Ақуыздар тақырыбы бойынша 11-сынып материалы

«Семей» медициналық колледжі

Медицинский колледж «Семей»

Оқу-әдістемелік кешен

Учебно-методический комплекс

Пән: Химия

Предмет:

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі»

Специаность:

Біліктілік: 0301013 «Фельдшер»

Квалификация:

Тақырып: Ақуыздар

Тема:

Оқытушы: Орынбаева А. К.

Преподаватель:

ӘБК мәжілісінде қаралды

Хаттама №________________

«____»____________ 20__ ж.

ӘБК төрайымы __________

Рассмотрено за заседании ПЦК

Протокол №________________

«____»____________ 20__ ж.

Председатель ПЦК __________

Оқу-әдістемелік кешеннің мазмұны

Содержание УМК

Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартынан көшірме.

ҚР МЖМБС 4.05.145-2010

Выписка из ГОСО РК

Типтік оқу бағдарламасынан көшірме

Выписка из типовой учебной программы

Жұмыс бағдарламасынан көшірме

Выписка из рабочей программы

Сабақтың әдістемелік әзірлемесі

Методическая разработка занятия

Қазақстан Республикасының мемлекеттік

стандартынан көшірме

Выписка из государственного стандарта РК

ҚР МЖМБС 4.05.146-2010

ГОСО РК 4.05.146-2010

Химия:

Негізгі заңдылықтарды, түсініктерді, маңызды деректерді, теорияларды оқып-үйрену;

Жаратылыстанудың негізгі бағыттарымен танысу, органикалық қосылыстардың өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, тұрмыста қолданылуы және әлеуметтік, экологиялық проблемаларды шешуде химияның рөлі;

Ептілікті қалыптастыру: химиялық қосылыстармен қарапайым приборлармен, құрал-жабдықтармен танысу; химиялық тәжірибелер жүргізу барысында техникалық қауіпсіздікті сақтау, тәжірибе нәтижелерін есептеу, соған байланысты қортынды шығару;

Білім алушыларда ғылыми көзқарас, адамгершілік және экологиялық мәдениетті қалыптастыру;

Химиялық оқу материалдарымен салыстыру, қортынды шығару, оқу материалдарын бір-бірімен байланыстырып, дәлелдеу арқылы баяндап беру ептіліктерін қалыптасыру.

Білуі керек:

Знать:

адамның күнделікті іс-әрекетіне пайдаланатын қажетті химиялық заттарды;

техника қауіпсіздігі ережелерін сақтай отырып, тәжірибелер жасау;

органикалық қосылыстардың негізгі кластарын жалпы формулуларын және маңызды функционалдық топтарын;

химиялық формула бойынша зат массасын, массасы (зат мөлшері) белгілі болған жағдайда зат мөлшерін (массасын);

біреуі артық берілген жағдайда әрекеттесуші заттардың берілген мөлшері бойынша түзілген заттардың массасын, көлемін және зат мөлшерін;

Істей білуі керек:

Уметь:

салыстырмалы тығыздығы бойынша газ тәрізді заттардың молекулалық формуласын есептеу;

көмірсутектердің жануы бойынша реакция өнімдерін анықтау;

қарапайым зертханалық ыдыстарды жән құралдарды анықтау;

бейорганикалық заттардағы катиондар және аниондарды анықтай білуге тәжірибелер жасау;

химиядан алған білім мен білікті іс-әрекетіне пайдаланылатын химиялық заттармен жұмысістегенде қолдана білу;

Мамандық бойынша білім беретін оқу бағдарламасын меңгеру нәтижесінде білім алушы:

6.4 0302000- «Емдеу ісі» біліктілігі бойынша бүтіндей оку-тәрбие процессі барысында қалыптасатын маманның біліктілік деңгейіне сәйкес келетін базалық құзыретке ие болуы тиіс.

