Балдәурен айнасы зияткерлік ойыны жаратылыстанудан

ҚАЗАҚСТА РЕСПУБЛИКАСЫ БАЛДӘУРЕН РЕСПУБЛИКАЛЫҚ

БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ ОҚУ-САУЫҚТЫРУ

МИНИСТРЛІГІ ОРТАЛЫҒЫ

ОҚУ БӨЛІМІ

2018 жылдың 2- ауысымы

«Шеберлер қалашығы» сәндік қолданбалы өнер және бейнелеу өнері фестивалі «Балдәурен айнасы» атты станциялық бекет ойынының сценарийі

Іс – шараға жауапты:

Садыкова Л.Ж

Абдыхан С.Б

Өткізілетін күні: 27.10.18ж

Өткізілетін уақыты: 11.00

Өткізілетін жері: «Балдәурен-Шымкент» РОСО

Қатысушылар: 2018 жылдың 2- ауысым қатысушы балалар, қонақтар, педагогикалық ұжым.

Іс-шара түрі: станциялық бекет ойын

Мақсаты: Топтық сайыс арқылы оқушыларды көркем мінезге, адамгершілікке, ізгілікке, топ ішінде жұмыс жасауға, тапқырллыққа, Оқушыларға «Балдәурен» оқу-сауықтыру орталығының тарихымен таныстыру. Қазақстан Республикасының танымал суретшілері, мүсіншілері, дизайнерлері туралы ақпараттар беру. Халқымыздың салт-дәстүрі, қолөнері жайында жан-жақты түсінік беру, мақал-мәтелдерді қолдана білу.

Міндеттері:

ауысымға келген қатысушыларға «Балдәурен» оқу-сауықтыру орталығының тарихын таныстыру, еліміздің суретшілері, дизайнерлері, мүсіншілері туралы ақпарат беру, халқымыздың дәстүрлері, қолөнері, мақал-мәтелдері жайында білімдерін толықтыру;

оқушылардың танымдық қабілеттерін дамыту;

еліміздің жас азаматтарының бойына рухани тәрбиені сіңіру;

Қажетті құралдар: Музыкалық құрал-жабдықтар, АКТ, слайд ,презентация

Жүргізушілер:

Садыкова Л.Ж

Іс-шараның барысы:

ЖҮРГІЗУШІ Қайырлы күн, қадірменді, жас достар!

ЖҮРГІЗУШІ Зерделіде зерек жастарымыздың «Балдәурен айнасы» станциялық бекет ойынына қош келіпсіздер.

ЖҮРГІЗУШІ: Достарменен бөлісетін шаттығын,

Білім, білік танытатын атты күн.

Дүбірлі бұл додадағы қайратпен,

Шын жүйрікті анықтайтын сәт бүгін, - дей отырып біз

ойынымызды бастаймыз.

ЖҮРГІЗУШІ:Сайысымыздың шарттарымен таныстыруға рұқсат етіңіздер. Сайыс топтық негізде жүргізіледі, сайысқа топта қанша оқушы болса, барлығы қатысады. Сұрақтарға жауап беруге мүмкіндіктері бар. Әр сыныпқа 5- сұрақтан қойылады.

Уақыт мөлшері 7-минут . Әрбір сұраққа дұрыс жауап берген жағдайда

1-ұпайдан қойылады.

