Інжіл құсы туралы 2 сынып ғылыми жобасы

Кіріспе

Зерттеу жұмысының өзектілігі: Кептерлер (Columbae ) — құстар класына жататын ең ірі отряды. Кептерлер дене мөлшеріне қарай екіге бөлінеді: мәстек кептер және тәжілі кептер. Кептерлер отрядының 2 тұқымдасы бар, оның біріншісі — дронттар; екіншісі — кептерліктер. Құс шаруашылығы — ауыл шаруашылығының ең жаңа және ең қарқынды дамып келе жатқан саласы. Өнімнің қысқа мерзімде өндірілуі нарық сұранысына бағыт-бағдар ұстауға мүмкіндік береді. XX ғасырдың екінші жартысынан бастап, Солтүстік Америка мен Батыс Еуропа елдерінде бройлер балапандарын өсіретін ірі құс өсіру кешендері қалыптаса бастады. Бүгінгі таңда құстың саны жөнінен Қытай, АҚШ, Ресей, ал жұмыртқа өндіруден Қытай, АҚШ, Жапония, Ресей және Үндістан ерекше көзге түседі.[1]

Асыранды құстарды қолда өсіруді құс шаруашылық деп атайды. Құс шаруашылығы - мал шаруашылығының тиімді саласының бірі. Адамзатты нәруызды тағаммен қамтамасыз етуде құстан алынатын жұмыртқа мен еттің маңызы ерекше. Құс қауырсыны (мамығы) күнделікті тұрмыс қажетіне пайдаланылады. Ал құс саңғырығы - сапалы тыңайтқыш. Сойылған құстың ішкі мүшелерінің қалдықтары үй хайуанаттарына қорек ретінде пайдаға асады. Қолға үйретілген асыранды құстардың да арғы тегі өздеріне туыстас жабайы құстар.

Тауыс, көгершін және баққунақ (канарейка) әсемдік үшін арнайы торла қолдан өсіріледі. Үй құстарынан ең алғаш қолға үйретілгені — асыранды қаз.

Жоғарыда берілген мәліметтер құстарға деген қызығушылығымды оятып, әсемдік үшін арнайы торларда өсірілетін құстардың бірі көгершінді зерттеуге алдым.

Үйге көгершіндерді асырап алу үлкен жауапкершілік. Оларды асырап, оған тамақ бере салумен оның алдындағы жауапкершілік аяқталды деу үлкен қателік. Ол жанды әрі саналы тіршілік иесі болғандықтан оны жақсы көре білу керек және оған үлкен күтім керек. Ал қазіргі кезде адамдар пайдасы бар үй жануарларын, құстарын мысалы (сиыр, тауық, қой, ешкі, қаз) асырайды. Олар оның тек пайдалы жағы еті мен сүті, жұмыртқасы үшін асырап бағады. Кептерлерді асырау бұл сұлулықты сезіну болып табылады.

Зерттеу жұмысының мақсаты: кептерді қолға үйрету тарихын және түрлері туралы мәлімет жинастыру; кептерлердің өсу кезеңіндегі іс - әрекетін, өзгеруін бақылау арқылы оның қолға бейімділігін анықтау; саналылығы туралы қорытынды шығару; достарыма кептер асырау өте қызықты екендігін, оларды жақсы көру керектігін насихаттау;

Міндеттері:

- интернет желісін, әдебиеттерді оқу арқылы кептердің қолға үйретілуі және түрлері туралы мәлімет жинастыру.

- өз кептеріме ұдайы бақылау жүргізу.

- жиналған мәліметтер бойынша қорытынды шығару.

Болжам: осы жобамда қызықты да пайдалы мәліметтерді айта отырып, достарыма оларды саналы тіршілік иесі ретінде құрметтеу және жақсы көру керектігін түсіндіргім келеді; ал жалпы адамзат атаулы оларды өздері қолға үйреткендіктен олар үшін жауапты екендіктерін естеріне салу.

Зерттеу объектісі: інжіл құсы.

Зерттеу жаңалығы: Зерттеу барысында интернет желісін, әдебиеттерді оқу арқылы көгершіннің қолға үйретілуі және олардың түрлері туралы мәлімет жинастырдым. Асырап алған кептерлерге ұдайы бақылау жүргіздім. Оның даму кестесін құрдым және оны салыстырдым. Кептер асырау адамның бойында жауапкершілік қасиетін оятып, еңбексүйгіштікке тәрбиелейтінін дәлелдедім. Жиналған мәліметтер бойынша қорытынды шығардым.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

