Ақпараттық қоғамдағы студенттердің мәдениетін қалыптастыру

Ақпараттық қоғам жағдайында студенттердің ақпараттық

мәдениетін қалыптастыру

Наурызбаева Гульжанат Акзамовна Қазақстан Американдық еркін университеті оқытушы-

кітапханашы Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласы.

Қазіргі кездегі қоғам индустриялдық кезеңнен кейінгі дамудың ақпараттық кезеңіне аяқ басты. Ақпараттандыру жағдайында оқушылар мен студенттер меңгеруге тиісті білім, білік, дағдының көлемі күннен – күнге артып, мазмұны өзгеріп отыр. Оның басты сипаттарына - ақпараттық технологияларды кеңінен пайдалану адамдардың көптеген қызмет түрлерін компьютерлендіру, коммуникациялардың бірыңғай халықаралық жүйелерін жасау істері жатады. Қазіргі кездегі адамдар үшін «компьютерлік сауаттылық» дегеніміз кешегі жай сауаттылық (оқып жаза білу) тәрізді міндетті түрде іске асырылатын шара болып саналуы тиіс. Ақпараттық қоғам қалыптасуының басты механизмі – қоғамның барлық саласында ақпараттық технологияны тиімді қолдану негізінде ақпараттық ресурстарды өндіру индустриясын құрайды және өңдеуді қажет ететін ақпараттандыру болып табылады [1]. Жаңа ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы білім берудің жаңа сапасына қол жеткізу деңгейіне байланысты болатын оқушылар6 студенттер мен педагог қызметкерлерге кітапханалық ақпараттық қызмет көрсету сапасын арттыру мәселесін өзекті етті. Ақпараттық сауаттылық түсінігі 1990 ж ақпараттық мәдениетті үйретуге екі жақты амалдың нәтижесінде қалыптасты: бір жағынан -

үшін бірігіп бағдарлама құру әрекеті . Коммуникацияны әртүрлі авторлар компьютер және адам диалогы деп қарастырған (В.А.Каймин, Н.Угринович, Н.М.Розенберг, А.В. Соловев т.б) адам-компьютер-адам немесе компьютерлік коммуникация деп атайды. Ақпараттық мәдениет дегеніміз тек компьютермен дұрыс жұмыс істей білу ғана емес, кез келген ақпарат көзін - анықтамаларды, сөздіктерді, энциклопедияларды, теледидар бағдарламаларын т.б. дұрыс пайдалана білу, алынған мәліметтерді ой елегінен өткізіп, талдай білу деген сөз. Қазіргі Интернет желісінде жұмыс істеу білім алушыларға әлемдік білім, ғылым жетістігінен хабардар болып, оны игеруге шексіз мүмкіндіктер ашатыны сөзсіз «Ақпараттық мәдениет» екі басты ақпарат және мәдениет ұғымдарына негізделеді. Осыған қарап оның «мәдени» және «ақпараттық» жақтарын ерекше айыруға болады. Мәдени жағынан ол адам мәдениетін калыптастыру үрдісін құрайтын ақпараттық қоғамдағы адам тіршілігінің әдістері ретінде қаралады. Ақпараттық жағынан көптеген анықтамалар білім жағына, ақпараттық қажеттілікті қанағаттандыруды көздейтін ақпараттық іс-әрекеттерге сүйенеді. Ақпараттық мәдениетті, бәрінен бұрын, жалпы мәдени өмірінің маңызды салаларының бөлігі ретінде ұғыну қажет. О

ақпараттар алу, тарату, сақтау және пайдалану саласында адам әрекеттерінің сапалы түрі. Ақпараттық мәдениет өркениетін даму кезеңінде кез-келген салада мамандардың қол жеткізе алатын ақпараттық мүмкіншіліктерінің жиынтығы. Ақпараттық мәдениет - ақпарат ауқымында адамның емін - еркін сезінуіне мүмкіндік беретін, ақпараттық өзара әрекетін қалыптасуына себепші болып, оған араласа алатын білім деңгейі. Ақпараттық мәдениет қоғам мен оның белгілі бір бөліктерінің ақпаратпен байланысты жұмыстарында: ақпарат алу, жинақтау, кез-келген түрін өңдеу арқылы практикалық қолданыста сапалы жаңа ақпарат беруде адам әрекетінің көрсететін дәрежесі. Заманауи зерттеулерде ақпараттық мәдениет ғылыми ақпараттық саладан келгендіктен ақпараттық ыңғай табады. Жеке тұлғаның ақпараттық мәдениетін қалыптастыруда күнделікті өмірге қажетті кәсіптік және басқа да білімнің өздігінен өсіп өнуін қажет деп санаймыз. Ақпараттық мәдениет көптеген нәрселерді қамтиды:

