Бала тәрбиесінде ұлттық ойындарды пайдалану жолдары

К.Ж.Жуманова

Қарағанды қаласы, №33 МБК КММ

БАЛА ТӘРБИЕСІНДЕГІ ҰЛТТЫҚ ОЙЫНДАРДЫҢ АЛАТЫН ОРНЫ ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ.

Қазақтың ұлттық ойындарды -ата-бабамыздан бізге жеткен өткені мен бүгінгісін байланыстырған баға жетпес байлығымыз, асыл қазынамыз. Сондықтан оны үйренудің, күнделікті тұрмысқа пайдаланудың заманымызға сай ұрпақ тәрбиелеуге пайдасы орасан зор. Ойын баланың алдынан өмірдің есігін ашып, оның шығармашылық қабілеттерін оятады. Негізгі кейіпкерлері - ел қорғаушы батыр, жауынгер, халық қайраткері ойын үстінде көрінеді, сол ойын арқылы шынығып , өзінің бойындағы табиғи дарының шыңдай түседі.

Ұлттық ойындардың атқаратын қызметерін бөліп көрсетуге болады:

- оқыту - жаңа білім, білік, дағдыны қалыптастыру;

- тәрбиелік - басқа қарым-қатынасты қалыптастыру, жан-жануарлар әлеміне қарым-қатынасты қалыптастыру;

- дамытушылық - балалардың дене дамуын, қабілеттерін, психикалық процестерін дамыту;

- әлеуметтік - ұлттық сана-cезімдерін қалыптастыру;

- диагностикалық - баланың дамуына диагностика жүргізу;

Ұлттық ойындарды оқыту мен тәрбие құралына айналдыру үшін бір қатар әдістемелік талаптардыңқатаң сақталуы тиіс:

-тәрбиеші ұлттық ойындардың дидактикалык мәнін жете түсіну;

-дидактикалық мақсатта қолданылатын ұлттық ойындарды;

-балалардың жас ерекшеліктері және қызығушылығына байланысты; іріктей білу;

-ойын ережесін өзі жете біліп, балаларға да түсінікті етіп жеткізе білу:

-барлық ойындарды негізгі мақсатын анықтап алу:

-ойын барысында ережені сақтауды қатаң түрде қадағалау;

-ойын барысында ережені сақтауды алдын-ала даярлау;

-қажет болған жағдайда өз қолымен даярлау немесе басқа құралдармен алмастыру.

Ойынды ұйымдастыру кезінде қойылатын талаптар (ұжымдык, топтық және даралық) ең алдымен балалардың ойлауының даму деңгейін нақты есепке алу негізінде анықталады, 5-6 жасар балаларға тән көрнекі әрекеттік және көрнекі-бейнелік, ойлау ерекшеліктеріне сүйіне отырып, біз топтық және дара ойындарды пайдалану тимді деп есептейміз. Мұндай жағдайда тәрбиеші әрбір балалар арқылы ойынның мақсатын іске асыруды қамтамасыз ете алады.[1,б.50]

Ұлттық ойындарды дидактикалық мақсатта пайдалану педагогикалық тұрғыдан бірқатар шарттарға байланысты:

1. Ойынның сабақтың дидиактикалық мақсатына сәйкестілігі.

2. Ойынның мазмұны мен формасына қарай әртүрлілігі.

3.Ойынға қатысушылардың белсенді шығармашылық ұстанымы.

4.Ойын балаларға түсінікті және тартымды болуы.

5.Ойынның эмоционалды болуы.

Осы шарттарды ойынды ұйымдастыруда жүзеге асыру үшін мынадай талаптарды есепке алу керек.

- ойынға қажетті көрнекті құралдар мен материалдар күні бұрын дайындалып қойылуы тиіс;

-ойынға кірісер алдында оның жүргізілу тәртібі тәрбиеленушілерге әбден түсіндірілуі кажет; топтағы балалардың барлығының қатысуын қамтамасыз ету керек;

- оларды ойын үстінде ойлай білуте, шешім қабылдай білуте жетелеу керек.

Ойын - балалар үшін күрделі әрекет. Балалар ойын үстінде үлкендердің іс-әрекеттерін үйренеді. Ойын арқылы баланың ой-өрісі кеңейеді. Ойынның, өз мақсаты, жоспары, тәрбиелік мәні бар. Сол ойын аркылы бала өмірден көптеген мәліметтер алады. Ойын баланың ақылын, дүниетанымын кеңейтеді, мінез-құлқын, ерік-жігерін қалыптастырады. Аса ірі психологтардың пікірінше, ойын үстінде бала қандай болса, өскенде еңбек барысында сондай белсенділік таныта алады. Сондыктан ойын - адамның өмір танымының алғашқы қадамы. Бала ойын барысында өздерін еркін сезінеді, ізденімпаздық, тапқырлық әрекеті байқалады. Ойын үстінде өмірдің өзіндегідей қуанып, ренжиді. Баланың белсенділігін, сапалы ойлана білуін, ой-өрісінің дамуын…