БҚ -5 ауруды алдын ала ескертуге, денсаулықты күшейтуге және салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған гигиеналық шараларды білу

Типтік оқу бағдарламасынан көшірме

Выписка из типового учебного плана

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі»

Специальность:

Біліктілік: 0301013 «Фельдшер»

Квалификация:

Тақырыптық жоспар: химия пәнінен типтік оқу жоспары бойынша

Тематический план:

Пән бойынша барлық сағат: 90

Всего часов по предмету:

Теория: 60

Тәжірибе: 30

Практика:

Типтік оқу бағдарламасы: химия пәні бойынша

Типовая учебная программа:

Пәннің мазмұны:

Содержание дисциплины: Бұл бағдарлама «Емдеу ісі» мамандығына арналған.Химия пәні тірі ағзадағы процестерді зерттеу құралы болып табылады.Сондықтан медицина мамандығы бойынша оқитын студенттер негізгі заңдылықтарды, заңдарды және осы ғылымның әдісін жақсы меңгеруі қажет.Химия пәні арқылы биохимия, физиология, гигиена пәндеріне жол табуға болады.Адам ағзасындағы әр түрлі процестерді ұғыну үшін физикалық-химия пәнінің маңызы зор.Сондықтан студенттерді физикалық химия пәні бойынша жақсылап қаруландыру қажет.Жоспарланған бағдарлама бойынша студент термодинамиканың негізгі заңдарын, органикалық қосылыстардың құрылысын және қасиеттерін, техникалық қауіпсіздік ережелерін сонымен қатар медициналық практикада физико-химиялық қолданылуын, химиялық ыдыстармен жұмыс істей алуды меңгеруі қажет. Осы жұмыс жоспары тақырыптық жоспар бойынша ҚР 2010 жылға сәйкес құрылған. Пәнді оқыту кезінде теория: 60, тәжірибе: 30 сағат. Пән емтиханмен ІV семестрде аяқталады.

Теориялық сабақ: 2

Теоретическое занятие:

Тәжірибелік сабақ:

Практическое занятие:

Жұмыс бағдарламасынан көшірме

Выписка из рабочей программы

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі»

Специальность:

Біліктілік: 0301013 «Фельдшер»

Квалификация:

Пән: Химия

Предмет:

Курс: ІІ семестр: ІІІ

Осы тақырыпқа берілген барлық сағат саны: 6

Общее количество часов на данную тему:

Теория: 2 сағат

Тәжірибе/Практика:2

№ 29 сабақ

Тақырып: Ақуыздар

Тема:

Сабақтың түрі: теория

Вид урока:

Сабақтың типі: жаңа тақырыпты игеру.

Тип урока:

Сабақты әдісі: сұрақ - жауап, ойын технологиясының, деңгейлік оқыту технологиясының элементтерін қолдану.

Сағат саны: 2

Количество часов:

Сабақтың өтетін орны:

Место проведения урока:

Білім алушы білу керек: Аминқышқылдар,пептидтер,ақуыздар,ақуыздың биосинтезін

Обучающийся должен знать:

Білім алушы игере білу керек: Аминқышқылдар, пептидтер, ақуыздың биосинтезі процесін

Обучающийся должен уметь:

Оқытушыға арналған әдебиеттер: А.С. Балезин "Основы физической и коллоидной химий", издательство "Просвещение" 1975 г.

Литература для преподавателя:

Білім алушыға арналған әдебиеттер: Б.Бірімжанов "Жалпы химия", Алматы баспасы 1990 ж; Н. Аханбаев "Жалпы химия" Алматы баспасы 1991 ж.

Литература для обучающихся:

Теориялық сабақтың әдістемелік әзірлемесі

Методическая разработка теоретического занятия

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі»

Специальность:

Біліктілік: 0301013 «Фельдшер»

Квалификация:

Сабақтың типі: жаңа тақырыпты игеру

Тип занятия:

Өткізу әдісі: сұрақ - жауап, ойын технологиясының, деңгейлік оқыту технологиясының элементтерін қолдану.

Методика проведения:

Сағат саны: 2

Количество часов:

Сабақтың өтетін орны:

Место проведения занятия:

Сабақтың тақырыбы: Ақуыздар

Тема урока:

Сабақтың мақсаты: Студенттерге ақуыздардың молекуласының құрамы және құрылысы,туралы мәлімет беру. Практикалық тұрғыдан ксантопротеин, биурет реакциясын көрсетіп, ақуыз молуекуласының денатурацияға ұшырағанын анықтау.

Цель занятия:

Сабақтың міндеттері: жаңа тақырыпты беру барысында ақуыздардың құрылымдық деңгейін, құрамы және қасиеті туралы білімдерін толықтыру.

Задачи занятия:

Білімділік: Ақуыздар молекуласы жөнінде білімдерін биология пәнімен байланыстыра отырып, түсінік беру. Ақуыздардың құрылысын, құрылымын, химиялық қасиеттері және адам ағзасында атқаратын қызметтерімен таныстыру.

