Әлемнің жаратылыстану бейнесі 5 сынып жоспары

Кіріспе.

Ұсынылып отырған «Әлемнің заманауи ғылыми жаратылыстану бейнесі» курсының оқу бағдарламасының мазмұны табиғатты ғылыми тұрғыдан танудың әдістерін ашады; Ғалам, Күн жүйесі, Жер ғаламшары, оның қозғалысы, пішіні, беткі қабаты, магниттік қасиеттері жайлы, атмосфера, гидросфера, литосфера және Жер ғаламшарындағы адам туралы түсінік береді; денелер мен заттар, олардың қасиеттері; Жердің тірі қабаты туралы; қоршаған орта және адамның ондағы орны туралы білім қалыптастырады.

«Әлемнің заманауи ғылыми жаратылыстану бейнесі» курсын оқытудың мақсаты оқушылардың бойында ғылыми-жаратылыстану білімдерін, түсініктерін және саналы қоғамдастығы бар бірегей ғаламшар ретіндегі Жер туралы біртұтас көзқарастарын, табиғат пен қоғамның өзара жүйелі байланысын, жүйелі-кешенді ойлау мен функционалдық сауаттылықтарын дамытуды қалыптастыру болып табылады.

Жаратылыстануды оқыту жалпы қажетті құралдар және арнайы аспаптармен, географиялық карталармен, атластармен, баспа құралдарымен, аудио және бейне материалдармен, басқа да техникалық оқыту құралдарымен видео слайдттар арқылы арнайы сынып бөлмесінде танысу арқылы жүзеге асырылады.

Қарастырылатын сұрақтардың алуан түрлілігіне және оқушылардың бойында табиғат, табиғи үдерістердің біртұтастығы жайлы көзқарасты қалыптастыру себебіне байланысты географиялық циклдың құрамына кіреді, өзінің мағынасы мен мазмұнына қарай кіріктірілген курс болып табылады.

Оқытудың міндеттері: курс бастауыш мектепте алған білім, біліктілік және дағдынының сабақтастығын әрі қарай жалғастырады, сонымен қатар Отанын, туған табиғатын сүюге деген жоғары рухани ізгілікті, көптілділік және жеке тұлғаның жалпы мәдениеттілігін тәрбиелеуді жалғастырумен ұштастырылады; экологиялық білімді, денсаулыққа зиянсыз іс-әрекетті, табиғат құбылыстарын жоғары деңгейде түсіндіре білу және өз іс-әрекетінің қорытындыларын алдын-ала болжауды жүзеге асыру дағдыларын қалыптастыру, табиғат ресурстарын қалпына келтіру, өзгерту, зерттеу барысында қолданылатын жаратылыстану ғылымдары әдістерімен оқушыларды таныстыру жалғастырылады; қоршаған ортаны танудың ғылыми жаратылыстану тәсілдерін пайдалану дағдылары (бақылау, өлшеулер, тәжірибелер, зерттеу жұмыстарының жоспарын жасау, нәтижелерді талдау және қорытындыларды тұжырымдау) дамытылады.

Жаратылыстану- табиғат жайлы ғылымдардың жиынтығы ретінде.

Мақсаты:Білімділік: Оқушыларға жаратылыстану пәнінің зерттейтін құбылыстары, жаратылыстану пәндері жөнінде түсіндіру.

Дамыту: Өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру. Өз ойларын еркін де сауатты, нақты жеткізу қабілеттерін арттыру.

Тәрбиелік: Жан-жақтылыққа, ізденімпаздыққа баулу, тыңдай және сөйлей білу мәдениетін арттыру.

Сабақтың типі: Жаңа білім беру сабағы

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың көрнекілігі: Қосымша деректер, оқулық, кескін карта т.б.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын дайындатып, зейіндерін сабаққа аударту.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

1. Сұрақ-жауап.

Қайталау сұрақтары

ІІІ. Жан-жақты білімдерін тексеру.

1. «Дүниетану» ұғымы қандай мағына береді?

2. Дүниетану дегеніміз не?

3. Дүниетану нені оқытады

IV. Жаңа сабаққа дайындық.Табиғатқа бақылау жасағанда орманда немесе далада қандай құбылыстар жүріп жатқанын байқадыңдар ма?

