Азық-түлік қауіпсіздігі ғаламдық проблемасы туралы мақала

АЗЫҚ-ТҮЛІК ҚАУІПСІЗДІГІ – ҒАЛАМДЫҚ ПРОБЛЕМА

Қазанның 16-сы - Дүниежүзілік азық-түлік күні

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев жақында ғана Қазақстан халқына жариялаған өзінің «Халық бірлігі және жүйелі реформалар – ел өркендеуінің берік негізі» атты Жолдауында «Жалпы, ауыл шаруашылығы саласының басты міндеті – елімізді негізгі азық-түлік өнімімен толық қамтамасыз ету» деп атап көрсетті. Үкімет қабылдаған агроөнеркәсіп кешенін дамыту жөніндегі жаңа ұлттық жобаның негізгі міндеттері: әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларымен өзімізді толық қамтамасыз ету, одан соң агроөнеркәсіп кешені өнімінің экспортын арттыру. Себебі, бұл мәселе біздің еліміз үшін ғана емес, ғаламдық өзекті мәселе болып табылады.

1979-шы жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымдары конференциясы (FAO) қоғам назарын бүкіләлемдік азық-түлік мәселесіне аудару және әлемдік қоғамдастықты аштықпен, қайыршылықпен және кедейшілікпен күресте ынтымақтастығын нығайту мақсатында қазанның 16-сын Дүниежүзілік азық-түлік күні деп жариялады.

Азық-түлік қауіпсіздігі - ең өзекті ғаламдық проблема, адамзат алдында тұрған өткір мәселелердің бірі. Қазіргі таңда халықаралық деңгейде көптеген ғаламдық проблемалар бар, солардың бірі – азық-түлік проблемасы. Планета халқын тамақ өнімдерімен қамтамасыз ету міндеті ежелгі тарихтан тамыр алады. Адамзаттың бүкіл тарихы кезеңінде тамақ тапшылығы қоса жүрген.

Бүгінгі күні әлем халқының 20%-ның ашығуы және тойып тамақтанбауы азық-түлік дағдарысының негізгі әлеуметтік мазмұны болып табылады. Жер шарындағы көптеген халықтың, әсіресе дамушы елдердегі аштық пен толыққанды тамақтанбау қазір ғаламдық проблемаға айналуда. Дүние жүзінде халықтың басым бөлігі қажетті мөлшерде азық-түлікпен қамтамасыз етілмейді, әсіресе дамушы елдерде жүз миллиондаған адам азық-түліктің жетіспеушілігінен зардап шегуде, көптеген мемлекеттер шетелдердің азық-түлік көмегіне тәуелді.

БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО-ның) деректеріне сүйенсек біздің планетамызда 500 млн адам үнемі ашығып, 1 млрд адам ашқұрсақ өмір сүреді екен. Жылына 13-18 млн адам аштықтан қырылады. Оның 75%-ы балалар. Латын Америкасындағы өлімнің жартысы 5 жасқа дейінгі балалардың үлесіне тиеді екен.

Азық-түлік қауіпсіздігі барлық заманда мемлекет егемендігінің, оның өмірге төзімділігінің және халықаралық беделінің аса маңызды көрсеткіштерінің бірі болды. Белгілі бір мемлекет қандай әскери әлеуетке ие болмасын, егер ол ішкі азық-түлік проблемасын шешуге қабілетсіз болса, халықаралық қоғамдастық оның жоғары мәртебесін мойындамайды. АҚШ Президенті Дуайт Эйзенхауэрдің ХХ ғасырдың 50-жылдарында-ақ: қуатты елдер ядролық қаруы бар мемлекет емес, әлемдік аренада той тойлайтын азық-түлігі жоғары деңгейдегі жеткілікті елдер деп көрегендікпен айтқаны кездейсоқ болмаса керек.

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті-Елбасы Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты 2012 жылғы 14 желтоқсандағы Қазақстан халқына Жолдауында қазіргі уақытта адамзат он жаһандық сын-қатермен бетпе-бет келіп отырғанын атай отырып, соның ішінде жаһандық азық-түлік қауіпсіздігіне төніп тұрған қатерге ерекше тоқталды. Егер біз өз дамуымызда жаңа табыстарға одан әрі қол жеткізуді жоспарлайтын болсақ, олардың әрқайсысын міндетті түрде ескеруге тиіспіз, - деп атап көрсетті. Сондықтан, кез-келген сын-қатерге дайын болуға тиіспіз.

Бұл мәселенің мәні одан әрі былайша ашып көрсетілді: «Әлемдік халық саны өсуінің жоғары қарқыны азық-түлік проблемасын күрт шиеленістіріп отыр. Бүгіннің өзінде әлемде миллиондаған адам аштыққа ұшырап, миллиардқа жуық адам тағамның ұдайы жетіспеушілігін бастан кешіруде. Тамақ өнімдерін өндіруде революциялық өзгерістер жасамаса, осынау үрейлі цифрлар тек өсе түспек. Біз үшін бұл сын-қатер астарында орасан зор мүмкіндіктер бар. Біз қазірдің өзінде астық дақылдарын аса ірі экспорттаушылар қатарына ендік. Бізде аса ірі экологиялық таза аумақтар бар және экологиялық таза тағам өнімдерін шығара аламыз. Ауыл шаруашылығы өнеркәсібінде сапалы секіріс жасау толықтай қолымыздағы нәрсе. Бұл үшін бізге жаңа тұрпаттағы мемлекеттік ой-сана қажет болады».