Образовательная:

Дамытушылық: Танымдылық қабілетін, есте сақтау, шығармашылық қабілеттерін дамыту, нақты ойды қорытындылау.

Развивающая:

Тәрбиелік: Оқып білгенін әр жағынан үздік және тәжірибеде қолдана білуді,жауапкершілік,өздігінен жұмыс жасау дағдыларына баулу, топтық қарым –қатынасты дамыту.

Воспитательная:

Сабақтың көрнекілігі: карточкалар

Оснащение занятия:

Пәнаралық байланыс: жалпы химия

Межпредметная связь:

Пәнішілік байланыс: бейорганикалық химия

Внутрипредметная связь:

Теориялық сабақ барысының технологиялық картасы

Технологическая карта конструирования этапов теоретического занятия

Сабақ бөлімдерінің атауы

Название раздела занятия

Уақыт тәртібі

Временной режим

Ұйымдастыру кезеңі

Организационная часть

2 минут

Оқытушының кіріспе сөзі

Целевая установка занятия

2 минут

Білімнің негізін өзектілей (негіздеу).Үй тапсырмасын тексеру

Актуализация опорных знаний, над которыми обучающиеся работали дома по теме

25 минут

Жаңа тақырыпты түсіндіру

Изложение нового материала

36 минут

Жаңа тақырыпты бекіту

Закрепление новой темы

13 минут

Баға қою

Выставление оценок

2 минут

Үй тапсырмасы

Домашнее задание

2 минут

Теориялық сабақтың барысы

Ход теоретического занятия

1.Ұйымдастыру кезеңі.

Организационная часть.

Сәлеметсіздерме! Отырыңыздар. Бүгін топта кім кезекші? Бүгін сабақта кім жоқ? Не себепті жоқ? Бүгін өтетін сабағымыздың тақырыбы: Ақуыздар.

Бүгінгі күнді, тақырыпты дәптерге жазыңдар.

2.Оқытушының кіріспе сөзі. Сабақтың мақсаты: студенттерге ақуыздар туралы түсінік беру.

Жоспары:

1. Ақуыздар.

2. Ақуыздардың түрлері.

3. Ақуыздың құрылымдық деңгейлері.

4. Биологиялық қызметі, денатурация.

(сабақтың тақырыбы мен мақсатына шолу)

Целевая установка занятия. (обзор темы и цели занятия)

3. Білімнің негізін өзектілеу (негіздеу). Үй тапсырмасын тексеру. Актуализация опорных знаний, над которыми обучающиеся работали дома по теме

Ең алдымен өткен тақырыбымыз «Карбон қышқылдары» тақырыбын еске түсіріп, сұрақтарға жауап берейік.

1. Карбон қышқылдары дегеніміз не? Олардың функционалдық тобы қалай аталады? (Жауабы: Карбон қышқылы - көмірсутек радикалының карбоксил тобымен байланысқан түрі)

2. Бірнегізді карбон қышқылдарының ең қарапайым өкілдері? (Жауабы: Сірке және құмырсқа қышқылы)

3. Сірке қышықылы қайда қолданылады? (Жауабы:7-9% -тық ерітіндісі тағам ретінде пайдаланылады, сірке эссенциясы, кинотаспаларды, эфирлерді, жасанды ацетатты жібек алуда қолданылады.)

4. СаСО3 СаО СаС2 С2Н2 СН3 - С=ОН СН3СООН

Жауабы:

1.СаСO3 = CaO + CO2

2.CaO +CO= CaC2 + CO2

3.CaC2 +H2O= C2H2 + Ca(OH)2

4.C2H2 + H2O = CH3 –C=OH

5.CH3 –C=OH = тотықтыру CH3-COOH

5. Сабынды қандай қаныққан карбон қышқылынан алады ? Осы реакцияның алу механизмі.(Жауабы: Стеарин қышқылы – C17H35-COOH,

С17Н35 –СООH + Na2CO3= C17H35COONa + CO2+H2O)

6. Постер қорғау. «Құмырсқа қышқылы», «Сірке қышқылы», «Карбон қышқылдары өкілдері. Химиялық қасиеттері».

/Слайд 1./

4. Жаңа сабақты түсіндіру.