І КӨГЕРШІНДЕРДІ «БЕЙБІТШІЛІК ҚҰСЫ» ДЕП АТАУ ТАРИХЫ

Құстар - ерекше жаратылыс иесі. Мал бағып, егін шаруашылығымен айналысқан қазақ халқа қазіргі кезде құс асыраумен де айналысып жүр. Оның ішінде кептер асырайтындар көбейді. Кептерлер – құстардың бір отряды. Негізі кептердің 150 түрі, ал түркептердің 4 түрі бар. Кептерлер ірілігіне қарай мәстек кептер және тәжілі кептер болып екіге бөлінеді. Кептерлер отрядының екі тұқымдасы бар. Олар: біріншісі – дронттар, екіншісі – кептерліктер. Кептердің қолға үйретілген түрін «көгершін» деп атайды. Көгершіндер орманды, кейде таулы жерлерде тіршілік ететін, адам жайларына үйір, денесі тығыз, тұмсығы қысқа және балауызсымақтары бар құстар. Олардың танау тесіктері терілі қаппен бүркелген. Көгершіндер бүкіл жер жүзіне тараған. Олардың өте көбірек тараған жерлері Малай архипелагы мен Австралия.

Кептерлердің қанатының ұзындығы 180 – 250 мм, салмағы 240 – 350 г. Басы кішкентай, тұмсығы түзу, сирағы қысқа болады. Кептерлердің көпшілігінің қауырсындары құлпырып тұратын алуан түсті келеді. Үнемі топтанып жүреді. Жұбын жазбайды. Олардың көбі жылына 2 рет, кейбіреулері 4-5 рет жұмыртақлайды. Жұмыртқаны жарып шыққан қызылшақа балапан әбден қанаттанғанша (25 тәулік бойы) ұядан ұшпайды.

Көгершіндерді қолға үйрету біздің заманымыздан бірнеше мыңдаған жыл бұрын басталған. Көгершіндердің хат таситын, әуестік үшін өсірілетін 150-ден аса түрі бар екен.

Ақ көгершін, көгершін, Әділеттің құсы деп,

Қолқанат құс сен едің. Көз алмастан жолыңнан

Бар, кезіп қайт, ел үшін Бақыт болып қоншы деп,

Кең дүниенің көлемін. Ұшырамын қолымнан.

деп әнге қосқан көгершін – көп халықтарда бейбітшіліктің белгісі, ол жер бетіне тыныштық пен береке әкелетін құс деп саналады. Көгершіннің бейбітшілік құс ретінде аталуы, Нұх Пайғамбардың кемесіне зәйтүн бұтағын әкеліп, топан судың аяқталғанын және Құдайдың адамдармен татуласқандығын жеткізген осы інжіл құсы болған екен. Сонымен қатар осыдан сан мыңдаған жылдар бұрын әйгілі Венераның көгершіндері Марстың дулығасына жұмыртақалаған екен. Соны көрген Соғыс Құдайы соғыстан бас тартып, халықты қантөгістен аман алып қалыпты деген де аңыз бар.

1949 жылдың сәуір айында Париж бен Прага қалаларында бейбітшілік жақтаушыларының Бүкіләлемдік Конгрессі болады. Конгресті өткізуі АҚШ пен КСРО сынды әлемге әйгілі алпауыт екі мемлекеттің атом бомбасын жасап, Жапония жеріндегі екі қаланы қатыгездікпен жойып жіберуі себеп болады. Осындай сынақтарды тоқтатушыларға эмблема керек болады. Олар атақты Пабло Пикассодан эмблема үшін сурет салып беруін сұрайды. Сол кезден бастап П.Пикассоның тұмсығымен зәйтүн бұтағын алып бара жатқан ақ көгершін бейнесі бейбітшіліктің нышаны, эмблемасы болып саналыпты.

Бұл суреттің де пайда болу тарихы туралы ел аузында қызықты аңыз бар. Бұл аңызға сенсек, бір күндері атақты суретшіге бір өте кедей адам келіп: «Пабло, сен ұлы суретшісің, маған бір сурет салып берші. Мен оны сатып, адам секілді тамақтанар едім» ,-депті. Аң –таң болған Пикассо сол заматта «Бейбітшілік» құсының суретін салып береді. Соған қарағанда Пикассо бала кезінде әкесінің бұйыруымен көгершіннің табандарын салып отырған көрінеді. Пикассо көгершінге ерекше ықыласпен қараған секілді. Себебі ол өз қызының есімін Палома (испан тілінде көгершін деген мағынаны білдіреді) деп атаған. Тағы бір қызықты мәлімет бейбітшілік құсы ретінде көгершіннің еркегін емес ұрғашысын алып отырған.

Көгершіннің түрлеріне сипаттама

Жер бетінде тек қана көгершіндердің әлемде 30 түрі тіршілік етеді. Атап айтсам: тәжілі кептер, сүрек кептер, тістұмсық кептер, тас кептер, орман кептері, кап кептер, кезеген кептер, көк кептерлер. Кептерлердің түр-тармақтары өте көп, олар көптеген жерлерде кездеседі.

