Ата-ана міндеті туралы тәрбие жұмысы материалы

Павлодар облысының білім басқармасы

Облыстық педагог кадрлардың біліктілігін көтеру институты

«Ата-аналар мен оқушы

арасындағы қарым-қатынасты

анықтау және жақсарту»

( Мектептің педагог-психологтарына және сынып

жетекшілеріне арналған әдістемелік пакет )

Павлодар облысының білім басқармасы

Облыстық педагог кадрлардың біліктілігін көтеру институты

«Ата-аналар мен оқушы

арасындағы қарым-қатынасты

анықтау және жақсарту»

( Мектептің педагог-психологтарына және сынып

жетекшілеріне арналған әдістемелік пакет )

УДК 159.922.7

ББК 88.5

А 90

Ата-аналар мен оқушы арасындағы қарым-қатынасты анықтау және жақсарту: мектептің педагог-психологтары мен сынып жетекшілеріне арналған әдістемелік құрал

Құрастырған:

Павлодар облысы, Май ауданының педагог-психологы – Н.У. Альменова, жалпы бiлiм беру орта мектебiнiң қазақ тiлi мен әдебиет мұғалiмi – С.Е.Аханбаева, мектеп директорының тәрбие iсi жөнiндегi орынбасары – Н.Б. Дошматова.

Пікір жазғандар:

пед. ғылымдарының кандидаты, доцент Л.С. Сырымбетова

пед. ғылымдарының кандидаты, доцент Б.Д. Каирбекова

Аннотация

Бұл әдістемелік құралда мектеп психологына ата-ана мен оқушы арасындағы қарым-қатынасты анықтауға және жақсартуға қажетті ақпаратпен қатар, классикалық әдістемелер, сауалнамалар мен психологтардың зерттеу әдістемелері берілген.

Құралдағы жинақталған материалдар оқушыларға және ата-аналарға қарым-қатынасты, тәрбие әдістері туралы диагностика мен дамытушылық, ағартушылық жұмыстарын жасауға мүмкіндік береді.

Мектеп психологтарына, мұғалімдерге және ата-аналарға қолдануға қажетті әдістемелік құрал.

Мазмұны

Тақырыптың өзектілігі.......................................................................................3

Ата-аналар кодексi..............................................................................................4

Балаңыз мектепке баруға дайын ба?.................................................................5

0-1 сынып ата-аналарына арналған сауалнама................................................6

Бастауыш сынып оқушыларының ата-аналарымен жұмыс.......................... 7

Мектептің орта буының оқушыларының ата-аналдарымен жұмыс.............9

Отбасы жағдайын зерттеуiнiң өзiндiк диагностикасы...................................13

ОТА сауалнамасы (Отбасы тәрбиесiнiң анализi)...........................................14

Ата-ананың балаға деген қарым-қатынасының тест-сауалнамасы..............22

“Ұяда не көрсең, ұшқанда соны iлерсiң”........................................................27

Отбасы тәрбиесiнiң ерекшелiгi мен кемшiлiктерiнiң анализi.......................30

Қосымша.............................................................................................................32

Тақырыптың өзектілігі

«Бала ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» деп баланың жан-жақты тұлға ретінде дамуы отбасынан басталады. Отбасы қоғамда баланы тәрбиелеудің басты, әрі алғашқы институты болып келеді. Ал бала өз әке-шешесіне қарап, оларды өзінің болашағы үшін үлгі етеді. Яғни өз-өзін бағалауы, жауапкершілгін, қоршаған ортамен қатынас етуін, ұжымда өмір сүру ережелері мен тәртібін және т.б. қасиеттерді отбасынан алады. Сондықтан отбасының тәрбиелік функцияларды сәтті орындауы көптеген факторларға тәуелді болады. Олардың бірі ата-ананың психологиялық-педагогикалық мәдениеті. Ата-ананың психологиялық – педагогикалық мәдениетінде баланы отбасында тәрбиелеудің адамзаттық жинақталған тәжірибесі көрініс алады. Бұл қасиет отбасы өмірінің қалыптасуына жағымды әсер етіп, әке мен ананың педагогикалық іс-әрекетінің негізі болу үшін, дәстүрлі қателерді жібермеуге және дәстүрлі емес, стандартты емес жағдайларда дұрыс шешім табуға көмектеседі.

