Альдегидтер тақырыбы бойынша материал 9 сыныпқа

Имағамбет Қарлыға Аманғалиқызы

Ақтөбе облысы

Байғанин ауданы

Алтай батыр ауылы

А.С.Пушкин атындағы орта мектептің химия – биология пәнінің мұғалімі.

Альдегидтер

Атаулардың тарихы

Альдегидтердің құрамында карбонильдік топ бар , ол көміртектің “ карбонеум ” деген латынша аталуынан шыққан . Бұл қосылысты спирт молекуласынан дегидрогендеу арқылы алады .1835 ж неміс химигі Ю . Либих осы қосылыстарды альдегидтер деп атады . 1848ж неміс физиологі Л . Гмелин екі көмірсутек радикалымен байланысқан карбонил тобы бар органикалық қосылыстарды кетондар деп белгілеуді ұсынды .

Альдегидтердің жіктелуі

Альдегидтер

Қаныққан

Қанықпаған

Ароматты

Алу жолдары

Өнеркәсіпте дивинил мен изопренді негізінен сәйкес алкандармен дегидрлеу арқылы алады. Пропаналь -1 ді тотық-

тырғанда пропаналь алынады:

[O]

CH 3 CH 2 CH 2 OH CH 3 СН 2 + Н 2 О

Альдегидтерді ауадағы оттекпен көмірсутектерді тотықтырып алады. Метанды толық емес тотықтырса, метаналь түзіледі:

Кучеров реакциясы арқылы ацетиленді гидратациялап, сірке альдегидін алуға болады:

альдегидтердің физикалық қасиеті

Құмырсқа альдегиді-өткір иісті газ , сірке альдегидінен бастап келесі мүшелері-сұйық , ал жоғарғылары-қатты заттар . Альдегидтердің физикалық қасиеттері бұдан бұрынғы қарастырылған заңдылықтарға сәйкес келеді . Молекулалық массалары өскен сайын балқу және қайнау температуралары артады . Спирттерден өзгешелігі-альдегидтерде молекулааралық сутектік байланыс түзілмейді , сондықтан сәйкес спирттермен салыстырғанда қайнау температуралары төмен болады .

химиялық қасиеттері

Альдегидтер химиялық белсенді қосылыстар. Олардың реакцияға түскіштігі карбонил тобына байланысты. Карбонилді қосылыстарға мынандай реакциялар тән:

Қосылу реакциялары, сутекпен қосылуы:

Тотығу реакциялары, күміс – айна реакциясы:

Формальдегидтің полимерленуі:

Поликонденсация реакциясы:

Функционалдық тобы бар мономерлер қатысып, кіші молекулалы қосылыс бөліне жүретін полимер түзілу реакциясын поликонденсация реакциясы деп атайды.

Құмырсқа альдегидінің қолданылуы

O

R-C

H

Сірке қышқылын алу үшін

Формалин ерітіндісін алу үшін

Медицинада

Ауыл шаруашылығында

Лактар алу үшін