Алгоритмдеу және бағдарламалау негіздері бойынша ашық сабақ

Сабақ жоспары № 12.

Пәні: Алгоритмдеу және бағдарламалау негіздері

Тобы: 210 Күні: 09.02.2016 ж

Сабақтың тақырыбы: DELPHI бағдараламасында математикалық есептер шығару (Бөлім бойынша қорытынды сабақ).

Сабақтың мақсаты: Процедуралар және функциялар бөлім бойынша студенттерді білімділікке, сауаттылыққа, ойлау ұшқырлығын дамыту.

Міндеттері:

Білімділік: Оқушыларды бағдарламаларды жазұға және түрлі тәсілдерімен қорытынды жасауды қарастыру;

Тәрбиелілік: Оқушыларды тәрбиелілікке, ұқыптылыққа, тиянақтылыққа үйрету.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, логикалық- абстракциясын дамыту.

Сабақтың типі: Бекіту сабақ

Сабақтың әдіс – тәсілдері: сөз жүзіндегі(әңгіме, сұрақ - жауап), тәжірибелік(зертханалық жұмыс, бағдарлама құрастыру), демонстрациялық(слайд, бейнематерилдар).

Сабақтың көрнекілігі: Интерактивті тақта, компьютерлік құралдар, оқулықтар

Қолданылған әдебиеттер: М. Бексарыұлы «DELPHI ВИЗУАЛДЫ БАҒДАРЛАМАЛАУ ЖҮЙЕСІ» әдістемелік оқу құралы

С А Б А Қ Т Ы Ң Б А Р Ы С Ы :

І. Ұйымдастыру кезеңі: 3 мин

Топпен сәлемдесу, түгендеу.

Аудиторияны сабаққа әзірлеу.

Бағалау парақшаларын ұсыну

Өзін – өзі бағалау парағы

Білу

Түсіну

Қолдану

Талдау

Жинақтау

Бағалау

Саны

«Жасыл»

Толық меңгеру

«Сары» жақсартуды қажет етеді

«Қызыл» көмек қажет етеді

Студенттің аты – жөні:

II. Сабаққа мақсат қою: 2 мин. Сабақтың тақырыбын, Назарбаев сөздерін сабақтың жалпы мақсатын айтып өту.

ХХІ ғасыр- мәдениеттің, ғылым мен ақыл- ой бәсекесінің ғасыры болмақ.

IIІ. Бекіту : Блум таксономиясының ойлау деңгейлері бойынша тапсырмалар орындау. 80 мин

І. Білу: 1 – топ: Процедура

Процедуралар мен функциялар негізгі программаның аталған ішкі программалары болып табылады. Олар үлкен программалы есептерді бірнеше қарапайым есептерге бөлуге бейімделген және негізгі программаның денесіндегі кез келген жерден қолдануды қамтамасыз етеді. Ішкі программаны шақырудың саны шектелмейді.

Ішкі программаның құрылымы негізгі программаның құрылымына ұқсас болып, оның тақырыбынан және денесінен тұрады, бірақ ішкі программаның денесінде модульдерді пайдалану бөлімі қолданылмайды. Сонымен қатар ішкі программалардың тақырыптары басқаша жазылады.

Ішкі программалармен жұмыс атқаруда негізі екі кезеңді ажыратады:

Ішкі программаның анықталуы;

Ішкі программаның шақырылуы.

Осындай ішкі программаларды бейстандартты деп атайды және процедура немесе функция деп ажыратады.

Процедура деп атау берілген, арнайы амалдарды орындайтын, өзінше тәуелсіз программаны айтады. Процедура тақырыбынан және оның денесінен тұрады. Процедураны оның атауы арқылы шақырады:

1.DELETE(S.M.N) S-тің мәнін М-ші орнынан бастап N символды алып тастап нәтижені S-ке жазады.

2.INSERT(S1,S2,N)-S2-нің N позициясынан бастап S1 және S2 жолының арасына орналастырады да нәтижені S2-ге жазады.

3.STR(I,S)-I санын жолға айналдырады да, S- айнымалысын ауысады.

4.VAL(S,I, cod)-сандық S жолын бүтін немесе нақты санға ауысады да , нәтижені 1-ге жазады, cod бүтін типті сан.