V. Жаңа сабақ.

Әңгіме-дәріс.«Жаратылыстану» сөзі екі ұғымнан тұрады: «Жаратылыс- табиғат және оны тану». Жаратылыстану ғылымының бірнеше саласы бар. Мәселен, астрономия ғылымы- аспан денелерін, физика-табиғат құбылыстарын зерттейді. Химия-бір заттың екінші затқа айналуы туралы ғылым. География – біздің ғаламшарымыз туралы, биология –тірі табиғатты , экология-тірі ағзалардың бір-бірімен және қоршаған ортамен , сондай-ақ адам мен табиғаттың қарым-қатынасы арқылы қоршаан ортаны сақтаудың ғылыми негізі.

Біз өсімдіктерді , жануарларды, жәндіктерді, құстарды көре аламыз.

Макро- грек тілінен аударғанда «ұзын, үлкен»деген ұғымды білдіреді. Бұл сөз күрделі ғылыми терминнің бір бөлігі ретінде жиі қолданылады.табиғаттағы үлкен құбылыс пен үдерістерді, сондай-ақ адамдарды да макродүниеге жатқызамыз.

Микро- «өте ұсақ, майда» деген мағынаны білдіреді. Микродүние –макродүниенің негізі. Оны үйге немесе құрылыс ғимаратына ұқсатуға болады. Ғимарат тек бір заттан тұрмайды.оны қалау үшін цемент ерітіндісі мен кірпіш, т.б нәрселер қолданылады. Микродүниені микроскоп көмегімен көре аламыз. Қазіргі уақытта ғылымдар микродүниеден де ұсақ денелердің бар екеніне көз жеткізді. Мұндай «микромикродүниеге» жаңадан «нанодүние» деген атау берді.

Мега- грек тілінен аударғанда «үлкен» деген ұғымды білдіреді. Оған Жер шары, Ғарыштық кеңістік жатады. «Макро», «мега» т.б. тәрізді ғылымда өзіндік атауы бар сөздер термин ретінде қабылданған.

Термин- (лат. –шек, шеті, шекарасы ) деген мағынада айтылады.

2. Топтастыру.

Топтастыру арқылы оқушыларға жаратылыстану ғылымдары түсіндіріледі.

3. Кестемен жұмыс.

Оқушыларға Жаратылыстану пәні зерттейтін табиғат құбылыстарын түсіндіру.

Астрономия

Аспан әлемі.

География

Жер

Биология

Тіршілік

Химия

бір заттың екінші затқа айналуы

Физика

табиғат құбылыстары

VI. Жаңа сабақты бекіту.

«Жаратылыстану » ғылымы нені оқытады? Оның қандай салалары бар?

Адамдар не үшін жаратылыстануды оқып білуі қажет?

Жаратылыстану қандай ғылымдардың негізі?

Біз қоршаған ортаны қай белгілеріне қарап, қандай салалрға бөлеміз?

VІІ.Қорытындылау.

Сабақтың тақырыбы: Жаратылыстану – табиғат туралы ғылымның жиынтығы

Мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға жаратылыстану ғылымының жиынтығын зерттейтін құбылыстарын, жаратылыстану пәндері жөнінде түсіндіру.

Дамыту: Өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру. Өз ойларын еркін де сауатты, нақты жеткізу қабілеттерін арттыру.

Тәрбиелік: Жан-жақтылыққа, ізденімпаздыққа баулу, тыңдай және сөйлей білу мәдениетін арттыру.

Сабақтың типі: Жаңа білім беру сабағы

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың көрнекілігі: Қосымша деректер, оқулық, кескін карта т.б.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын дайындатып, зейіндерін сабаққа аударту.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

1. Сұрақ-жауап.

Қайталау сұрақтары

ІІІ. Жан-жақты білімдерін тексеру.

Астрономия ғылым не зерттейді?

Химия ғылымы

География ғылымы не зерттейді?

Биология не зерттейді?

Физика зерттейді?

IV. Жаңа сабаққа дайындық.

V. Жаңа сабақ. ҒЫЛЫМНЫҢ БАСТАЛУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Ғылым қашан және қалай пайда болды? Бул сураққа байланысты екі түрлі көзқарас бар. Бір көзқарас иелерінің пайымдауынша ғылым өте ертеде, яғни адамдар алғаш еңбек қаруын жасап, табиғат туралы абстрактылы білімі болған кезде дамыған деп айтады. Ал екіншілері ғылымның пайда болуы тәжірибелік жаратылыстану пайда болған кезде (ХУ-ХУІІ ғғ.) деп айтады.