Мақсат: ата-аналар мен балалардың өзіндік ерекшеліктерін зерттеп, сұрақ қою арқылы ата-ананың балаға қатынасын, тәрбиелеуде қолданатын әдіс-тәсілдерін, мектеп пен отбасының бала тәрбиесіндегі бірлескен іс-әрекетінің ерекшеліктерін анықтап, оны жетілдіруге көмек жасау.

Міндет:

Тәрбие мақсатына жету үшін сәйкесті икемдерге ие болу.

Ал ата-ананың баласын қолдап, көңіл бөлуі оның қоршаған ортада дұрыс бейімделіп, әлеуметтенуіне жағдай жасау.

Қоршаған ортаның жаман және жақсы жақтарын да ата-анасы ашып, түсіндіру.

Ата-ананың психологиялық, педагогикалық білімдерінің бала тәрбиесіне деген маңыздылығын түсіндіру.

Қолданылатын әдіс-тәсілдер: әңгіме, сауалнама, анкета, кеңес беру, ролдік ойын, топтық талдау, дамытушылық жаттығулар.

Ата-аналар кодексi

Ата-ана құқығы:

Ата-аналар комитетiнiң құрамына дауыс беру және сайланғандардың бiрi болу.

Ата-аналар комитетiнде қарастырылатын мәселелердiң iшiне өз ұсыныстарын енгiзу.

Мектеп әкімшілігі және мұғалiмнiң келiсiмiмен жеке сабақтарға қатысып, мектептегi педагогикалық процестiң жақсартуына өз үлесiн тигiзу.

Отбасы намысы мен бала құқығын қорғау.

Проблемалық жағдайлар, дау-дамайлар бойынша психологқа, мектеп әкімшілігіне жолығу.

Баланы оқыту түрiн таңдау.

Жекелеген мұғалiмдер мен оқушыларды марапатталуына ұсыныс беру.

Ата- ананың мiндетi:

Бала тағдырына жауаптылықпен қарап, оның дамуына жағдай жасау.

Отбасы психологы, педагогы және дәрiгерi бола бiлу. Ол үшiн мектептегi сабақтарға қатысып, қажеттi әдебиеттердi оқу. Отбасында ең бастысы - бұл бiр-бiрiне сыйластықпен қарап, ортақ қызығушылықтары мен iстерiнiң болуы, шыдамдылық пен әрқайсысының қорғалған және оның жеке басының құндылығының болуы.

Тәрбиемен кездейсоқ жағдайда ғана емес, үнемi айналысу.

Баланы тәрбиелеудi өзiңнен бастау. Тәрбие - жеке өнеге оқыту емес, бұл- отбасының бар тыныс - тiршiлiк әрекетi.

Баланы сүю және оған деген сүйiспеншiлiктердi жылы сөзбен, ыстық мейiрiммен жеткiзу.

Баламен қатарлас бiр деңгейде сөйлесу. Балалар өз- өзiне ешқашан кiшкентай болып көрiнбейдi, олар өзiн үнемi үлкен ретiнде сезiнедi. Балаларда өзiндiк әрекеттi тәрбиелеу.

Егер де өз принциптерi мен ұғымдары болмаса, балаға жақындамау керек. Бағыттау, кеңес беру, бiрақ бала пiкiрiмен санасу.

Балаңыз мектепке баруға дайын ба?

Бес жаспен алты жастың аралығында бәрi баласын оқуға беруге, шәкiрт қатарына қосуға асығады. Сәбидiң бәрi оқушы партасына отырып, Әлiппенiң бетiн ашуға шынында бiр мезгiлде әзiр боп, бiр мезгiлде “пiсiп-жетiлеме?” Осы ретте сәбидiң мектеп есiгiн ашуға әзiр, әзiр емесiн қалай жаңылмай, тап басып анықтауға болады? - деген сұрақ туады. Бұл орайда қазiр психолог мамандар ұсынатын, сыннан өткен тәсiлдер көп. Солардың кей бiрiне тоқталайық.

