Ақсақ киік сабақ жоспары 4 сынып

Сабақтың атауы

С. Сейфуллин өмірі "Ақсақ киік" өлеңі.

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

С. Сейфуллин өмірі "Ақсақ киік" өлеңі.

Мақсаты:С. Сейфуллин туралы білімдерін еске түсіре отырып, ақынның «Ақсақ киік» өлеңінің мазмұны мен идеясын түсіндіру.Өлеңді түсініп оқи білуге баулу. Тілін, сөздік қорларын дамыту арқылы сабаққа деген қызығушылығын арттыру.

Психологиялық ахуал

Табиғатым, тіршілігім, ырысым,

Сенсіз менің тарылады тынысым.

Биік - биік тауларыңа қарасам,

Алшаң басып, түзеледі жүрісім.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Күтілетін нәтиже:

Өлеңді мәнерлеп оқуға үйренеді.

Мазмұнын түсінеді.

Киіктің адамдар үшін пайдасын біледі.

Киіктің азайып бара жатқан жануар екенін біледі.

Әдіс-тәсілдер: Миға шабуыл, топтастыру , бес жолды өлең , Венн диаграммасы.

Қолданылатын ресурстар :интертақта, слайдтар, бейнеүзіктер, аудиожазбалар.

Сергіту сәті

Жез киік әні

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Сабақ кезеңдері.

Үй тапсырмасын сұрау.

- Топқа бөлу. Киік, ақбөкен, сайгак, saiga antelope.

–Үйге қандай тапсырма берілді?

С.Мұқанов.Көкшенің көрінісі.Интервью әдісі. Әр топтан сұрау.

1.С.Мұқанов кім?

2.Ол кісі қай жылы дүниеге келді?

3.Қандай еңбектерін білеміз??(Ботагөз, Адасқандар, Сұлушаш атты еңбектері бар)

4.Жазушы Көкшенің көркін қалай суреттеген?

5. «Көкшенің» деген азат жолдан кім жатқа айтады? 4 топтан бір баладан сұрау. Сол балаға смайлик беру.

Өткен сабақты қорыту. Сонымен, Сәбит Мұқановтың әңгімесі бізді неге үйретті?

Оқушы: табиғат сұлулығын сезінуге үйретті.

ІІІ. Жаңа сабаққа кіріспе

Тақтадан С. Сейфуллин суретін көрсету. Ойлануға 1 мин. Уақыт беру.

-Бұл кім?

Бұл кісі туралы не білеміз?

1-топ. Қай жерде дүниеге келген? Негізгі есімі кім?

2-топ. Ата-анасы кімдер?

3-топ. Қандай шығармаларын оқыдық?

4-топ. Қазақ әдебиетінде қандай атақпен қалған ақын?

Әр топтан сұрау.

1-топ. Бұл қазақтың көрнекті ақыны С. Сейфуллин. Ол 1894 ж. Қарағанды облысында дүниеге келген. Сәкеннің негізгі аты- Садуақас .

Ол репрессияға ұшыраған ақын.

2-топ. Әкесі-Сейфолла,анасыі –Жамал.

3-топ. Туған ел, Қызыл шұнақ өлеңдері бар. .... немес өлеңінен үзінді айт

4-топ. Қазақ әдебиетінің үш бәйтерегі атанған ақынның біреуі. Үш бәйтеректің біреуі –Бейімбет Майлин, екіншісі – І. Жансүгіров,үшіншісі- Сәкен Сейфуллин.

Мұғалім: -Жақсы, балалар, енді мына суретке қарайық. Слайдтан киікті көрсету.

Миға шабуыл.Жаңа сабақты бастамас бұрын миға шабуыл мақсатында оқушыларға сұрақ қойылады. Әр топқа қою.

-Киік қандай жануар ? Көзі мөлдіреген сұлу ,жүйрік аң.Шөл далада тіршілік етеді.

-Киік жануары туралы не білеміз ? Еті, мүйізі бағалы.Жүйрік(сағ. 60 - 70км жүгіреді). Топтасып өмір сүреді. Өзін – өзі емдейтін де қасиеті бар.Қазақ халқы киікті тағы қалай атайды?Ақбөкен.

