Ақпараттық-коммуникациялық технология бойынша материал

КІРІСПЕ

Ғылым мен техниканың қарқынды дамуы және әлеуметтік экономикалық өзгерістер жас ұрпақты тәрбиелеуге жаңаша көзқараспен қарауды талап етуде. Бұл әрбір адамның психикалық, жеке тұлғалылық қасиеттерін дамытуға мүмкіндік беретін жаңа жағдайлар құруды қажет етеді.Осыған байланысты қазіргі педагогика ғылымы оқушылардан белгілі бір білім жүйесін терең меңгеруін талап етіп қана қоймастан, олардың әрқайсысының шығармашылық қабілетін дамытуды талап етіп отыр.Мұндай әлеуметтік сұранысты педагогикалық тұрғыдан қамтамасыз ету оқу үрдісін компьютерлендіру арқылы шешуге болатындығын мектеп тәжірибесі көрсетуде. Сондықтан да оқыту жүйесін компьютерлендіру қазіргі кезде білім беруді жетілдірудің негізгі бағыттарының біріне айналды. Оқыту жүйесін компьютерлендіруді жедел қарқынмен жүзеге асыру мынадай қоғамдық - әлеуметтік мәселелерді шешумен ұштасады:1. Ғылыми — техникалық және өндірістік — технологиялық мәселелерді шешуге қабілетті, шаруашылықтың кез-келген саласында күрделі компьютерлік техниканы пайдаланып қызмет істей алатын білімді және кәсіптік деңгейі жоғары мамандарға деген сұранысты қанағаттандыру.2. Білім беру жүйесінің деңгейі мен арнайы кәсіби мамандық берілуіне тәуелсіз ақпарат құралда

3. Оқу-тәрбие үрдісінің сапасын жетілдіру, оны басқару тиімділігін арттыру, оқу-педагогикалық зерттеу жұмыстарын жандандыру мен оның нәтижелерін педагогикалық практикаға енгізуге байланысты білім беру жүйесінің ішкі сұранысының артуы.

Бүгінгі таңда білім берудің тиімділігін арттыру үшін оқу үрдісін адамды қоршаған ортадағы болып жатқан өзгерістерді есепке ала отырып, ұйымдастыру қажет екердігі баршамызға мәлім. Бәсекеге барынша қабілетті қоғамға ену мақсатын алға қойып отырған еліміздің білім беру саласында нәтижелі ізденістер бастау алуда. Білім туралы заңда оқытудың жаңа технологияларын ендіру, білім беруді ақпараттандыру,халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу міндеті айқын көрсетілген. Ақпараттық-коммуникациялық технология электрондық есептеуіш техникасымен жұмыс істеуге, оқу барысында компьютерді пайдалануға, модельдеуге, элекрондық

оқулықтарды, интерактивті құралдарды қолдануға, интернетте жұмыс істеуге, әдістемелік материалдар коммуникациялық байланыс құралдарын пайдалану арқылы білім беруді жетілдіруді көздейді. Сондықтан кез-келген білім беру саласында мультимедиялық электрондық құралдары барлық пәндерді оқытуға пайдаланылады.

Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар бүгінгі күні біздің қоғамға кеңінен енді. Ақпараттық технологиялар құрамындағы терминін электрондық құралдар арқылы өңдеп, көрсету және қолдану деп түсіну қажет. Ақпараттық технологиялар құрамындағы компонеттермен және олар іске асырылатын ортамен сипатталады;

-техникалық орта (негізгі мәселені шешу үшін қолданылатын техника түрі); -бағдарламалық орта (бағдарламалық құралдар жиынтығы); -пәндік орта (ғылымның, техниканың, білімнің тиянақты пәндік аймағының мазмұны); -әдістемелік орта (нұсқаулар, қолдану реті, тиімділік бағасы және т.б.) Оқытудың ақпараттық технологиялары- ол комьпютердің көмегімен білім алушыға ақпаратты дайындау және білім беру үрдістері.

І тарау.Ақпараттық–коммуникативтік технологияны қолдану

1.1.Ақпараттық-коммуникативтік технология

Қазіргі кездегі оқу жүйесінде компьютерлік техника негізінен төрт бағытта:1) Компьютерлік техника ақпараттануды оқып үйрену құралы;

2)Компьютер — оқыту құралы;

3)Компьютер — педагогикалық басқару жүйесінің бір саласы;

4) Компьютер — ғылыми зерттеу және педагогикалық іс-әрекеттің құрамды бөлігі ретінде пайдаланылуда.