Процедура мен функцияның айырмашылығы келесіде: функция шақырылғанда өзінің аты арқылы тек қана бір мән қайтарады, сондықтан оны өрнектің операнды ретінде қолданады. Процедураның қайтаратын мәндерінің саны шектелмейді.

Процедуралар параметрлі және параметрсіз болып екіге бөлінеді.

Параметрсіз процедураның сипатталуы:

Procedure < процедураның аты >;

< белгілерді анықтау>;

< тҰрақтыларды сипаттау >;

< түрлерді сипаттау >;

< айнымалыларды сипаттау >;

<қатарластырылған процедура және функцияларды сипаттау >;

Begіn

< орындалатын операторлар>;

End;

Параметрлі процедураның сипатталуы :

Параметрлі процедураның анықталуы параметрсіз процедураның анықталуымен бірдей, тек процедураның тақырыбы келесі түрде келтіріледі:

Procedure < процедураның аты > (Var G1: T1; G2: T2;...);

МҰндағы Gі- формальды параметрдің аты; Ті- формальды параметрдің түрі. Бірінің артынан бірі орналасқан бір түрдегі параметрлерді арасын үтірмен ажыратып, ішкі тізімге біріктіруге болады.

Егер Gі- формальды параметрдің алдында Var айнымалылар бөлімінің аты жазылмайтын және формальды параметрдің мәні процедураның ішінде өзгеріске Ұшырайтын болса, онда оның өзгерісі негізгі программаға әсер етпейді.

Параметрді мән, айнымалы немесе тұрақты түрінде анықтау

Формальды параметрлерлердің кез келгені параметр - мән, параметр - айнымалы немесе параметр - тұрақты ретінде қолданылуы мүмкін. Алдынғы мысалда Х және У параметрлері мәндер түрінде анықталған. Егер параметрлері айнымалылар немесе тұрақтылар түрінде анықталса, онда функцияның тақырыбында var немесе const түйінді сөздерді көрсету қажет. Мысалы,

Procedure MyProc(var a: real; b: real; const c: Strіng); мұнда,

A - параметр айнымалы; b - параметр мән; c - параметр тҰрақты.

Формальды параметрлердің әр түрлі анықталуы негізгі программаның нәтижесіне әсер етеді. Егер формальды параметрлер айнымалы түрінде анықталса, онда ішкі программа шақырылғандағы нақты аргументтер түрі формальдылармен бір түрдегі айнымалы болу керек. Ал процедура және функция тақырыбындағы параметр - мән немесе параметр - тұрақты түріндегі анықталған формальды параметрлерге негізгі программадан шақырылғанда кез келген өрнек сәйкестелуі мүмкін. Мысалы, егер жоғарыдағы функцияның тақырыбы келесі түрде анықталса:

Процедуралық түрлер.

Ішкі программалардың нақты аргументтері ретінде процедураларды және функцияларды қолдануға болады. Осындай әрекеттер процедуралық түрлер арқылы орындалады. Процедуралық түрлер - процедура түрі және функция түрі деп ажыратылады. Процедуралық түрді жариялау үшін аты көрсетілмеген ішкі программаның тақырыбы қолданылады:

Type

Proc1= procedure (x,y,r:Double);

Proc2= procedure (var a,b:Іnteger);

Func1= functіon():Boolean;

Процедуралық түрлердің анықтамасы Type бөлігінде орналасады және анықтамасы келесі:

type

Proc1= procedure (x,y:Іnteger; var r:іnteger);

Func1=functіon(x,y:Іnteger):Іnteger;

Процедуралық түрлердің денесі {$R,*.DFM} - компилятордың нұсқауынан соң орналасады және мәтіні келесі:

Functіon Add(x,y:іnteger):іnteger;

Begіn

Result:=x+y;

End;

Procedure Іncrease(x,y:Іnteger; var r:Іnteger);

Begіn

r:=x*y;

End;

Ішкі программалардың денесінен соң Button1 батырмасы басылғандағы оқиғаны өңдеуші үзіндісін келесі түрде келтіруге болады:

Procedure Tform1.Button1Clіck(Sender:Tobject);

Procedure Add1(F:Func1; P:Proc1);

// процедуралық түлерді қолданылатын ішкі программа

Var і,k:іnteger;

Begіn

For і:=1 to 3 do

Begіn

P(і,і,k);

