Ас тұзының адам ағзасына әсері туралы ғылыми жұмыс

Қазақстан Республикасы білім және ғылым министірлігі

Түркістан облысы

Түлкібас ауданы

«Абай атындағы мектеп –лицей» комуналдық мемлекеттік мекемесі

Ғылыми жобаның тақырыбы: Ас тұзының маңызы

Бағыты: Таза табиғат орта –Қазақстан-2030 стратегиясын іске асырудың негізі

Секция: биология

Жетекшісі: Маханова Ахмарал Мыктыбековна

Биология пәнінің мұғалімі

Орындаған: Орынбасар Жібек

10 сынып оқушысы

2018 ж.

П І К І Р

Зерттеудің мақсаты: Ас тұзының ерекшелігін анықтап, емдік қасиеті бар екендігін дәлелдеу.

Болжам: Адамдар зиянды химиялық дәрілерден гөрі табиғи минералды дәрілермен, соның ішінде ас тұзымен емделсе, халқымыздың денсаулығы нығаяды.

Зерттеу кезеңдері:

·ас тұзы туралы мәлімет жинастыру;

·ас тұзының емдік қасиеттерін зерттеу;

·емдік қасиетін медицина тұрғыдан дәлелдеу.

Зерттеу әдістері: әдебиеттерге шолу, сұхбаттасу, сауалнама, тәжірибе, жинақтау

Зерттеу жұмысының жаңашылдығы: Шипагер ата-бабаларымыздан келе жатқан қасиетті тұзбен емделудің маңызы. Ас тұзының ғажайып қасиеттері: емдік, тазалағыш, зарасыздандырғыш.

Зерттеу жұмысының нәтижесі мен қорытындысы: Халық медицинасының сан ғасырлық бай тәжірибесін көне көз қариялардан жазып алған мәліметтер сырқат кезінде қолданылып, ас тұзының емдік қасиеттері бар екені дәлелденді. Үй ішін аластауда, адамды тіл көзден аластауда, тұздың «тазалағыш», зарарсыздандырғыш қасиеттерінің барына көзім жетті.

Зерттеу жұмысының практикалық мәні: Ас тұзының емдік қасиеттерін алуан түрлі аурулардың алдын алуға және жоюға, тіл-көзден, үй ішін аластау үшін пайдалану.

А н н о т а ц и я

Цель: Выявить особенности пищевой соли доказать её лечебные свойства.

Гипотеза: Здоровье людей предпочтительнее лечить природным минеральным продуктом – пищевой солью, чем вредными химическами лекарствами.

Этапы исследования:

·сбор материала о соли;

·исследовать лечебные свойства соли;

·консультация врачей.

Методы исследования: Изучение литературы, собеседование, консультация, анкетирование, сбор рецептов.

Новизна научного исследования:Показать приоритет лечебных свойств соли, которыми пользовались еще наши предки. Подчеркнуть важные качества соли: лечебные, антисептические и очищающие.

Итоги научного проекта: Доказано, что в народной медицине на протяжении многих веков накоплен огромный опыт её использования от наших предков. В качестве примеров можно привести следующее: освящение дома, защита от сглаза, антисептические свойства соли.

Практическая значимость научного проекта: Применение соли как лечебного элемента, использование её антисептических свойств в профилактике болезней, освящении дома и от сглаза.

The Annotation

The purpose: Identify the characteristics of salt infolk to prove its medicine properties.

The prediction: People’s health is to be treated with folk mineral products than harmful chemical medicins.

The stages of research:

·Collecting the materials of salt;

·To explore the medicinal properties of salt;

·To interview medical professionals about the medicinal properties of salt;

The methods of research: studying the materials, interviews, questionnaires, practice, collecting the materials.

The innovation: Importance of medical properties of salt by our ancestors.

The important salt’s qualities: treatment, using its antiseptic and cleaning features.