Киік қалай тіршілік етеді? Топтасып, үйірімен тіршілік етеді?

4. Киіктің жаңа туған баласын қалай атайды? Жауапты толық айту.Құралай дейді.Бұл туралы қай әңгімеден оқып білдіп едік?

- Ә. Қоңыратбаев «Киіктің айласы» әңгімесінен білдік.

Бүгін сабақта С.Сейфуллиннің «Ақсақ киік» өлеңімен танысамыз. Бұл өлеңін ақын 1924 жылы жазыпты.

Аудиодан тыңдату.

Өлең не туралы –Ақсақ киік.

Оқулықпен жұмыс.Оқулықтан оқып танысайық. Топқа бөлу. Киік, ақбөкен, сайгак, saiga antelope.

Сабақ кезеңдері.

Үй тапсырмасын сұрау.

–Үйге қандай тапсырма берілді?

С.Мұқанов.Көкшенің көрінісі.Интервью әдісі. Әр топтан сұрау.

1.С.Мұқанов кім?

2.Ол кісі қай жылы дүниеге келді?

3.Қандай еңбектерін білеміз??(Ботагөз, Адасқандар, Сұлушаш атты еңбектері бар)

4.Жазушы Көкшенің көркін қалай суреттеген?

5. «Көкшенің» деген азат жолдан кім жатқа айтады? 4 топтан бір баладан сұрау. Сол балаға смайлик беру.

Өткен сабақты қорыту. Сонымен, Сәбит Мұқановтың әңгімесі бізді неге үйретті?

Оқушы: табиғат сұлулығын сезінуге үйретті.

ІІІ. Жаңа сабаққа кіріспе. Тақтадан С. Сейфуллин суретін көрсету. Ойлануға 1 мин. Уақыт беру.

-Бұл кім?

Бұл кісі туралы не білеміз?

1-топ. Қай жерде дүниеге келген? Негізгі есімі кім?

2-топ. Ата-анасы кімдер?

3-топ. Қандай шығармаларын оқыдық?

4-топ. Қазақ әдебиетінде қандай атақпен қалған ақын?

Әр топтан сұрау.

1-топ. Бұл қазақтың көрнекті ақыны С. Сейфуллин. Ол 1894 ж. Қарағанды облысында дүниеге келген. Сәкеннің негізгі аты- Садуақас .

Ол репрессияға ұшыраған ақын.

2-топ. Әкесі-Сейфолла,анасыі –Жамал.

3-топ. Туған ел, Қызыл шұнақ өлеңдері бар. .... немес өлеңінен үзінді айт

4-топ. Қазақ әдебиетінің үш бәйтерегі атанған ақынның біреуі. Үш бәйтеректің біреуі –Бейімбет Майлин, екіншісі – І. Жансүгіров,үшіншісі- Сәкен Сейфуллин.

Мұғалім: -Жақсы, балалар, енді мына суретке қарайық. Слайдтан киікті көрсету.

Миға шабуыл.Жаңа сабақты бастамас бұрын миға шабуыл мақсатында оқушыларға сұрақ қойылады. Әр топқа қою.

-Киік қандай жануар ? Көзі мөлдіреген сұлу ,жүйрік аң.Шөл далада тіршілік етеді.

-Киік жануары туралы не білеміз ? Еті, мүйізі бағалы.Жүйрік(сағ. 60 - 70км жүгіреді). Топтасып өмір сүреді. Өзін – өзі емдейтін де қасиеті бар.Қазақ халқы киікті тағы қалай атайды?Ақбөкен.

Киік қалай тіршілік етеді? Топтасып, үйірімен тіршілік етеді?

4. Киіктің жаңа туған баласын қалай атайды? Жауапты толық айту.Құралай дейді.Бұл туралы қай әңгімеден оқып білдіп едік?

- Ә. Қоңыратбаев «Киіктің айласы» әңгімесінен білдік.

Бүгін сабақта С.Сейфуллиннің «Ақсақ киік» өлеңімен танысамыз. Бұл өлеңін ақын 1924 жылы жазыпты.

Аудиодан тыңдату.

Өлең не туралы –Ақсақ киік.