Өткен тақырыбымыз бойынша карбон қышқылдарының функционалдық тобы карбоксил тобынан тұратынын көрдіңіздер, бүгінгі жаңа тақырыбымыздың функционалдық тобы да карбоксил тобы және амин тобынан тұратын күрделі қосылыстар ақуыздарды қарастырамыз.

Ақуыздар.

Ақуыздар дегеніміз не? Қайда кездеседі? Сіздер күнделікті тұрмыста да және адам ағзасы да ақуыздан тұратынын білесіздер.

Адам ағзасында

Ет тағамы

Ақуыз

Сүт өнімдерінде

Жұмыртқада

Өсімдік

жасушасында

Бидай өнімдерінде

/Слайд 2./

Ақуыздарды протеиндер деп атайды. Ағылшын ғалымы Фридрих Энгельстің пікірі бойынша : «Тіршілік - ақуыз заттарының өмір сүру формасы». /Слайд 3./

Ақуыз туралы алғашқы мәліметтер XVIII ғасырдан белгілі. 1745 ж. италиялық ғалым Беккори бидай ұнынан лейковина деген ақуызды бөліп шығарған. 19 ғасырдың 30-жылдарында ет, жұмыртқа, сүт, өсімдік тұқымдарында ақуыздық заттар бар екені анықталды. Ақуыздар дегеніміз - альфа аминқышқылдарының қалдығынан құралған құрылысы күрделі жоғары молекулалы биополимерлер. / Слайд 4./

Ақуыз тек тірі организмдер құрамында ғана болады. Оның құрамында 50,6 – 54,5% көміртек, 21,5-23,5% оттек, 6,5-7,3% cутек, 15- 17,6% азот болады. Ақуыздар азықтың құрамына кіреді. Адам тәулігіне, шамамен, — 100 г ақуыз қабылдауы керек. тірек, бұлшық ет, жамылғы тканьдері ақуыздардан құралған. Олар организмде әртүрлі қызмет атқарады, химиялық реакцияларды жүргізеді, дене мүшелерінің қызметтерін өзара үйлестіреді, /Слайд 5./

Ақуыздар

Жай (протеиндер)

Күрделі (протеидтер)

Протеиндер дегеніміз – тек қана аминқышқылдарының қалдығынан тұратын қарапайым ақуызды атайды.

Протеидтер дегеніміз – қарапайым ақуызға бөтен зат байланысқан болса, ол күрделі ақуызды атайды.

/Слайд 6./

Ақуыздардың барлығы екі топқа бөлінеді:

1) қарапайым ақуыздар -протеиндер (альбуминдер, глобулиндер, гистондар, глутелиндер, проламиндер, протаминдер, протеноидтар);

2) күрделі ақуыздар – протеидтер (гликопротеидтер, нуклеопротеидтер, липопротеидтер, фосфопротеидтер). Бұлардың құрамында амин қышқылдарынан басқа заттар да болады./Слайд 7./

Организмнің күнделікті тіршілігі оның жасушаларында жүріп жататын көптеген биохимиялық реакцияларға негізделген. Осы реакциялар нәтижесінде өсімдіктерде, бір жағынан, тіршілікке қажетті химиялық қосылыстар – ақуыздар, нуклеин қышқылдары, көмірсулар, майлар, витаминдер синтезделетін болса, екінші жағынан, онда ферменттер арқылы күрделі заттар ыдырап, өсімдіктің қоректенуіне, тозған жасушаларын жаңартуына, организмге қуат беруге жұмсалады. Бұл құбылыстарды метаболизм деп атайды. Осы реакциялардың бәрінде де ақуыз катализаторлық қызмет атқарады. Қан құрамындағы ерекше ақуыз – гемоглобин бүкіл денеге оттек таратады. Клеткалардағы тотығу ферменттері –цитохромдар тыныс алу процесін реттеп отырады. Сондай-ақ организм тіршілігіне аса кажетті заттар гормондар да ақуыздан құралған. Ерімтал ақуыздар – гидрофильді коллоидтар – суды бойына көп тартады. Олардың ерітінділері желім сияқты: осмостық қысымы төмен, қозғалу қабілеті нашар, өсімдік пен жануарлар мембранасынан өте алмайды. Ақуыздардың тағы бір қасиеті – олар амфотерлі электролиттер.

Жай ақуыздар (протеиндер)

Түрлері

Сипаттамасы

Альбумин