Балаларды еңбекке баулудағы ауыз әдебиеті мақаласы

Балаларды еңбекке баулудағы ауыз әдебиет үлгілерінің рөлі.

Еліміздің дамыған елдердің қауымдастығынына әлемдік саяси-қоғамдық, әлеуметтік-экономикалық, мәдени құрылымға бет алуы кәсіби бәсекелестіктің артуы,еңбек тәрбиесіне жаңа қырынан мейлінше шынайы қарауды талап етеді.Бүгінгі қоғам мүддесіне лайық тұлға тәрбиелеу отбасы мен балабақшада басталып мектепте жалғасатын үздіксіз күрделі процесс.

Еңбек тәрбиесінің небір оңтайлы үлгілері ежелгі ауыз әдебиетінен,фольклор,аңыз,ертегі,мақал-мәтел,тұрмыс-салт жырлары,жұмбак,жаңылтпаштардан орын алады.Халық қай уақыттарда тәрбиелік мазмұнға бай шығармалапын өз ұрпағының елің,жерін қадірлейтін,адал еңбекті дәріптейтін қолөнері мен кәсіпті уағыздайтын мектеп ретінде қараған.

М.Жұмабаев «Қай халықтың да ертегілері балалардың жас ерекшеліктеріне,олардың мақсат-мүддесіне,талап-тілектеріне сай құрылып,өзінің тартымдылығымен ерекшеленіп отырған.Жан тұрмысы өркендеі үшін жас балаға ертегі тым қымбат нәрсе.Бала ертегіні жан-тәнімен тыңдайды.Ертегілерге шын көңілімен нанады.Бала құрғақ ақылды жандандырып,суреттеп алып келгенде ғана ұғады»-дейді.Осындай ертегілер бүгінге дейін өз мәнін жойған емес.

А.Байтұрсыновтың- мақал да тақпаққа жақын салт-санасына сәйкес айтылатын пікірлер.Тақпақтан гөрі мақал маңызды,шыны келеді.

Мәтел дегеніміз-негізіне келгенде кесегімен айтылатын белгіле-белгілі сөздер.Мәтел мақалға жақын болады.Бірақ мақал тәжірибеден шыққан ақиқат түрінде айтылады.Мәтел ақиқат жағын қарамай әдетті сөз есебінде айтылады.Халық ауыз әдебиетінің ішінде мақал-мәтелдер де баланың еңбекке баулуда елеулі орын алады.

Жұмбақтың да ақыл-парасатпен тапқырлық,терең логиканың нәтижесі екендігін М.Әуезовтың,жұмбақ-өткір,ұшқыр ой түйіні поэтикалық қасиетті күшті тәрбиенің тамаша құралы.Ол біздің дәуірімізге де өз керектілік қасиетін жойған жоқ.

Бала ойынмен өседі.Баланың құрбы-құрдастарымен әртүрлі ойындар ойнауының өзі еңбек дағдыларының алғашқы баспалдағы деп саналады.Ойында баланың мінез-құлқы,қоршаған ортамен қарым-қатынасы қалыптасады.Ойын-балалық шақтың басты ерекшелігі.Мысалы: «Базар-қаланың ажары,ойын-баланың базары, «Баланың ойынын бұзба,өнегең болса ойын қозға», «Ойнай білмеген,ойлай білмейді» деген мақал-мәтелдерде баланың ойынға аса құмар келетін ұл мен қыздың ойынын да түрліші болатыны,ойын арқылы баланың сана-сезімі,кәсіп таңдауы,ақыл-ойы жетілетіні көрсетілген.

Халық тәрбиесінде балаларды еңбекке тәрбиелеу қағидалары баланың жас ерекшеліктерін ескеруді көздейді.

Қорыта келгенде,келешек қоғамның тағдыры өсіп келе жатқан ұрпақтың тәлім алатынына тікелей байланысты.Халық ауыз әдебиеті жаңа туған нәрестені жөргегінен бастап анаға,туған жерге деген сүйіспеншілікке,ізеттілікке,ерлікке,еңбекке баулиды.Олай болса ауыз әдебиет-нағыз тәрбиеші,тәлімгер.

Кубенова Карагоз Тулеухановна - технология пәнінің мұғалімі Жітіқара қаласы «Мұса Шожанов атындағы №2орта мектебі» КММ