Оқулықпен жұмыс.Оқулықтан оқып танысайық.

Әр топқа бір шумақтан оқыту.

-Қандай сөздер түсініксіз болды?

Сөздік жұмыс. Бетпақдала- Бетпақдала – Сарыарқа деген үлкен аймақтың шөл даласы. Осы шөл далада киік тіршілік етеді. Ол шөл аймақта тіршілік етуге бейімделген.. Онда елді мекен, өзен, көл де болмайды. Өсімдіктен жусан өседі. Шағын бұтақтардың өзінде де жапырақ болмайды.Бетпақдала –Оңтүстік Қазақстанда орналасқан .Ауданы 75мың шаршы шақырым. Бетпақдаланың жері құрғақ, шөбі сирек болады екен.

Арқа даласы - Сарыарқа Орталық Қазақстанды алып жатқан аймақ.Бетпақдала осы Сарыарқада орналасқан.

Мерген - мылтық және садақты оғын көздеп нысанаға дәл тигізетін адам.

Дамыл алмай – дем алмастан, бұл жерде- тоқтамастан

Сандалып - бос қаңғу.

Сахара – сусыз, құмды шөл дала.

Қосымша мәлімет.Киіктер өсімдіктердің 80-нен астам түрімен қоректенеді.Оларды дәмді еті,құнды мүйізі мен тұяғы,әдемі терісі үшін аулайды.Оның мүйізінен пантокрин дәрісі алынады,тұяғын күйдіріп одан алынған күлді денедегі теміреткіге жағады,сусамыр ауруына шалдыққандарды емдеу үшін пайдаланады. Киіктің мүйізінің құны – бір жылқыға тең. Мергендер бір аулағанда 50 – 70 бөкенді аулайды. Қазір жоқтың қасы.

Қазақстанда 1921 ж.бөкенді аулауға тыйым салынған. Соңғы жылдары саны күрт азайып кеткендіктен олар 2006 жылы «Қызыл кітапқа» енген.

Бұл киіктерге байланысты әндер де бар екен. Енді, «Жез киік» әнін тыңдап сергіп алайық.

Сергіту сәті.

«Жез киік» өлеңі әнімен орындалады.

-Енді, балалар, өлеңді талдайық.Әр шумақты оқыта отырып талдатып,ат қойғызу.

1 шумақ:

Арқаның Бетпақ деген даласы бар,

Бетпақ шөл, ойлы қырлы панасы бар.

Сол шөлде ел жоқ, күн жоқ өсіп өнген

Жәндіктің киік деген баласы бар. /Бетпақдала/

Дала – бетпақ – шөлді – орманды – жазық – таулы болып келеді

- Өлеңде қандай жерді суреттеген? – Бетпақдала – Сарыарқа деген үлкен аймақтың шөл даласы. Осы шөл далада киік тіршілік етеді. Ол шөл аймақта тіршілік етуге бейімделген. Онда елді мекен, өзен, көл де болмайды. Өсімдіктен жусан өседі. Шағын бұтақтардың өзінде де жапырақ болмайды.Бетпақдала –Оңтүстік Қазақстанда орналасқан .Ауданы 75мың шаршы шақырым. «Бетпақдала» - жері құрғақ, шөбі сирек болады екен.

2 – шумақ.

Мергендер дамыл алмай киік атқан,

Ауылды қан сасытып топырлатқан.

Киікті ойлай ма екен таусылар деп,

Азайып бірте – бірте келе жатқан. /Мерген/ Мерген – мылтық және садақты оғын көздеп нысанаға дәл тигізетін адам.

(Адамдардың өз табиғатына зиянкестік іс – әрекет жасап, зияны жоқ аңдардың атылуы туралы айтылады, киік мүйізінен пайда тапқысы келген пайдакүнем, ақшаға құнығып, табиғатқа кесел келтірген адамдарды ашық айыптап отыр).

3 – шумақ:

Киікті қазақ және дейді бөкен,

Бетпақты бұл бейшара қылған мекен.

Бөкенді атып мерген өлтіргенде,

Жазасыз жан өлді деп ойлай ма екен? /Бөкен/

Бөкен – киіктің басқаша атауы.