The results: It is proved that on folk medicine during many years there was much practice accepted by our great-grandparents with salt’s treatment.

Nowadays you can find the following using as: blessing of home, protection against the evil eye, safety.

The practical using of the research: The use of medicinal treatment of salt in prevention of diseases.

Мазмұны

Кіріспе......................................................................................................................2

І. Негізгі бөлім

1. 1.Тұздың шығу тарихы...................................................................................... 4

1.2.Тұздың өндірілуі…………………...................................................................6

1.3.Қазақстан жеріндегі тұзды көлдер………………………………..................8

ІІ. Ас тұзының медициналық әлеуеті.

2.1. Ас тұзының маңызы………………………………….....................................9

2.2. Ас тұзы дәстүрлі медицинада ………………………………………….......11

2.3.Ас тұзының халық емінде қолданылуы…… ……………………...............13

2.4.Пайдалы кеңестер мен қызықты деректер...................................................16

III. Зерттеу бөлімі

3.1.Ас тұзының адам ағзасына әсерін зерттеу нәтижесі. Тәжірибелер.......... 18

3.2.Қазіргі кезде тұзбен емделуі жайлы сауалнама ………………...................20

Қорытынды………………………………………………………………............22

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ...................................................................... 24

Қосымша.................................................................................................................

Кіріспе

Азық-түлік тауарлары арасында тұтынушылар үшін аса қажетті өнім ретінде наннан кейінгі екінші орынды иеленетін ас тұзы (натрий хлориді) өнеркәсіптің химия, мұнай және химия-энергетикалық салаларында, коммуналдық және мал шаруашылығында да кеңінен қолданысқа ие. Сондықтан ас тұзының тұтыну ауқымы ескеріліп, еліміздегі аса маңызды азықтық, әлеуметтік және өнеркәсіптік мәні бар өнімдердің тізбесіне енгізілген. Республикамыздың аумағында жабық және ашық әдіспен өндіруге болатын жер асты және жер бетінде жатқан қоры аса бай тұз кен орындары да аз емес. Әрі осындай ел тұрғындары мен халық шаруашылығы үшін орны айрықша тұз кеніштері облысымыздың аумағында да баршылық.

Статистикалық деректер қазіргі таңда республикада жылына 426 мың тонна натрийлі тұз өндірілетінін, оның 100 мың тоннаға жуығы тағамдық, қалғаны әрқилы қажеттіліктерге пайдаланылатындығын, ас тұзының мұндайкөлемі еліміздің ішкі нарығындағы сұраныстың тек 91 пайызын ғана қамтамасыз ететіндігін, қалғаны Ресей мен Украина және Беларуссиядан импортталатындығын айғақтайды. Әрі аталған елдерден сатып алынатын тұздың тең жартысынан астамын қымбат бағалы сапалы йодталған ас тұзы құрайтын көрінеді. Бұған керісінше еліміз көршілес Қырғызстан мен Ресей, Өзбекстан сияқты мемлекеттерге бағасы арзан техникалық тұз шикізатын экспорттайды.

БҰҰ-ның Бүкіләлемдік денсаулық сақтау (БДСҰ) ұйымының мәліметтері мен америкалық және британдық сарапшылардың ас тұзын пайдалану бойынша әлемнің 187 елінде жүргізген статистикалық зерттеулерінің қорытындыларын қарасақ, БДСҰ-ның жасаған тұжырымы бойынша әр адамның бір тәулікте пайдаланатын ас тұзының мөлшері 5 грамнан аспауы керек екен. Алайда, әлемдік масштабта зерттеу жүргізген сарапшы-ғалымдардың дәлелдеуінше әлемнің 181 елінің, соның ішінде Орта Азия мен Қазақстанның әр тұрғыны тәулігіне 10 грамм мөлшерінде ас тұзын пайдаланатын көрінеді. Міне, осы өлшем тұрғысынан келгенде, миллионнан аса халқы бар облыс жұртшылығының күнделікті ас-суының және тұрмыс-тіршілігінде кеңінен пайдаланатын кеспе-макарон, ет-шұжық, қалбырға жабылған балық, көкөніс, ет өнімдерінің дәмін келтіретін ас тұзының бәрін қосып, болжамдап есептегенде облыс тұрғындары бір жылда тұтынатын натрийлі тұздың мөлшері 5 мың тоннаға жуықтап қалады екен. Ал өнеркәсіптің химия, мұнай және химия-энергетикалық салаларында, коммуналдық және мал шаруашылығында қолданылатын тұздың облыс тұрғындарының тұтыну мөлшерінен кемінде 3,5-4 есе артық болатындығын ескерсек, біз атаған цифрдың еселеніп өсетіндігі анық. Егер аумақтың тұт