1) көптеген психологиялық қиыншылықтармен байланысты туған ақпараттың жетіспеуін болдырмау үшін жеке тұлғаның түсінігінде жаңа ақпарат іздеу мәдениеті; ерекшеліктерін түсіну мен құжатты талдау кажеттілігі;

2) кез-келген кәсіптік оқудың білім алу құралы екенін ұғыну;

3) компьютерлік технология мен интеллектуалды әдістемені пайдалана отырып, ақпараттарды кайта өңдей білу;

4) кұжаттар мен мәліметтер базасына ез бетінше ізденіс жасай білу және жеке басылық ізденіс жүйелерін жүргізу;

5) кез-келген іс-әрекеттің табысты болуы үшін түлга аралык кәсіптік қатынастың маңыздылыгын түсіну;

6) коммуникациялык біліктілік деңгейін арттыруга ұмтылу;

7) басканың көзкарасы мен пікіріне шыдамдылық көрсетуге тәрбиелеу, білімді тек кана алмай, беруге де даярлык жасау.

Ақпараттық мәдениет адамдардың ақпараттық тәлімінен көрінеді. Ақпараттық тәлім дегенде түсінетініміз жаңа білім алып, оны игеру үшін адамның қолданатын күш-қуатының жиынтығы. Өркениеттің дамуымен байланысты білімсіз адамдардың ығыстырылып қалатыны айдан анық. Егер бұрын әлеуметтік теңсіздіктің себебі оның шығу тегі мен азаматтық құқығының болуымен қоғамдағы әлеуметтік жағдайының

құрылымына қатысты болса, бүгінгі таңда ол ақпараттық мәдениет деңгейінен туады. Ақпараттық тәлім, бір жағынан жеке тұлғаның белсенділігін таным субъектісі ретінде бейнелесе екінші жағынан ақпараттық тәлімнен ақпарат қорларын пайдалануға қол жеткізуге болатыны көрініп тұрады. Көп ұзамай-ақ әрбір адамның тағдыры күнделікті өмірде жаңа ақпаратты уақытында тауып, оның желісін пайдалануға оның қаншалықты бейім екендігімен байланысты болады.

- үздіксіз білім берудің маңыздылығын ұғыну; - әлемдік ақпараттық ресурстардан хабардар болу; - ақпарат алудың әр түрлі каналдарын комплексті түрде пайдалану;

- өзіндік ақпараттық біліктілік деңгейіне шынайы баға беру және өзінің психикалық күйіне ой жүгірту;

- кәсіптік қарым-қатынасты этикалық нормаларды сақтау; Кәсіби маман даярлауды ұдайы жетілдіру студенттерден білім, іскерлік дағдыларының тұтас жүйесінің дамуын қалыптастыруды, сондай-ақ өздігінен қызмет ету тәжірибесін, жеке басының жауапкершілігін талап етеді. Жеке инновацияны игеруде сапалы, жаңа мазмұнды табыс таба білу оқу процесінің тиімділігін арттырады. Біздің заманымызда тез ескіретін білім жиынтығын меңгергенше, оқуға бейімділік, өздігінен жұмыс істеу, шығармашылық ой толғау неғұрлым маңыздырақ саналады. Оқушының мәдени танымын қалыптастыру жоғары оқу орындарының басты міндеттерінің бірі, ал мектепте оқу жылдарында құрылған адамның мәдени дәрежесі оның кәсіптік шеберлігінің сәттілігі. Ақпараттық мәдениет деңгейі жеке тұлға қарекетінің жетістігіне елеулі әсер етеді.

Бүгінгі таңда ақпарат тауып, пайдалана білудің алған білімнен гөрі, әлеуеттік мәртебеге ықпалы зор. Әр түрлі әлеуеттік топтардың ақпараттық тәлімін байқауға салыстыруға, бағалауға болады. Қоғам мақсаттары үшін жарамды адамдардың ақпараттық тәлімін оқып үйренудің әдістемесі жасалды. Зерттеушілер төмендегідей құрамдас бөліктері бар XXI ғасырдың басындағы мамандардың ақпараттық тәлімінің үлгісін ұсынды:

- үздіксіз білім берудің маңыздылығын ұғыну; - әлемдік ақпараттық ресурстардан хабардар болу; - ақпарат алудың әр түрлі каналдарын комплексті түрде пайдалану;