4 – шумақ:

Бөкеннен сұлу аңды мен көрмедім,

Өзге аңға жануарды тең көрмедім.

Көздері мөлдіреген ақ бөкенді

Адамның баласынан кем көрмедім. /Киіктің сипаты/

Киік – өте сұлу, көздері мөлдіреген, әдемі жануар. Ақын оны жас балаға теңейді. Әрбір кішкентай бала сұлу болады. Бөкен бала сияқты сұлу. )

5 – шумақ:

Кей адам әдет қылған киік атып,

Мүйізін пайда қылып шетке сатып.

Сандалған бір киікке ұшырастым,

Бір жылы Бетпақ шөлде келе жатып. /Мүйіз/

Киіктің мүйізін шетке сатқандар жауыздықты сезер ме екен?

Киіктің мүйізінің құны – бір жылқыға тең. Олар бір аулағанда 50 – 70 бөкенді аулайды. Қазір жоқтың қасы. Сондықтан олар «Қызыл кітапқа» енген.

6 – шумақ:

Сандалып келе жатты ақсақ киік,

Бір тоқтап, анда – санда әлді жиып.

Ақ бөкен – сахараның ботакөзі,

Атты екен қандай адам көзі қиып…

-Киік неге сандалып келе жатыр?

-Проблемалық сұрақ:

- Киіктер қазір қалай қорғалуда деп ойлайсыңдар?

Қосымша мәлімет.

Киіктер Маңғыстау облысындағы Үстірт қорығында және Бетпақдала қорығында қорғалады.

Топтық жұмыс.Оқушылар топпен жұмыс жасағанда "Ақсақ киік" күйін қою.Әр топ оқушыларына тапсырма беріледі .

І топ.Киік сөзіне бес жолды өлең жазу

ІІ топ.Киік туралы сипаттау мәтінін құрастыр.

ІІІ-Топ.Суретпен жұмыс. Оқулықтағы суретті шығару, болмаса кітаптан беру.

Киікті атқан адамға деген өз қөзқарасыңды білдір.

ІV- топ. Топтастыру

сұлу қызыл кітапқа енген

Киік

жүйрік

Бетпақдалада

Өмір сүреді мүйізі құнды

Топтық бағалау. Белгіше арқылы.

Дәптермен жұмыс. Күн жады, автор, тақырып.

Өлеңдегі жер- су аттарын теріп жаз.Өлеңдегі жер су аттарын теріп жазады, оның жалқы есім екенін ереже арқылы қорытындылайды.

Ой толғаныс.-Балалар,осы өлеңі арқылы ақын бізге нені айтқысы келді? Біз нені түсіндік?

Ақынның айтайын деген ойы табиғатты қорғау, жан-жануарларды аялау екен. Өлеңдегі ақынның табиғатты суреттеуі, жанашырлығы ұнады. Басқа шығармаларға қарағанда бізге әсер еткені - адамдардың табиғатты қорғамауы, мергендердің аяусыз жазықсыз аңды атуы. Мергеннің мергендігі жалғыз киікке түскені адам баласын ашындырмай қоймайды. Себебі, қазіргі таңда киік саны жағынан азайып бара жатқан түз жануары.

Бекіту. Ә.Қоңыратбаев «Киіктің айласы» әңгімесі мен С.Сейфуллин «Ақсақ киік» өлеңін салыстыр. «Венн диаграммасы» .

Ұқсастығы: Екеуі де киік туралы.

Бағалау. Тест алу. 5 мин. Әр сұраққа 1 балл.

1.Ақсақ киік өлеңі қалай басталады?

А) Бетпақты бұл бейшара қылған мекен

В) Жәндіктің киік деген баласы бар.

С) Арқаның Бетпақ деген даласы бар.

2. Ақсақ киік өлеңі қай жылы жазылған?

А)1922

В) 1923

С) 1924

3. Өлеңде ақсақ киік кімнің қолынан жараланатынын табыңыз.

А) Ұрының

Ә) Мергеннің

И) Саятшының

4. Киіктің екінші атауын көрсетіңіз.

А) Құлан

В) Арқар

С) Ақбөкен

5. Мергендер киікті не үшін аулайды?