Ақтамбердінің Күлдір күлдір кісінетіп өлеңі

Қысқа мерзімді сабақ жоспары

Күні: Мұғалімнің аты-жөні:

Сынып: Қатысқандар саны: Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы

Ақтамберді жырау«Күлдір- күлдір кісінетіп» өлеңіндегі тілдік қолданыстар

Оқу мақсаты

Шығармадағы көркемдегіш құралдардың (психологиялық параллелизм, перифраз, сатира, ирония, гротеск, эллипсис) қолданысын талдай отырып, автор стилін анықтау

Сабақ мақсаты

Барлық оқушылар:

* Ақтамберді жыраудың шығармашылық сарындары ерлікке, батырлыққа үндеу екенін пайымдай алады, толғау мазмұны мен мағынасын аша отырып, болашақ ұрпаққа айтар насихатын ұғынады.

Оқушылардың басым бөлігі:

* Ақтамберді өмір сүрген заманды, халық арманын, жаугершілік заман кезеңіне автор атынан талдау жасай алады.

Кейбір оқушылар:

* Автордың арман-мүддесінің жырдағы көріністеріне баға бере алады, тілдік қолданыстарға талдау жасайды.

Бағалау критерийі

Шығарманың тілдік құрылымын жан-жақты талдай алады;

Үзінділерден психологиялық синтаксистік параллелизмді, теңеулерді ажырата алады;

Ойлау дағдылары

Қолдану. Түсіну. Бағалау

Тілдік мақсаттар

Оқушылар қолдана алады:

Мақсатқа сай шығармадан үзіндіні таңдай біледі;

Шығармадан алған үзінділерді қайта өңдей алады;

Пәндік лексика мен терминология:

Айтылым мен жазылымға арналған тілдік қолданыстар:

Менің ойымша...

Менің байқауымша...

Шығармада көтерілген мәселе жайында былай ойлаймын...

Жырау көзқарасы мына жолдардан анық байқалады:

Құндылықтарды дарыту

Ізгілік,Отансүйгіштік, азаматтық жауапкершілік.

Пәнаралық байланыс

Ақтамберді жырау толғауларының идеясы мен маңызын анықтағанда тарих пәнімен байланыс болады.

Алдыңғы білім

Алдыңғы сабақта оқушылар Ақтамберді жыраудың «Балаларыма өсиет» толғауындағы автор бейнесін талдап, сыни ойлау, шығармашылық қабілеттерін дамытатын тапсырмалар орындады. Бұл сабақта оқушыларға түрлі тәсілдер арқылы алдыңғы сабақта қалыптасқан дағды мен білімдерін жетілдіруге жағдай туғызылады.

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер

Дереккөздер

Сабақтың басы

5 минут

1.Миға шабуыл

«Өрмекші торы» әдісі

Сынып оқушылары шеңбер жасап тұрады. Интерактивті тақтадан Бекболат Тілеуханның «Күлдір-күлдір кісінетіп» толғауын айтып тұрған бейнежазба көрсетіліп тұрады. (https://www.youtube.com/watch?v=8lEVCzKb6W0). Бір оқушының қолына оралған жіп бумасы беріледі. Ол оқушы жіптің ұшын шеңбердегі өзі таңдаған оқушыға сұрақ қойып лақтырады. Екінші оқушы сұраққа жауап беріп, үшінші оқушыға сұрақ қояды. Осылайша шеңбердегі барлық оқушы жіпті шырмай лақтырып, бір-біріне сұрақ қойып, жауаптарын тыңдап шығады. Сұрақ-жауап аяқталғаннан кейін оқушылар сыныптағы оқушылардың есімдерінің бірінші әрпімен төрт топқа бөлінеді.

2.Қызығушылығын ояту

1-тапсырма «Серпілген сауал» әдісі

Оқушылар Бекболат Тілеуханның орындауындағы «Күлдір-күлдір кісінетіп» толғауын тыңдайды. (https://www.youtube.com/watch?v=15VisMaPUy4) Сонымен қатар толғау мәтіні де оқушыларға таратылады. Оқушылар естігендері мен оқығандарынан алған әсерлері бойынша пікір алмасады.

Пікір алмасу сұрақтары:

Толғау туралы ойыңыз қандай?

Тыңдағаныңыз бен оқығаныңызды қалай байланыстырар едіңіз?

Қандай әсер алдыңыз?

Сабақ барысында мақсатты нәтижеге жету үшін тапсырмалар бойынша бағалау критерийін жасайды.

Шығармадағы тілдік

қолданыстарын жан жақты талдайды.

сөздер мен сөз тіркестерін тақырыпқа сай таңдай біледі;

үзінділерден психологиялық синтаксистік параллелизмді, теңеулерді ажырата алады;

http://bilim-all.kz/olen/1907-Kuldir-kuldir-kisinetip

Бекболат Тілеухан орындауындағы «Күлдір-күлдір кісінетіп» толғауы

https://www.youtube.com/watch?v=8lEVCzKb6W0

Сабақ

тың ортасы

28 минут

3 минут

3. Мағынаны тану (кітаппен жұмыс )

3-тапсырма дәптерге жазады

«4 – 3 – 2 – 1» әдісі

Әр топ шығармадан үзінді таңдап алып, сол үзінділерге тақырып қояды.Оқушылар топтың таңдаған нақты тақырыптарын дәптерлеріне жазып алады. Әр топ таңдаған шығарма үзіндісін өңдеп газет бетіне жариялайтын мәлімет жазады.

Сөз

Мағынасы

қамқап

Күдері

Құлаты тауға қол салып...

Төрткілдеп ошақ қаздырып

Қайрауықтың ащы күйіндей..

Балуаным жықса таңлатып

Шілтеннің тиіп шылауы

1. Кейбіреуі: «Қосымша» әдісі арқылы кітаптан үзіндінің біреуін алып, жұппен сөздік құрады (жырдағы сөз тіркестерінің мағынасын ашатын) сөздік қор ұсынуы керек.

2.Көпшілігі: Құрған жоспарлары бойынша шағын әңгіме құрастырып, топта тыңдайды, автор атынан талдау жасай алады. Ақтамберді жырау сұрай арнау сияқты көркемдік тәсілді ұтымды пайдаланған. Оның "Күлдір-күлдір кісінетіп" толғауынан: Күлдір-күлдір кісінетіп ,

Күреңді мінер ме екенбіз... Күдеріден бау тағып,

Кіреуке тон киер ме екенбіз?!

Төтелеп жүріп жол салып,

Қолды бір бастар ма екенбіз?!

– деген жолдар арқылы өлеңнің әсерлілік қуатын күшейткен, әрі "к" дыбысын қайталай қолдану нәтижесінде өлеңнің саздылығын үдеткен. Жыраулар психологиялық синтаксистік параллелизмді де шеберлікпен қолданған. Табиғат пен адам тағдырын жарыстыра, салыстыра бейнелей отырып, өлеңнің мән-мазмұнын тереңдеткен, әсерлі еткен. Мұнан көркемдік сапасын айқын аңғаруға болады.3. Барлығы:Үзіндіден болашақ ұрпаққа айтар насихатын түсіндіреді. Ақтамберді шығармалары негізінен нақылдық толғаныстар түрінде болп келеді. Олар көшпелі қазақтардың ой арманымен, мақсат мүддесімен астасып жатады. Бірлікке, талап-мұратқа, татулыққа үндейді. Жас ұрпақтың бір жағадан бас, бір жеңнен…