1-ТӘСIЛ. Балаңызға жаңадан бiрнеше ойыншық әкелiңiз. Бiр минуттай ғана уақыт қолына ұстатып, көрсетiңiз. Содан кейiн оларды алып қойып, бiр қызықты ертектi дауыстап оқи бастаңыз. Оқиға шиеленiсiп, ең қызықты тұсына келген сәтте оқуды доғарыңыз да, балаңыздан “әрi қарай тыңдайсың ба, әлде жаңа ойыншықтарыңмен ойнайсың ба?” деп сұраңыз. Балаңыз ертекке қызықушылық танытып, аяғына дейiн тыңдағысы, не болып, не қоятынын бiлгiсi келсе, мектепке баруға дайын, оқуға “пiсiп-жетiлiп тұр” – деген сөз. Ал ойыншыққа ықыласы ауып, ойынды қаласа, шәкiрттiктiң ауылы алыс, оны қолға алу әлi ерте болғаны.

2-ТӘСIЛ. Балаңызға мектеп ойынын ойнатыңыз. Оның оқушы әлде мұғалiм болғысы келе ме, соған назар аударыңыз. Оқуға әзiр тұрған бала, сөз жоқ, оқушы болады, кiтап оқып, қағаз жазуды қалайды. Ал дайын болмаса машақаты көп оқушылықты қойып, мұғалiмдiкке жармасады.

Баланың мектепке алты жастан әлде жетi жастан баратынын байқататын негiзгi көрсеткiштiң бiрi – есте сақтау қабiлетi. Оны анықтаудың жолдары да аз емес. Мысалы, тау, пеш, таға, терезе, етiк, күшiк, балға, қаламсап, шай, балық дегендей бiр-бiрiмен мағыналық байланыс жоқ сөздердi қағазға түсiрiп алып, балаға анық, ашық дауыспен оқып берiңiз. Содан кейiн есiнде қалған сөздердi қайталап айтуын сұраңыз. 5-6 жасар сәби осындай сөздiң алғашқы оқығанда кемiнде 5-еуiн, екiншi, үшiншi рет оқығанда 9-10-ын есте сақтап қалуы тиiс. Бiрер сағаттан кейiн қайталап сұрағаныңызда да бiр-екеуден артық ұмытпауы шарт. Бұл орта көрсеткiш. Егер балаңыздың есте сақтауы бұдан төмен болса, мектепке баруға әлi дайындауларыңыз керек.

Ол үшiн төмендегi көрсетiлген массаждар мен жаттығуларды орындауға болады. “Нүктелiк” массаж.

1нүкте – сөйлеу аппаратының аймағында қан айналымын жақсартады. /астыңғы ерiннiң ортасы/

2 нүкте – бұл саладағы массаж мұрынның кiлегейлi қабығының қан айналымын жақсартады. Мұрын арқылы еркiн тыныс алып, тұмау тез қайтады. /мұрын шетi/

3 нүкте – бұл саладағы массаж есту мүшелерiне әсер етедi. /құлақ асты/

4 нүкте – бұл аймақтағы массаж қиялдауды серпiлтiп, қабылдауды жақсартады. /қас арасы/

Қол бұлшықтарын дамытуына арналған жаттығу. Балаға орындауға ұсыныңыз:

қолды бүгiп, қол ұштарын иыққа қойып бiрнеше айналмалы қимылдар жасау. Ең алдымен артқа, содан соң алға.

қолды алға қарай созып, оны еркiн ұстау. Сосын қол бiлезiгiне айналмалы қимылдар жасау.

Қол бұлшық еттерi мен саусатарын дамытуына арналған жаттығулар.

қол саусақтарын жан-жаққа таратып қайта жинау.

қол саусақтарының жастықша ретiнде қосу.

Баланың ағзасын сауықтандыру бойынша жоғарыда көрсетiлген iс-әрекет бағыттарынан басқа баланы жылдам, тез, шапшаң аяқ киiмiнiң бауын /етiк, кроссовка т.б./ байлауға, киiмiнiң түймелерiн, тағуды, үстiндегi киiмiн өзi киiп, шеше бiлуге үйрету қажет. Сондай-ақ ойнап болған соң ойыншықтарын жинауға, шамасына қарай үй iшiндегi жұмыстарды атқаруға үйрету.

