Аутоагрессия және оның алдын алу жөніндегі баяндама

Аутоагрессия және оның алдын алу.

Агрессивті қылықтардың бір түрі болып ауто агрессия есептеледі. Нағыз суицид және демонстративті суицидке ұмтылуға апаратын, агрессивті қылықтардың бір түрі болып аутоагрессия есептеледі. Амбрумованың пайымдауынша суицидтік қылық, яғни адамның ойы, әрекеті, есілдерті барлығы тұлғаның әлеуметтік-психологиялық, бейімсіздігінен туындайтын микроәлеуметтік конфликт жағдайында өз-өзіне қол жұмсаудың негізін қалаушы көрсеткіш. Конфликттік жағдайлар суицидтік әрекеттерге төмендегі үш фактордың негізінде жетеді.

1. Жеке үрейлік, эмоционалды толқулар жиынтығынан тұратынын тұлғаның

әлеуметтік мәдени ерекшелігі. 2. Өмірге деген бағыттың санасыздығы, қоршаған ортаны бұрыс қабылдауы. 3. Әлеуметтік қоршаған ортаның жайсыздығы.

Тәрбиенің әлеуметтік мәдени ерекшелігі деп жергілікті халықтың салт-дәстүрі, заңдары, экономикалық даму деңгейі ж. б. айтылады. Осы және басқада жағдайлар жасөспірімге өзінше ықпалын тигізеді және де көп жағдайда өмір мен өлім жайлы көзқарасын қалыптастырады.

Жасөспірімнің өз-өзіне қол жұмсауына әдетте қоршаған ортаның жайсыздығы мен жағымсыздығы жетелейді. Осы негізде ғалымдар өз-өзіне қол жұмсаудың себептерін сараптау барысында, жетелейтін факторларды негізгі үш топқа бөлуді ұйғарған. Олар:

1. Ата-ана мен қарымқатынас. Олардың өз баласын қаншалықты түсіне білуі,

қарым қатынасының тереңдігі. 2. Мұғалімнің жеке басына,оқушының сыныптағы социометриялық орнына ,

оқу үлгеріміне деген көз қарасы және өмірлік ұстанымына байланысты, мектептегі мәселелер. 3. Қатарларымен, достарымен, қарсы жыныс өкілдерімен қарым-қатынас.

Өз-өзіне қол жұмсаудың себептері өзгелерге нені түсіндіреді:

1. Шарасыздықты. 2. Жағымсыз қарым қатынас жасағанына өкіндіру үшін . 3. Өзгені қаншалықты сүйетіндігін немесе өзгелер бұған қаншалықты

сүйіспеншілікпен қарайтынын анықтау үшін. 4. Қатаң шешімді өзгерткізу үшін. 5. Жан айқайын .

Өз өзіне қол жұмсаудың психологияның мағынасы, көп жағдайда аффиктивті қысымды жойып, өмірдің қиын жағдайынан кету, жолы екенін білдіреді.

Мектеп психологының негізгі міндеттері болып, төмендегі шараларды қамтитын суицидтік әрекеттердің алдын алу жұмыстары жатады. Олар:

 Психологиялық жарақат тудыратын психологиялық қысымды жеңілдету  Эмоционалды тәуелділікті төмендету;  Өмірге және өмірді қиуға деген адекватты көзқарасын қалыптастыру.

Ғалымдардың айтуынша жас өспірімдердің өз өзіне қол жұмсауына үрейлігінің жоғарылығы, бос әурешілігі, қоршаған ортаны бұрыс қабылдауы, өмірін өзгерткісі келуі және өз бетінше түрлі жағдайдан шығуға икемсіздік ерекшелігі жетелейді.

Жас өспірімдердің суицидтік қылыққа бейімдігін анықтауға М. В. Горская бейімдеген Г. Айзенктің “Тұлғаның психологиялық жағдайын анықтау” сұрақнамасын және “Аяқталмаған сөйлемдер” әдістемелер жиынтығын қолдануға болады.

Г.Айзенктің сұрақнамасы

Зерттелінушінің түрлі психикалық жағдайының қалыпты қалыпсыз екенін анықтауға арналған. Бұл сұрақнама тұлғаның бойында үрейшіліктің, әурешіліктің, агрессивтілік және икемсіздіктің деңгейін анықтауға мүмкіндік береді. Қолдану тәсілі: Әр сөйлемдердің тұсына 2, 1, 0. сандары жазылған Егер сөйлемдер сізге жақын болса – 2 санын; егер онша жақын емес болса – 1 санын; ал егер мүлдем олай емес болса –0 санын белгілеңіз 1. Менде өз мүмкіндігіме сенбеушілік жиі болып тұрады 2 1 0 2. Шығу жолын табуға болатын, тығырық жағдайлары менде жиі кездеседі 2 1 0 3. Соңғы сөзді үнемі мен айтуым керек. 2 1 0 4.Маған өз дағдыларымнан арылу қиын 2 1 0 5.Мен жиі болмайтынға ұяла беремін 2 1 0

6. Жайсыздықтар мені қатты ренжітеді,содан менде көңілсіздік пайда болады.

2 1 0 7. Әңгімелесу барысында мен көп жағаласамын 2 1 0 8. Бір істен келесі іске ауысу маған өте қиын 2 1 0 9. Түнде жиі оянамын 2 1 0 10. Үлкен жайсыздықтарда мен тек өзімді кіналаймын 2 1 0 11. Мені ашуландыру оңай 2 1 0 12. Өмірімдегі өзгерістерге сақтықпен қараймын 2 1 0 13. Менің ұнжығам тезтүседі 2 1 0 14. Қасірет пен сәтсіздіктер мені еш нәрсеге тәрбиелемеді. 2 1 0 15. Өзгелерге ескертулерді жиі айтуыма тура келеді 2 1 0 16. Мені өз пікірімнен тайдыру қиын 2 1 0 17. Мені жағымсыз жағдайды ойлаудың өзі толғандырады 2 1 0 18. Көп жағдайды қажетсіз деп есептп бас тартамын. 2 1 0