Компьютерді оқу құрал-жабдығы ретінде пайдалану зерттеулерінде, көрнекіліктің тиімділігін арттыру, дерексіз математикалық ұғымдарды меңгеруді жеңілдету, оқу іс- әрекеттерін жекелендіру арқылы оқушылардың белсенділігін арттыру т.б. мәселелерді нәтижелі шешуге болатындығы көрсетілген. Компьютерлік техниканы оқу құрал-жабдықтар кешеніндегі басты буынның бірі ретінде қарастырып зерттеу мектепте білім беру педагогикасы мен әдістемесінің теориялық негіздерін дамыту және мұғалімдердің практикалық іс-әрекетіндегі маңызды әлеуметтік - педагогикалық мәнге ие болатын негізгі бір мәселе болып табылады.

Бастауыш мектептегі оқу-құрал жабдықтар кешеніне дербес компьютерді кірістіру мәселесінің маңызы да ерекше. Оның өзіндік себебі де жеткілікті. Қазіргі кезде балалардың көпшілігі ерте бастан-ақ, компьютерлік ойын ойнап, микропроцессорлы электронды ойыншықтармен етене таныса бастайды. Сондықтан бастауыш мектепте компьютерлік техника оқу құрал- жабдықтар кешенінің бірі ретінде пайдалану мүмкіндіктерін қарастыру кезінде балалардың өмірлік тәжірибесін, олардың даму ерекшеліктерінің психологиялық, педагогикалық заңдылықтарын ескере отырып оны байыта түсу, оқыту кезеңдерінің сабақтастығын қамтамасыз ету шарттарын зерттеудің маңыздылығында арта түседі.

АКТ-ның мақсаты-компьютерді бастауыш сыныпта математиканы оқытуда оқыту құралы ретінде пайдаланудың тиімділікті арттыру мүмкіндіктерін теориялық тұрғыдан анықтау және оны пайдалану әдістемесін мазмұндау.

Қазіргі кезде, еліміздің білім беру саласының алдына қойып отырған бірінші кезектегі міндеттері ұлттың бәсекелестік қабілеттерін арттыру және әлемдік білім кеңістігіне толығымен ену, сол сияқты білім беру жүйесін халықаралық деңгейге көтеру үшін білім беру үдерісіне ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың жетістіктерін енгізу, электрондық оқулықтар мен мультимедиялық бағдарламаларды тиімді және кеңінен қолдану, елдегі ақпараттық инфрақұрылымды әлемдік білім берумен

ықпалдастыру, білім беру ұйымдарының байланыстарын нығайту болып табылады. Сонымен бірге ақпараттық технологиялардың аса жоғары қарқынмен дамуы мұғалімнің кәсіби іс-әрекетін өзгертуді, яғни мұғалімдердің өз қызметінде жаңа ақпараттық технологияларды қолдана білуге дайындығы мәселесін алға қойып отыр.

Еліміздің білім беру саласында жаңа ақпараттық технологияларды меңгерген мамандарға деген сұраныстың артуы және оларды даярлаудағы кәсіптік, әрі ақпараттық білімділігі мен қабілеттілігі, біліктілігінің талапқа сай болуы өте үлкен маңызды жұмыстарды атқаруды талап етеді және педагогтардың кәсіби даярлығын білім беру стандарттарына, білім мазмұнына сай жетілдіру көкейтесті мәселе болып отыр. Осы бағытта Қазақстандық білім беру жүйесінде енгізіліп жатырған тың идеялар мен жасалып жатырған ауқымды жұмыстар дәлел болып отыр.

Ақпараттық- коммуникациялық технологияны сабақта қолданудағы мақсат:

балалардың танымдық, қызығушылық қабілеттерін дамытады;

ой-өрісін кеңейтіп, тілін дамытып, айналадағы дүние туралы көзқарастарын қалыптастырады.

«Жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологиялар» ұғымының пайда болуы білім беру саласында компьютердің қолданыла бастауымен тығыз байланысты.