Қазақстан жерінде: Кептер - кептертәрізділер отрядының бір тұқымдасы.Жер шарында кең таралған (тек полюстік облыстарда кездеспейді). Қазақстанда 2 туысы: кептер (6 түрі) және түркептер (4 түрі) бар. Кептерлердің қолға үйретілген түрін халық арасында – көгершін деп атайды. Республиканың оңтүстік жартысында көк кептер Алтай, Тарбағатай, Сауыр, Жетісу (Жоңғар) Алатауы, Солтүстік және Батыс Тянь - Шаньда құз кептер, Жайық өзенінің аңғарында дыркептер, Арал теңізінен Алакөл қазаншұңқырына дейінгі шөл далада қоңыр кептер таралған. Сондай - ақ, республиканың таулы аймақтарындағы жалпақ жапырақты орман белдеуінің етегінде түркептер; шығыста, оңт. аймақтағы тауларда, орманды далада, далалық жерлерде үлкен түркептер кездеседі. Кептерлердің қанатының ұзындығы 180 – 250 мм, салм. 240 – 350 г (дыркептер – 600 г - дай). Басы кішкентай, тұмсығы түзу, сирағы қысқа болады. Кептерлердің көпшілігінің қауырсындары құлпырып тұратын алуан түсті келеді. Үнемі топтанып жүреді. Жұбын жазбайды. Дыркептер, түзкептер, қоңыр кептер, түркептер, үлкен түркептер – жыл құсы, қалған түрлері – отырықшы құстар. Көбі жылына 2 рет, кейбіреуі 4 – 5 рет жұмыртқалайды. Жұмыртқаны жарып шыққан қызылшақа балапан әбден қанат

Құстардың шығу тегі және эволюциясы туралы мәселе тек қана жалпы түрде шешілген. Құстардын. арғы тегі рептилилер. Рептилилердің бір бұтағы болып бөлініп, одан ең соңында кұстардың шығуы мезозойдың (триас) бас кезі деп саналады. Диназаврлардың, крокодилдердің басқа рептилилердің топтарының арғы ата - тегі болып саналатын құстарға жақын тұрған болып саналады. Олар құстар сияқты артқы аяқтарымен қозғалып жүріп алдыңғы қолаяқтарымен қоректерін қармап ұстаған. Құйрығы ұзын, сол сияқты жамбас белдеуінде де, құстардың жамбас белдеуіне ұқсас белгілері болған. Денесінің, сыртын ұзынша қабыршақтар қаптаған. Қабыршақтарының көлденең өсуі болады, оның бүйірінен қысқа құстардың қауырсындарына ұқсас қабыршақ кетеді.

Псевдозухилер рептилилердің маманданған бір бұтағы болып саналады. Бірақ, олар құстардың тура шыққан ата - тегі емес. Бұл топтардың эволюциясы алғашқы кезде, ағаштарға өрмелеп жүруден басталуы мүмкін, соның салдарынан, артқы аяқтары қатты заттың бетімен жүргенде денесіне тірек болып, ал алдыңғы аяқтары бұтақтардан ұстап қозғалуға маманданған. Бұдан кейін оларға бір бұтақтан екінші бұтаққа секіретін қабілет пайда бола бастаған. Алдыңғы аяқтарының, артқы жиегіндегі қабыршақтары ұзарып қанаттың қауырсынының алғашқы нұсқасын құраған. Ағаштарға өрмелеп жүрудің нәтижесінде, артқы аяқтарының бірінші саусағы, басқа саусақтарына қарама - қарсы арт жағына қарай бағытталып орналасқан.

Көбеюі: олар ағаштардың үстіне, қуысына немесе жарлардың қуысына қалай болса солай шөптесін заттардан ұя салады. Ұясында 1 — 2 жұмыртқасы болады. Жұмыртқаларын еркегі де, ұрғашысы да кезектесіп басады. Жұмыртқадан 14 - тен 30 күннің ішінде балапан шығады.

Қоректенуі: Қорегінің көпшілігі мәдени және жабайы өсімдіктердің дәндері, жемістері мен тұқымдары. Бұлар аздап құрттарды және жұлдыз құрттарды да жейді. Кейбір түрлері күзге қарай бірнешеуі бір жерге топтанып, астық дәндерін жеп шаруашылыққа зияндарын тигізеді.Көгершіндерді қолға үйрету біздің заманымыздан бірнеше мыңдаған жыл бұрын басталған.

1.2 Көгершіннің ерекшеліктері

Көгершіндер - өте сұлу, таза табиғат жаратылысы болып табылады. Олар жұптасып өмір сүреді. Біреуі өлсе екіншісі де құсадан өледі. Жұмыртқасын кезектесіп басады. Анасы балапанын жемсауындағы сүт тәріздес қойыртпақпен асырайды. Олар әр…