Арт-терапияның балалар қабілетін дамытудағы мүмкіндігі

Мұғалжар ауданындағы психологиялық-

Педагогикалық түзеу кабинеті

ММ кабинеттің

мұғалім - дефектолгы

Утегенова Венера Максутовна

Педагог-дефектолог жұмысындағы арт-терапия технологиясының даму мүмкіндігі шектеулі балалардың шығармашылық қабілетін дамытудағы ролі .

Мақсаты: Қатысушыларға ППТК жағдайында арт-терапия технологиялары-ның даму мүмкіндігі шектеулі балалардың шығармашылық қабілетін дамытудағы маңыздылығын түсіндіру.

Қазіргі таңда психотерапияның маңызды салаларының бірі арт-терапия болып табылады. Арт-терапия даму үстіндегі психотерапиялық әдістердің жаңа түрі. Аталған терапияның түрі бүгінгі күндері үлкен жетістіктерге ие. Алғашқы арт-терапия түсінігі еңгізілген кезде оны тек сырқат, ауру немесе демалыс үйіндегі емделушілерге ғана қолданған болса, қазіргі кезде оның қолданыс аясы, шеңбері көбеюде. Яғни, бұл терапия адамның шығармашылық қабілетін дамытып қана қоймай, адамның бойындағы қасиеттерді, мүмкіндігін түсініп ашуға да жағдай жасайды.

Арт-терапия - бұл емдеу ғана емес, сонымен бірге креативтік дамуы, тұлғаның дамуы мен үйлесімділігі, кез-келген жағдайды шешуге көмек. Арт-терапия өнер арқылы жанның дамуы мен емдеудін табиғи және қолайлы әдісі.

Арт-терапия терминін ғылымға 1938 жылы Адриян Хилл енгізді. Арт-терапия ағылшын тілінен аударғанда «шығармашылық терапия» деген ұғымды білдіреді.

Арт-терапия шектеусіз және психотерапияның барлық бағыттарында, педагогикада, әлеуметтік жұмыста т.б. қолданылады.

Әр адам өзін, өз сезімін және өзінің жағдайын әуен, дыбыс, қимыл және сурет арқылы көрсете алады. Кейбір адамдар үшін бұл - әлемге өзі туралы, өзінің шығармашыл адам екенін танытудың жалғыз ғана әдісі болып табылады. Қажет ететіндерге мұндай мүмкіндікті беру - арт-терапияның ерекшелігі.

Арт-терапияның ерекшеліктері - музыкалық терапия, қозғалмалы би терапиясы, драма терапиясы, ертегі терапиясы, ойын терапиясы, қуыршақ терапиясы, гүл терапиясы, фото терапиясы, оригами, этнотерапия, киндер-сюрприз, құм терапиясы, артсинтез терапиясы, библиотерапиясы, маска терапиясы т.б.

Өз тәжірибемде бүгінгі күнде қолданатыным: бейнелеу терапиясы, ойын терапиясы, ертегі терапиясы, қуыршақ терапиясы, библиотерапия, қозғалмалы би терапиясы.

Бейнелеу терапиясын қолданудың негізі - баланың өзін-өзі тануына және өз әлемінде өмір сүруіне демеу беру болып табылады. Өзінің ішкі сезімі мен өзін теңестіруді көрсетуіне жол ашады.

Балалардың сезімін сурет салу арқылы бейнелеу әдістері шектеусіз. Балалар бояуға қолын малып, қағаз бетіне із қалдыруды жақсы көреді. Бала бояу түрін өзінің көңіл-күйіне байланысты таңдайды. Бояудың түстері сезімнің жағдайына тең келеді.

Саусақ живописі - ешқандай құралдық қөмегінсіз тек саусақпен бейнелеу. Ол үшін баланың әрбір саусағын әр түске батыру арқылы парақ бетіне әр-түрлі сызықтар, нүктелер, саусақ ұшы таңбасын бейнелеу.

Бейнелеу терапиясының түрлері:

1.Поролон бөліктерімен сурет салу.

2.Сабынмен суретсалу.

3.Щеткамен сурет салу.

4.Майшаммен сурет салу.

Біздін балалар түрлі-түсті қарындашпен, фломастермен, акварель бояумен түрлі-түсті борлармен бейнелеуді ұнатады.

Сонымен қатар, ойын іс-әрекеті бұзылған балаларымызға ойын терапиясын қолданып келеміз. Ойын терапиясы арт-терапияның түріне жатады. Бұл терапия балалардың әлеуметтік және психологиялық мәселелерді жеңу үшін, жеке және эмоционалды дамуы үшін арнайы ойындар қолданады. Егер бала ойында белсенді және бар ықыласымен қатынасса емдеу әсерлі болады.

Ойын баланың психологиялық ахуалын сақтауға, оның қоғаммен қарым-қатынасын анықтауға, ересек өмірге дайындайды. Ойын балаларға белгілі дағдыларды меңгеру үшін, сонымен қатар карым-қатынасты, өмірге деген құлшыныстарын арттырады, эмоционалды және физиологиялық жағдайын жақсартады. Ойын психологиялық күйзелістен шығу үшін емдеудін бір тәсілі ретінде қолданылады. Бала ойынға өз еркімен қатысып, ойыннан қуаныш, рахатын көру керек. Балалардың ойын барысында эмоционалды әсерін мөлшерлеп, өзін қалай сезінетінін бақылайсыз.

1.Күтпеген жерде болатын шабуылдан, жазалаудан, жалғыздықтан болатын қорқынышты азайту.

2.Тез шешім қабылдай білу қабілетін арттыру.

3.Топта өзін-өзі ұстау ережелерін меңгеру.

4.Ата-аналармен балалардын қарым-қатынасын жақсарту.

5.Қозғалыстағы бағыттарын және ептілікті дамыту.

Кабинет жағдайында балалардың ойын іс-әрекетін қалыптастыру мақсатында дидактикалық, қимылды, сюжеттік, сюжеттік-рольдік, рольдік ойын түрлері қолданылады. Баланың жас ерекшелігіне, диагнозына, даму деңгейіне байланысты ойын түрлері қолданылады. Мысалы: өзіне сенімсіз, ұялшақ балаларға арналған, зейіні тұрақтамаған, гипербелсенді балаларға арналған ойындар.

Ертегі терапиясы - түзеу жұмысының тиімді құралы.

Ертегі балалық шағымыздан бастап біздің өмірімізге сән беріп келеді. Сірә, қызықты, сиқырлы да таңғажайып оқиғалар қызықтырмайтын бір де бір бала жоқ шығар. Ертегілерді қолдану тарихтың тереңінен халық ауыз әдебиетінен алғаш бастау алған. Бүкіл әлемде ертегі оқу сәбилер мен үлкен адамдар арасындағы қарым-қатынастың ерекше түрі бола отырып, білім беретін әрі адамгершілік тәрбие беру түріндегі салт-дәстүр болып табылады. Бүгінгі таңда да, адамдар саналы түрде ертегілерге салынған білім көзіне тартылады. Осы кезде бұл әдіс ертегі терапиясы деген атауға ие болып отыр. Ертегі дүниені ішкі жағынан ақтарып, кейіпкерді жағымды іс-әрекеттері арқылы, көптеген үрейлі жағдайлардан арылтып, баланың сана-сезіміндегі қайшылықтарды шешуге мүмкіндік береді. Бала ертегі…