын мектепке ауысады. Оны бітіргеннен кейін, 1879 – 1886 жылы Қарқаралы қаласындағы қазақ балаларына арналған мектепте оқиды.1886 – 1890 жылы Омбыдағы техникалық училищеде оқып, оны «техник» мамандығы бойынша бітіріп шықты.1890- 1894 жылы Санкт – Петербургтегі Орман институтының экономика факультетінде оқыды. Мұнда ол студенттік қызу пікірталасқа қатысып, ХІ ғасыр босағасын аттағалы тұрған ресейдің қандай жолмен дамуы тиімді болатындығы туралы қайшылықты пікірлер қақтығысына куә болды,өз ойын да шыңдай түсті. Әлихан туралы «Семипалатинский листок» газетінің 1906 жылғы 5 маусымдағы санында: «Ол Орман ин

Әлихан Бөкейханның бес ұстанымы

Әлихан Нұрмұхамедұлының негізгі бес ұстанымы болған.Оның өзі жеке басына қатысты емес, ел мен жерге қатысты ұстаным еді.Оны жазушы,тарихшы Тұрсын Жұртбай былай деп баяндайды. «Әлихан Бөкейхановтың бес ұстанымы болды.Ең бірінші – Алаш ұлттық демократиялық мемлекет болуы тиіс. Ол үшін ең алдымен «жер,жер және жер»…