Қазіргі ғылымтану бұған нақты жауап бермейді, өйткені ғылымның өзін бірнеше аспектіде қарастырады. Негізгі көзқарас бойынша -ғылым — білім жиынтығы: қоғамдық сананың формасы; әлеуметтік институт; қоғамның негізгі қозғаушы күші; кәсіптік мамандарды дайындау жүйесі тағы басқа.

Араб ғылымы ескі грек және үнді ғылымынан нәр алумен қатар, мәдениетті жоғары басқа елдердің Мысырдың, Шамның, парсылық, әсіресе Орта Азия елдерінің үздік ғылыми дәстүрлеріне негізделді. Аздаған уақыттың ішінде Үндістан астрономдарының және Гиппократ, Платон, Аристотель, Евклид, Архимед, Менелей, Аполоний, Птолемей сияқты грек ғылымының көрнекті өкілдерінің еңбектері араб тіліне аударылып, шұғыл зерттеле бастайды.

Осындай ғылым тарихында үлкен мәні болған Бағдат мектебі құрылады. Бағдатқа жан-жақтан асқан білімпаз оқымыстылар шақыртылып топтастырылады.

Ғылым дамуына, оның ішінде математика ғылымының дамуына арабтардың қосқан үлестері өте көп. Арабтар үнді математикасын меңгерді, .қазіргі кезде көп қолданылып жүрген сандарды жазу мен оқу тәсілдерін үнділіктер өте ертеде ойлап тапқан болатын, қазіргі математикада қолданып жүрген араб цифрлары — үнді математиктерінің жетістігі.

Бағдат обсерваториясы мен Даналық үйінің ғылыми жүмыстарының басты ұйытқысы Орта Азия мен Қазақстаннан шыққан ғалымдар болғанын мақтанышпен айтамыз. Олардың ішінде әйгілі Мухаммед әл-Хорезми, Ахмед Ферғани, Ғаббас жауһари, Ахмад Мәруази және басқалары бар.

Бүлардың ішінен теңдесі жоқ ұлы ойшылдардың бірі, шоқтығы биік улы ғулама Әбу Нәсір әл Фарабидің есімі ерекше жарқырап көрінеді.

Сабақтың тақырыбы: Жаратылыстанушы ғалымдар

Мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға жаратылыстанушы ғалымдар дың еңбегі жайлы түсіндіру.

Дамыту: Өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру. Өз ойларын еркін де сауатты, нақты жеткізу қабілеттерін арттыру.

Тәрбиелік: Жан-жақтылыққа, ізденімпаздыққа баулу, тыңдай және сөйлей білу мәдениетін арттыру.

Сабақтың типі: Жаңа білім беру сабағы

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың көрнекілігі: Қосымша деректер, оқулық, кескін карта т.б.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын дайындатып, зейіндерін сабаққа аударту.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

1. Сұрақ-жауап.

Қайталау сұрақтары

ІІІ. Жан-жақты білімдерін тексеру.

Астрономия ғылым не зерттейді?

Химия ғылымы

География ғылымы не зерттейді?

Биология не зерттейді?

Физика зерттейді?

IV. Жаңа сабаққа дайындық.

V. Жаңа сабақ.

ҒЫЛЫМДАҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

Жаратылыстану жаңа революциялардың пайда болуына серпін берген физикадағы жаңалықтар болды.

Г.Герц — электромагниттік толқындардың ашылуы;

К. Рентген — қысқа толқынды электромагниттті сәуле шашу;

Дж. Томсон — электрондарды ашу;

П.Н.Лебедев — жарық қысымы;

М.Планк — кванттық идея;

А.Экштейн — салыстырмалылық теориясы;

Э.Резерфорд — радиоактивті бөліну.