Ақпараттық технология дегеніміз – білім беру ісінде ақпараттарды даярлап, оны білім алуға беру үрдісі. Бұл үрдісті іске асыруға, яғни инновациялық білім беру құралдарына: аудио-видео құралдар, компьютер, интерактивті тақта, интернет, компьютер-мультимедиялық құрал, электрондық оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешен, инновациялық ақпараттық банк, инновациялық сайт және тағы басқалары жатады. Сондықтан да қазіргі таңда, көптеген интерактивтік бағдарламалық бөлімдер, қозғалмалы объектілер құруға мүмкіндік беретін векторлық және графикалық жабдықтар көптеп шығып, қолданыс табуда.

АКТ-ны пайдаланғанда сабақтың мынадай ерекшеліктері бар:

Мұғалім оқушыға сұрақ қойып, тез арада оқушы оған жауап береді;

Мұғалім тапсырманың дұрыстығын тексереді;

Оқушының компьютермен жұмыс барысында пайда болған қиындықтарды уақытында шешуге болады;

Кейбір амалдарды оқушы өз бетінше орындайды, компьютерде жұмыс істеуді үйренеді;

Сыныптағы оқушылардың барлығынан жауап алуға болады және алған білімдерін практикамен ұштастырады;

Білімі төмен оқушылардың өз бетімен жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.

АКТ-ны сабақта пайдаланудың оқушы үшін тиімділігі:

Оқушының еркін ойлауына мүмкіндік береді;

Ақыл-ойын дамытады;

Шығармашылық белсенділігін арттырады;

Ұжымдық іс-әрекетке тәрбиелейді;

Тіл байлығын жетілдіреді.

Қазіргі заман талабы оқушыларды бастауыш сыныптан бастап, ақпаратты-коммуникативті технологиясын пайдаланудың тиімділігімен таныстыру керек. Ол үшін ұстаз компьютерлік технологияларды жетік меңгеруі керек. АКТ-ны қолдану 1-4сыныптарда аса өзекті болып саналады. Бастауыш сынып оқушыларында негізгі ойлау әрекеті - көрнекілік-образды. Сондықтан, оларды оқытуда көптеген сапалы иллюстрацияларды қолдануда АКТ-ның үлесі зор. Тақырып мазмұнын игеруде тек көру емес, сонымен бірге есту, іс-әрекет орындау, эмоция мен қиял да қосылады.

Бастауыш сыныптарды оқытуда ақпараттық технологияларды қолданудың мүмкіндіктері өте мол. Мәселен, мұғалім 3-4 сыныптарға әдебиеттік оқу пәні бойынша оқушыларға әуелі слайд көрсету арқылы өлең авторының өмір жолымен таныстырып, осы өлеңнің шығу тарихына ерекше тоқталып, мазмұнын меңгертіп, тапсырмаларды орындатады. Әрі қарай оқушы автордың өмірбаяны туралы мәліметтерді интернеттен іздеп, тауып, жинақтап өз білімдерін толықтырады. Үй тапсырмасы ретінде шығармашылыққа қабілетті балаларға, сол әңгіме немесе шығармаға байланысты презентация жасап әкеліп, келесі сабақта интерактивті тақта арқылы сыныпқа көрсетуге тапсырмалар беріп отырады. Міне, осындай ақпарат құралдарының көмегімен сабаққа қатысу белсенділігі төмен оқушылардың да қызығушылығын арттыруға болады. Әрі мұғалім сабақ өткізген кезде оқушыларға сапалы білім беру үшін жаңа технологияларды пайдалана отырып, сонымен қатар компьютерді, интерактивті тақтаны қолдану арқылы білім берсе, оқушылардың қызығушылығы арта түсері анық. Ақпараттық технологияларды педогогикалық тұрғыдан дұрыс пайдалана білу оқушының сабаққа деген қызығушылығы артып, сабаққа деген ынтасы оянады, өз бетімен жұмыс істеуге, дебат ұйымдастыруға, проблемалық сұрақ

Ақпараттық-компьютерлік технологияларды (бұдан әрі – АКТ) пайдалану мұғалім үшін оқытуда жаңа мүмкіндіктерді ашады. Балалардың белсенділігін ынталандыратын сабақтың ерекше ахуалы құрылады. Қарапайым классикалық сабақ шеңберінен тыс, қандай да бір ерекше нәрсені үнемі күту. Оқушылар сабақ элементтерін құруға қатысады, бұл оқу үрдісіне қызығушылықты дамытуға септігін тигізеді. Сабақ материалын игеру деңгейі артады. Auto Play, Activstudio Professional және басқа да бағдарламалық өнімдерді қолдана отырып мультимедиялық тұсаукесерлерді пайдалану оқушыларға өздерінің