республикамыздың басқа аумақтарынан тасымалдауды доғарып, өңірдегі тұз кендерінде дайындау қолға алынса, оның облыстың әлеуметтік-экономикалық өміріне әкелер тиімділіктері де аз болмайды. Мұндай жағдайда, біріншіден, тұз өндірісін жолға қою арқылы, одан түсетін салық және өзге де төлем түрлері ұлғайып, жергілікті бюджетке құйылатын қаржы түсімінің көлемі артады. Екіншіден, ас тұзы шикізатын өндіретін және оны өңдеп, ақырғы өнім шығаратын әлеуетті кәсіпорындарды іске қосу, сондай-ақ, қажетті инфрақұрылымдар желісін құру негізінде жаңа жұмыс орындарын көптеп ашуға мүмкіндік туып, ең болмағанда, тұз кендерінің маңындағы елді мекендердің әлеуметтік мәселелері ішінара шешімін табатын болады.

Зерттеу нысаны: «Тағамдық ас тұзы»өзіме қызықты,зерттеуге қолайлы күнделікті қолданатын ас тұзын алдым.

Зерттеу жұмысымның мақсаты.Ас тұзының медициналық әлеуетін, тұздың халық емінде қолданылуын болашақ ұрпаққа жеткізу.

Зерттеу жұмысының міндеттері:

-Тұздың шығу тарихын білу

-Тұздың қасиеттерін білу

-Ас тұзының адам өміріндегі ,медицинадағы маңызын білу.

-Ас тұзымен тәжірибелер жасау,сауалнамалар жүргізу.

Зерттеудің маңыздылығы мен ғылыми өзектілігі:

Ас тұзының қазақ халық медицинасындағы маңызын, халық емінде қолданылуы,емдік шараларын,ырым-тыйымдар туралы болашақ ұрпаққа жеткізу,қазақ халық еміндегі ас тұзының маңызын ашуға өзіндік үлес қосу.

Жұмыстың нәтижесі мен қортындысы:

Ғылыми - әдебиеттерге шолу жасау арқылы ас тұзын жан-жақты зерттеу және емдік ерекшеліктерін көрсету жұмыстың теориялық мәні болып табылады. Тұз– бұл тек адам өміріне ғана қажет зат емес,сондай-ақ тәжірибе, ізденіс, шығармашылық, бақылау жасауға қызықты материал. Осы дерек арқылы тұздың қазақ халық медицинасындағы емдік мақсатын,пайда-зиянын білуіме,танымдық қызығушылығыма, өй-өрісімнің артуына себепші болуы сөзсіз.

І. Негізгі бөлім

1.1. Тұздың тарихы

Астың дәмін келтірген тұз әулие

Елдің сәнін келтірген қыз әулие.