1913-1921 жылдары атом ядросы туралы түсінік негізінде Н.Бор атом моделін ойлап шығарды, ол бір жағынан Д.Менделеевтің период-тық системасына сүйенді. Бүл физика мен жаратылыстанудағы жаңа революциялық алғашқы кезең болды. Ол материя мен оның қүрылысы, қасиеттері, қозғалыс формалары, кеңістік, уақыт туралы бурынғы көзқарастардың күйреуіне себеп болды. Екінші кезең XX ғасырдың 20-шы жылдарынан басталды, ол кванттық механиканың пайда болуымен және оның салыстырмалық теориясымен уштасуымен байланысты болды.

Леонардо да Винчи өзінің ойлап шығарған заттардың тізімі жазылған « Кодекс атлантикус » еңбе-гінде пантонды көпірдің , велосипедтің танктің , парашюттың ,ұшақтың, тікұшақтың,көптеген зат-тардың қазіргіге ұқсайтын жобаларынсызды.Герард Меркатор бірінші болып дөңгелек жерді тегіс картаға қалай түсіріудің жобасын жасады.Галилео Галилей 32 есе үлкейтіп көрсететін телескопты ойлап шығарған.Иоганн Кеплер ғаламшарлардың айналу заңын ашып , соның негізінде ғаламшар-лар кестесін құрастырды.Исаак Ньютон ағылшын оқымыстысы Дүние жүзі тартылысын ашты.Ломоносов.М.В орыстың бірінші жаратылыстанушы ғалымы. К.Линней швед жаратылыстанушысы жануарларды , өсімдіктерді туыстарға, түрге классификациялау әдістемесін ұсынды.Ч.Дарвин ағылшын жаратылыстанушысы органикалық дүниенің эволюциялық жолмен пайда болатындығы туралы теорияның негізін және адамдардың адам тәріздес маймылдардан пайда болған деген гипотезаның негізін қалады.Эдвине Хаббл американ астрономы бірінші рет андромеда тұмандығының жеке галактика екендігін дәлелдеді .Ш.Уәлиханов – қазақтың белгілі ұлы ғалымы Экспедицияларда шоқан ориенталогиялық, этномологиялық коллекция жинап гербарий құрастырған.Атақты ғалым ойшыл әл-Фараби ( 870-950) бірнеш

4.Жаңа тақырыпты бекіту

Мына сөйлемді толықтырыңдар

« Кодекс атлантикус » еңбегін жазған .........

Әбу-Райхан-әл-Бируни ұлы оқымысты – энциклопедист ....... жуық еңбек жазған

Сабақтың тақырыбы: Шоқжұлдыздар Сабақтың мақсаты: Күтілетін нәтиже: 1. Жаңа білім алады. 2. Ынтымақтастық атмосферасы орнайды. 3. Қызығушылықтары артады. 4. Сыни ойлау дағдылары қалыптасады. Сабақ кезеңдері Мұғалімнің іс-әрекеті Оқушылардың іс-әрекеті Дифференциация Бағалау Ресурстар Ұйымдастыру Амандасу тренингі Оқушылардың көңіл-күйлерімен танысу Амандасады. Көңіл-күйлерін білдіреді. Топқа бөлінеді. Әр топ топ басшысын, хатшысы, репортер, тәлімгер сайлайды. «Гүлдер» тренингі (оқушылар қағаздағы әр түрлі гүлдерді алу арқылы өз топтарын айқындайды. Үй тапсырмасын сұрау: Өткен тақырып бойынша оқушылардың білімін тексеру. Адамдар қандай әдістерді қолдана отырып, табиғатты оқып үйренеді? Бақылау қалай жүргізіледі? Тәжірибе жасау дегеніміз не? Өлшеу арқылы нені білеміз? Оқушылар сұрақтарға жауап береді: Табиғатты оқып үйренудің бірнеше әдістері ба: бақылау, тәжірибе, өлшеу. Бақылау қазіргі кезде арнайы аспап-құралдар арқылы іске асады.Өлшеу арқылы адамдар көптеген денелердің көлемін, ауданын, арақашықтығын анықтайды. Жердің ауданы, күннен және айдан арақашықтығы, таудың биіктігі, теңіздердің, мұхиттардың тереңдігі, т.б. Сұрақ-жауап әдісі, диалог Жаңа сабақ: Миға шабуыл: Жаңа сабақты ха

Сабақтың тақырыбы: Күн ғибадатханасы

Мақсаты: Білімділік: Оқушыларға күн ғибадатханасы жайлы мағлұмат беру.