дүниетанымын кеңейтуге, талдап, ойлауды дамытуға және бұрын алған білімдерді тереңдетуге мүмкіндік береді. Онлайн-тесттер оқушылар алған білімдерге, икемдерге және машықтарға мұғалімнің мониторинг жүргізуін жеңілдетеді. Білім беруде заманауи технологияларды қолдану оқушылардың оқу құзыреттілігін қалыптастыруға, тұлғаның дамуына оңтайлы жағдайлар жасайды және заманауи қоғамның барлық талаптарына сай келеді.

Компьютерлік технологиялар оқытудың мықты құралы ретінде пайдаланылады, ол оқушылардың оқу-танымдық құзыреттілік деңгейін едәуір арттыра алады. Заманауи ақпараттар ағынын қайта өңдеуге, ой елегінен өткізуге, бағалауға, оны түрлі практикалық мақсаттар үшін пайдалануға және басқаруға мүмкіндік беретін оқушылардың ақпараттық сауаттылығы қалыптасады. Қолдануы қарапайым және ерекше дайындықты қажет етпейтін мұғалімге арналған электрондық құралдар бар, бірақ дайын материалды пайдалану және оған толықтай тәуелді болу әрдайым ыңғайлы емес. Оқушылардың ерекшеліктерін, қажетті жабдықтың бар-жоғы мен сабақтың ерекшелігін көрсететін түрлі сыртқы факторларды ескерген жөн.

АКТ-ны сабақтта пайдаланудың өзіне тән жақсы жағымен қоса, кемшілікті тұстары да бар. Ол төмендегідей жағдайдармен байланысты:

Оң факторлары:

білетін адамға бағдарламада жұмыс істеу оңай;

суреттік және мәтіндік материалды көрсету үшін өте қажет;

сабақта оқығанды қайталауға және бекітуге ыңғайлы;

кез-келген компьютерде және тек мультимедиялық тақтаны ғана пайдаланбай көрсетуге болады.

Кемшіліктері:

жұмыс барысында түзету күрделілігі;

оқушылар тек баспа мәтінмен жұмыс істейді;

оқушылармен жаппай жұмыс істеуге арналған.

Кез келген сабақтарда сараланған көзқарас болуы керек, ал бұл жағдайда ол қиын. АКТ сабақтың негізгі элементі емес, қосымша - көмекші элементі түрінде болуы тиіс. Төменгі сынып оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, АКТ- ны қолдану жұмысы нақты сабақтың қай бөлімінде, қалай қолданылатыны ойластырылған және уақыт мөлшері ескерілген болуы тиіс. АКТ – ны қолдану арқылы өткізілетін сабақтарда баланың денсаулығын сақтауға аса назар аудару қажет. Сабақ жоспарына сергіту сәтін, динамикалық үзіліс, көзге арналған жаттығулар, денсаулық сақтау технологияларын міндетті түрде енгізу керек. Бастауыш сыныпта ақпартты коммуникативті технологиясын пайдаланудың тиімділігі әсіресе жаңартылған білім беру бағдарламасының негізінде сауат ашу пәнінде аудио тыңдалым, математика, дүниетану мен жаңадан енген жаратылыстану пәндері үшін қалыптастырушы бағалау тапсырмалары мен тест жұмыстарын орындау барысында оқушылар уақытын үнемдеуге өте тиімді. Көркем еңбек пәні сабақтарында оқушылардың жұмыс жасауына өте тиімді әр түрлі бейнедегі суреттерді, графиктік сызбаларды бояй отырып та, басып бере алады және уақытты үнемдеуге мүмкіншілік береді. АКТ-ны бастауыш сыныптарда үнемі пайдалана бермейд

АКТ-ның өзге де тиімді жақтары:

АКТ-ны қолдану уақытты үнемдейді;

Негізгі оқулықпен салыстырмалы түрде нақты ақпарат беріледі, яғни кәдімгі оқулықтар мазмұнын қайталамайды;