Мектептегi оқу балаға психикалық тұрғыдан зор талап қояды. Бес жасар бөбектiң бiр нәрсенi 10-15 минуттан артық қарауға да, тыңдауға да шыдамы жете бермейдi. Тез шаршайтыны, тез жалығатыны, көңiл-күйiнiң құбылмалығы оны сабақты игеруiне, ұғынуына кедергi келтiредi. Ол не нәрсенi де қызығып есiне сақтамаса, керек екен, қажетi бар екен, - деп есiне сақтамайды. Баласын бес жастан оқуға берген, берем деген ата-ана мұның бәрiн саралап, салмақтауы қажет. Қатарынан қалып қояды деп қорқып, дайын емес сәбидi бес жаста мектепке тықпалағаннан пайда жоқ. Бала кемелiне келгесiн өзi-ақ қуып жетедi.

0-1 сынып ата-аналарына арналған сауалнама

Өз балаңыз туралы не айтасыз ?

1. Ата – жөнi : ________________________________________________

Туған күнi ______________________

2. Балаңыздың қандай өнерi бар? ____________________________________

3. Немен шұғылданғанды жақсы көредi ?_____________________________

(мүсiндеу,сурет салу, т.б.)

4. Балаңыздың жұмыс ынтасы қалай ? _______________________________

(тез, жай, ынта қойып, тез жалығады)

5.Қай қолмен жұмыс iстейдi? ______________________________________

6. Әңгiме айтқанды ұната ма, ертегiнi, көрген киносын, фильмдi әңгiмелеп айта алама ? ____________________________________________

7. Дыбысты дұрыс айта ала ма? ____________________________________

8. Қандай дыбыстарды айта алмайды ?_______________________________

9. Балаңыз қалай тамақтанады ?

(жақсы, жаман, тез, ақырын,)

10. Қалай ұйықтайды?_____________________________________________

(тыныш, мазасыз, тез, түнде сөйлейдi, жиi аунайды)

11. Достарымен қандай қарым-қаныста ?_____________________________

(жылы шырайлы, дөрекi, бiрқалыпты, ашуланшақ,)

12. Топпен немесе жеке ойнағанды ұната ма ?_________________________

13. Мектепке дейiн жиi ауырды ма? _________________________________

14. Өз балаңыздың тәртiбi мен мiнезiнде қандай өзгешелiктi көрiп жүрсiз ?

Сауалнамаға жауап берген _________________________________________

Баланың /анасы, әкесi, әжесi, атасы, ағасы, әпкесi, жеңгесi, қамқоршысы т.б./ астын сызыңыз.

Бастауыш сынып оқушыларының ата-аналарымен жұмыс

1- сынып ата-аналарына арналған сауалнама

Сіздің балаңыз мектепке қуана-қуана бара ма?

Ол жаңа тәртіп ережелерге бейімделді ме ?

Өзінің оқу жетістіктерімен, сәтсіздіктерін уайымдайды ма?

Өзінің мектепте көрген-білгендерімен сізбен бөлісе ме?

Эмоционалдық алғаш әсерлердің қай түрі басым?

Үй тапсырмасын орындауда қандай қиыншылықтарды бастан кешіреді?

Бала сыныптастары жөнініде жиі шағымдана ма?

Оқу жүктемесін меңгере ала ма?

Былтырғы жылмен салыстырғанда, оның тәртiбі қалай өзгерді?

Себепсіз сұрақтар жөнінде жиі шағымдана ма?

Қай кезде ұйықтайды? Тәулігіне неше сағат ұйықтайды? Ұйқысы былтырғы жылмен салыстырғанда өзгерді ме? /егер өзгерсе , қалай?/

1 – сынып ата-аналарына арналған жадынама

1- ереже

Ешқашан баланы бір уақыта 1-сыныпқа және қандай да бір секцияға не үйірмеге жібермеңіз. Балаға мектепке баруының өзі балаға ауыр стресс /5-7 жас/. Егер бала асығыссыз сабағын қарауға, қыдыруға, демалуға мүмкіндігі болмаса, онда ол балада невроз басталуы мүмкін. Сондықтан қандай да баланың секцияға не үйірмеге қатысуына 1-сыныпқа барар алдында немесе 2-сыныпқа көшкеннен соң апаруға болады.

2-ереже

Есіңізде болсын, бала тек 10-15 минут қана зейінін шоғырландыла алады. Сондықтан, баламен сабақ қарарда, әрбір 10-15 минуттан соң үзіліс жасап міндетті түрде сергіту сәтін жасау керек. Үй тапсырмасын жазба жұмыстарынан бастаған жөн. Ал сабақ қараудың барлық жиынтығы бір сағаттан аспау керек.

3-ереже