Әліппе сабақтарында ұсақ моториканы дамыту жолдары

Әліппе сабақтарында оқушылардың ұсақ моторикасын дамыту жолдары

Н.А.Бернштейннің анықтамасы бойынша моторика - адамға тән қозғалыс әсерінің, біліктерінің, дағдылардың және күрделі қозғалыс әрекеттерінің жиынтығы.

Моторика өз алдына: жалпы моторика, жұқа (немесе ұсақ), қол моторикасы және артикуляциялық моторика болып ажыратылады.

Ұсақ моторика - бұл жүйке, бұлшықет және сүйек жүйелерінің үйлестірілген әрекеттерінің жиынтығы, көбінесе қолдар мен саусақтардың және саусақтардың ұсақ және дәл қозғалыстарын орындауда көру жүйесімен үйлеседі. Қол мен саусақтардың моторикасына қатысты ептілік термині жиі қолданылады.

Ұсақ моториканы дамытуға арналған жаттығулар: бастауыш сынып жасындағы балалардың бұлшық еттерінің бос болуы, белсенділігінің жетіспеуі балалардың қимыл-қозғалыстарын үйлестіруге кедергі жасайды.Сондықтан бұлшық еттердің тонусын ретке келтіріп, қол жұмысын жақсарту үшін саусақ, қол жаттығулары маңызды. Саусақ жаттығулары арқылы сенсорлық, сөйлеу, және кешенді қозғалыс қызметтері қалыптасады.

Саусақ қимылын дамытуда құм терапиясының маңызы зор. Құм терапиясын швейцариялық балалар психотерапевті Дора Калфф жасаған. Калфф өз келушілері үшін құмсалғышта еркін жұмыс жасау ұсақ қол моторикасына тікелей әсері бар екенін байқады.

Құм терапиясы негізінде жасалатын жаттығулар

Құм терапиясы негізінде жасалатын «Ерекше іздер» жаттығуы. Мақсаты: тактильді сезімталдықты дамыту.

«Кішкентай аюлар келе жатыр» десек - бала құм үстін жұдырығымен және алақанымен бар күшін салып басады. «Жыландар жорғалайды» дегенде - бала босаңсыған керілген саусақтарымен құмның бетін толқынды етеді (әр түрлі бағытта). «Өрмекші жәндіктер жүгіреді» - бала жәндіктердің қозғалысына еліктеп, барлық саусақтарын жылжытады.

«Айырмашылықты тап» жаттығуы

Бала құмның бетіне кез келген қарапайым суретті салады, содан кейін оны келесі балаға көрсетеді, ал ол бұрылып көзін жұмады. Келесі бала суреттің кейбір бөлшектерін өзгертеді және аяқталған суретті балаға көрсетеді. Бала суретте не өзгергенін байқауы керек.Мұндай жаттығулар арқылы балада ойлау, қиялдау және, ең бастысы, саусақтардың ұсақ моторикасын дамиды.Өйткені жаттығу барысында тактильді сезімталдыққа баса назар аударылады.

Ойын арқылы балалардың ұсақ қол моторикасын дамыту.

“Ойын баланың алдынан өмір есігін ашып, оның шығармашылық қабілетін дамытады. Ойынсыз ақыл-ойдың қалыптасуы мүмкін емес”.

В.А.Сухомлинский

Балалардың ұсақ моторикасын дамытуда тақпақпен бірге жасалатын саусақ жаттығуларының орны ерекше. Данышпан қазақ халқымызда бұған да ерекше назар аударған. Мысалы, “Қуырмаш”, “Санамақ” т.б. ойындарды ойнатудың баланың ұсақ моторикасын, көру - қозғалыс тепе - теңдігін сақтауда,…