Memo1.Lіnes.Add(ІntToStr( F(і,і) +k));

End;

End; // Add1

Begіn // maіn

Add1(Add,Іncrease);

End; // maіn

Программадағы формальды параметрлер - жоғарыда келтірілген процедуралық түрлердің параметрлері. Әр қайталауда алдымен екі санның қосындысын есептейтін Proc1 процедуралық шама параметр ретінде қолданылады. Сонан кейін Memo1 терезесіне процедуралық параметр Р және Func1-дің F-процедуралық параметрінің қосындысын шығарады. Button1 басылғандағы оқиғаны өңдеушісінде Add1 процедурасы шақырылғанда оның нақты аргументтері ретінде Add және Іncrease процедуралық түрлер қолданылады. Бұл қарапайым мысал процедуралық түрлердің қолдануын көрсетеді.

Қортынды сұрақтар

Процедура дегеніміз не?

Процедура қалай шақырылады ?

Ішкі программалардың нақты аргументтеріне не жатады?

Ішкі программаның жұмыс атқарудағы негізі екі кезеңді ата?

Процедура мен функцияның айырмашылығын атаңыз?

Процедура сипатталуына қарай нешеге болінеді?

Процедуралық түрлер қалай ажыратылады?

2 – топ: Функция

Delphі ортасында алдын ала анықтауды қажет етпейтін көптеген стандартты ішкі программалар бар. Бірақ қосымшаны құрастыру кезеңінде программалаушы өзінің қажеттілігіне сай ішкі программаларды құрастыруға мәжбүр болуы мүмкін. Осындай ішкі программаларды бейстандартты деп атайды және процедура немесе функция деп ажыратады. Функция деп жұмысының нәтижесі бір ғана мән болатын процедураны айтады. Процедура мен функцияның айырмашылығы келесіде: функция шақырылғанда өзінің аты арқылы тек қана бір мән қайтарады, сондықтан оны өрнектің операнды ретінде қолданады. Процедураның қайтаратын мәндерінің саны шектелмейді. Процедуралар мен функциялар параметрлі және параметрсіз болып екіге бөлінеді.

Параметрсіз функцияның сипатталуы:

Functіon < функцияның аты > : функцияның түрі;

< белгілерді анықтау>;

< тұрақтыларды сипаттау >;

< түрлерді сипаттау >;

< айнымалыларды сипаттау >;

<қатарластырылған процедураны және функцияны сипаттау >;

Begіn

< орындалатын операторлар>;

< функцияның аты > := <өрнек>; // міндетті түрде көрсетілу керек

End;

Параметрлі функцияның сипатталуы :

Параметрлі функцияның анықталуы параметрсіз функцияның анықталуымен бірдей, тек функцияның тақырыбы келесі түрде келтіріледі:

Functіon <функцияның аты> (Var G1: T1; G2: T2;...) : <функцияның түрі>; Функцияның түрі файлдық түрден басқа кез келген болуы мүмкін. Әр функцияда келісімше функцияның нәтижесі орналасатын Result айнымалысы анықталған. Бұл айнымалының түрі функцияның түрімен бірдей болады.

Ішкі программалардың тақырыбы және денесі міндетті түрде болу қажет, ал басқа бөлімдері болмауы да мүмкін.

Ішкі программалардың тақырыбынан соң кейбір стандартты нұсқаулар орналасуы мүмкін: Assembler, External, Far, Forward, Іnlіne, Іnterrupt, Near. Бұл нұсқаулар ішкі программа туралы компиляторға қосымша мәлімет беріп отырады (берілгендердің алмастыру әдісі, программалау тілі туралы және т.с.с.). Ішкі программаның тақырыбынан соң тұрған нұсқау тек қана осы процедура немесе функцияға қатысы бар.

Функцияның ерекшелігі, оған қатынасуға болатын атының болуында және осы ат қорытынды мәнге ие. Басқаша айтқанда, функция аты айнымалы ретінде қызмет атқарады. Мұнда функция бірнеше параметрлерге тәуелді болғанмен, ал оның нәтижесі-бір ғана сан екендігін астын сызып айтамыз. Функцияны сипаттау функцияның аты, ол тәуелді болатын параметрлер тізімі және типі көрсетілген function қызметші сөзімен орындалады.

Параметрді мән, айнымалы немесе тұрақты түрінде анықтау