Қазақ мақалы

Тұз - адам, жануар, тіпті көптеген өсімдіктер тағамдық мөлшерінде маңызды элемент болып табылады. Ол ең көп таралған тағамдық консервант. Барлық тіршілік тұзды мұхиттың пайда болуымен байланысты. Геология ғылымы пайда болғанға дейін ғалымдар тұздың шығу тарихы туралы әр түрлі зерттеулер жүргізді. XVIII ғасырда Рене Декарт: «Мұхит суы жердің қыртысынан енеді және уақыт өте келе тасты тұз құрайды», -деп айтқан.Біздің заманымызға дейін 2700 жыл (4700 жыл бұрын) Қытайда «Пень-Цао-Кан-Му» трактары пайда болды. Онда тұзды қолданудың бірнеше тәсілдері жазылған. 3-4 мың жыл бұрын Үндістандағы Үнді өзенінің жағасында мәдени тайпа өмір сүрген. Үндістанның солтүстік-батысынан, Пенджабтан және онтүстігінен, Синд провинциясынан көптеген жәдігерлер табылған. Солардың ішінде ежелден сақталған тұз да болыпты.Тұзды ежелгі адамдар қалай танып білген?

Тұз туралы аңыздар. Ежелде адамдар үңгірде мекен еткен. Өздерінің мекен еткен үңгір алдындағы тұрған ақ тастың тұз екенін, дәм беретінін білген. Нан жасау үшін оның қақтап жейтін болған. Кейінен ақ тастың үстінде жайылған еттердің дәмінің ерекше екенін аңғарады.Ежелде адамдар бидай өсіріп, одан нан жасауды үйренеді. Нан жасау үшін оның құрамына арнайы жиналған шөптердің күлі ерекше дәм беретін болған. Дәл осындай дәм беретін, бірақ одан дәмі өткірлеу ақ ұнтақтар тұзды теңіздің жағасынан табылған еді. Ақ ұнтаққа қақталған еттер өте дәмді әрі ұзақ сақталатын. Сол кезден бастап ақ ұнтақ өте құнды зат болып санала бастады. Адамдардың тұзды танып білуі әр түрлі жағдайларда болады. Мәселен, ежелде аңшылар аңшылыққа шыққан кезде жабайы бұғының шөпте жатқан мұзға ұқсас мөлдір тасты жалап тұрғаны байқалады. Алайда, бұл мұз қолға ұстағанда, күн сәулесіне ерімеген. Аңшылар ол мұздың дәмін татқанда, оның ерекше, әрі өткір дәмін сезген еді. Олар мұздың кішкене бір бөлігін сыдырып, өздерімен бірге алып кетеді. Бұл тұзды тас болатын. Адамдар етке тұз қосып жеуді үйрене бастады. Тұз күлден дәм беретін еді. Адамдар тұзды бұлақты тауып, одан тұздың дәмін байқайды. Осы тұзды суға азық-түліктерін малы

1.2. Ас тұзының өндірілуі.

Тамақ өнімдерінің кез келгенін, тіпті нанның өзі де басқа бір тамақ өнімімен алмастыруға болады. Ал енді тұзды ештеңемен де ауыстыруға болмайды. Дәрігерлер тұз болмаса адам ағзасында зат алмасудың бұзылатынын анықтады. Әрбір тіршілік иесі тұздан қағылса, құрып кететіні анық. Солардың бақытына қарай, табиғат тұздың қорын жеткілікті-ақ етіп жасаған.

Біздің елімізде тас тұзы Донбаста, Қазақстанда, Оралда және басқа жерлерде ертенден бері өндіріліп келеді. Жер астындағы тұзды алу үшін терең шахтылар қазып, оларды дәліздермен жалғастырады. Ондай тұз қабаттарының қалындығы бір шақырымға, кейде тіпті бір жарым шақырымға дейін жетеді. Жер астында ұзақ уақыт жатудың нәтижесінде тұз мейлінше нығыздалып, қатты кристалдарға айналған, сондықтан осы тас тұзы деп атайды. Тұзды жер астынан ғана емес, сонымен қатар кеуіп қалған көлдердің табанынан да, әлі суалып болмаған тұзды көлдерден де өндіреді. Машиналар тұзды көлдің суын сорады да, оны буға айналдырады,…