Балаларды мектепте және отбасында тәрбиелеу ерекшеліктері

Тақырыбы:Балаларды мектепке және отбасында тәрбиелеудің педагогикалық-психологиялық ерекшеліктері

Болашақ ұрпақ жайында Елбасымыз Н. Ә. Назарбаев өз Жолдауында: « Қазіргі заманда кез - келген мемлекеттің тыныс тіршілігін қалыпты ұстап тұрудың аса маңызды шарты - адамдардың өздері, олардың ерік - жігері, қажыры, білімі болып табылады. Ата - аналар өз балаларын өмірге даярлауға ерекше көңіл бөлуі тиіс. Олар қазіргі балалар елдің болашағын анықтайтын ХХl ғасырдың ересек адамдары екенін түсінуі қажет»- деп көрсетті. Ол қазіргі отбасының өмірі мен дамуының негізгі тенденцияларын өзгеріске қатты ұшырауы. Бірінші беталыс әлеуметтік-экономикалық жағдайдың өзгеруімен, адамдардың бірлескен өмірінің жаңа нысандарын тудырған дербестік, индивидуализм, демократия, гуманизм сияқты жаңа идеялардың пайда болуы мен дамуымен айқындалады.[1]

Бүгінгі күні Әкелер мен балалардан, әжелер мен немерелерден, бір-біріне туыс емес адамдардан (асырап алған отбасынан) тұратын отбасылар бар. Соңғы онжылдықттың ішінде елімізде әлеуметтік-экономикалық құрылыстың өзгеруі қоғам өзінің рухани бағыттары үлкен өзгерістерге ұшырады. Кеңес дәуірінде бала тәрбиелеу мәселесі өткір болмаған, бала тәрбиесіның бір бөлігін ата – анасы мемлекетке сеніммен бере алды. Бала үнемі біреудің жауапкершілігінде болды және оның өмірлік траекториясы алдын ала болжанған болатын. Ол уақытта баланың болашағы айқын, берік, білім – баспана т.б қол жетімді болды. Бірақ қазір басқаша-жаңа уақыт. Балалар басқа өмірлік міндеттерді ұсынатын жаңа уақытта өмір сүрулеріне тура келеді. Сондықтан балаларды қандай өмірге дайындау керек? Қалай таңдауға болады? [2]

Мектеп - қоғамдық құндылықтарды берудің маңызды бөлігі. Мұндай көзқарастар жүйесін адамдар сыртқы мақсаттар үшін түрлендірілуі тиіс материал деп санайды. Мұғалім мен оқушыдан бірінші кезекте қоғам өзінің теориялары мен көзқарастарын емес, қоғамдық құндылықтар мен Отанға деген сүйіспеншілікті талап етеді. Мұнда белгілі бір құндылықтар жинағын ұстанатын адамдардың біртектес ортасын құру басты бұрышқа қойылады. Мектеп - адам өзін-өзі дамытуға, өз дүниетанымын қалыптастыруға көмектесу үшін қажет. Яғни, адам өсіп, дамиды, әлемге деген өзіндік көзқарасын қалыптастырады. . Бұл ретте оған қиындықтар туындайды. Алайда, өз әлемінің өсіп-жетілуі мен құрылуының сол жолы оған дейін көптеген адамдар өтті және олар осы қиындықтарда көмектесетін құралдар жиынтығын әзірледі. Мектеп-бұл оқушыға өзі қойған міндеттерге көмектесе алатын құралдар жиынтығын ұсыну. Қоғам жабайы орман ретінде: қайта ұстауға арналған мектеп. Келесі көзқарастар жүйесінде мектептегі білім берудің маңызды міндеті-әлеуметтендіру.[3]

Қазіргі кезде көптеген отбысыларда балалар әкесіз өмір есігін ашып ер жетуде, бірақ та әкенің орны әр қашан бөлек. Әке тәрбиесі отбасында жоғары дәрежені алады. Славян халқының ежелгі дәстүрлерінде әкесінің орны әрқашан маңызды болды. Бұл ретте ол билікті дербестендіру ретінде емес, әйелдің құқықтары мен міндеттеріне тең болды. Егер үш жасқа дейін бала үшін ең ықпалды анасы мен әжесі болса, онда осы жас шептерінен өткеннен кейін әкем – қызға махаббат қабылдауға үйрететін, ал бала оны өзі жауап беретін адамға көрсетуге үйрететін адам ретінде тез артықшылық алды. Православиелік дәстүрлерде ("Домострой") әкесі отбасында орталық орын алады. Ол өз балаларының" тәлімгері " болып табылады, әкесі үшін бұл жерде махаббат тән, бірақ басқа түрі – барынша ұстамды, физикалық әрекеттерде емес, дұрыс жолды табуға көмектесуге деген құрмет пен ұмтылыста болған. Әкелікті трансформациялаудың…