ЖҮРГІЗУШІ: сайысымыз 9 бекеттен тұрады

1. «Дәстүрім –діңгегім» бекеті- 4 корпус 1 қабат

Тоқтағұлова Нұржамал Жалелқызы қазақ тілі пәнінің мұғалімі

2. «Мақал-мәтелдер» бекеті – Жастар алаңы

Майлыбекова Зәуре Шымырқұлқызы география пәнінің мұғалімі

3. «Қолөнер» бекеті – 5 корпус 1 қабат

Түктібаева Ақмарал Ермаханқызы қосымша білім беру маманы

4. «Суретшілер» бекеті – Жазғы сахна

Абдыхан Сәуле Баймырзақызы биология пәнінің мұғалімі

5. «Мүсіншілер» бекеті- Конференция залы

Қамбарова Гүлжан Мұхамедалиқызы ағылшын тілі пәнінің мұғалімі

6. «Кесенелер» бекеті- Кітапхана

Садықова Лаура Жұманқызы қазақ тілі пәнінің мұғалімі

7. «Балдәуренге саяхат» бекеті- Стадион

Аманова Сандуғаш Тағайқызы физика пәнінің мұғалімі

8. «Дизайнерлер» бекеті- 6 корпус 3 кабинет

Джалаева Ләззат Әкімбекқызы биология пәнінің мұғалімі

9. «Сазды сәлем» бекеті- Акт залы

Ермекбай Бекжан қазақ тілі пәнінің мұғалімі

ЖҮРГІЗУШІ: Билігімен қара қылды қақ жарғандай,

Тура биден тура бата алғандай,

Төрешілер келіп отыр төріме,

Ұстаздардың осындағы ақмаңдай

- дей келе бүгінгі сайысымыздың әділ бағасын беретін әділ-қазылар алқасымен таныс болыңыздар:

1.Қалмаханов Жарқынбек Мүсіркепұлы

2. Данияров Ғазиз Бақтиярұлы

3.Аманбаев Ауелхан Абдыханұлы

ЖҮРГІЗУШІ:

І. «Дәстүрім –діңгегім» бекеті

«Дәстүрім – діңгегім!» Салт- дәстүр бекеті

Қазақ халқы дәстүрге бай халық.Үйге құдайы қонақ келсе,ырыс-несібе келді деп,төріне шығаратын болған.Қонаққа барын тосып, құрақ ұшқан.Қазақ келген қонаққа арнайы мал сойып,қонақпен ілесе үйге құт келді деп,батасын алады.Қонаққа қой не тай сойылып,жақын ағайындар жиналып,сый табақ тартылады.Белгілі бір себептермен келе алмаған туыстарға сыбаға беріп жібереді.Ауылдың алтыауызы айтылып,қонақтан да қонақкәде ретінде өнерін ортаға салуға өтініш жасалады.Тіпті, келген қонаққа дүние есігін ашқан сәбиге ат қоюға ұсыныс жасалып,баланы бесікке салып,сәбидің құлақ тұсына жақындатып, үш рет есімін айтып, «азан шақырып ат қою» рәсімі жүргізіледі.

Қыс ызғары кетіп,ел жайлауға шыққан тұста,әр үй шаңырақ көтеріп,жаңа жерге қоныстанып,қоныс той өткізеді. Алдымен киіз үйдің шаңырағын биіктеу етіп тұрғызып алып,керегелерді соған бекітеді.Үй құрылып біткен соң шаңырақтың от анасы не келіні адыраспан тұтатып,үйдің іші мен сыртын отпен аластап шығады.Бәле-жала үйге жоламасын,отбасында тыныштық орнасын деген ниетпен үйді тазартып турған жөн.

Сұрақтар:

Қазақ үйге келген қонақтан неге бата сұраған?

(бата сұрау себебі:қонақ құт әкеледі деп түсінген,қонақты құдайдай сыйлаған)

Батаның қандай түрлерін білесіңдер?

(Бата түрлері: ақ бата,теріс бата,серттесу батасы)

«Сыбаға» деген не?

(Қонаққа келе алмаған кісіге беріп жіберілетін сый)

Қазақтың киіз үйі қандай бөліктерден тұрады?

(уық,кереге,шаңырақ)

Үйдің іші-сыртын неліктен отпен аластайды?

(от тазалық белгісі)

ІІ . «Мақал-мәтелдер» бекеті

. «Мақал-мәтелдер»

Халық даналығының, ұлттық рухани –әлеуметтік бай тәжірибесінің арқасында мыңдаған мақал-мәтелдер дүниеге келді. Олардың көпшілігі есте жоқ ескі замандарда тапқыр шешен , данагөй сөз зергерлерінің аузынан айтылып ,біртіндеп бүкіл халыққа ортақ өсиет, үлгі сөз ретінде мақал-мәтел аталып кеткен. Мақал мен мәтелдің арасында айтарлықтай шекара болмағанымен өзіндік стильдік белгі-бедерлері бар екені мәлім. Мақалдар кейде ұзынды-қысқалы болып, бірнеше тақырыптық мазмұнды қамтыйды. Мәтелдер мақалдарға қарағанда әбден тұрақтанған канондық мәтінге ие.

1.Жеті рет өлшеп, .............(бір рет кес)2. Қол өнері кілемде,.................(сөз өнері өлеңде)3.Ұста пышаққа жарымас,...............(етікші етікке жарымас)4. Бейнетің қатты болса,..................(Татқаның тәтті болады)5. Адал еңбек, алғыр ой ................(анық досың біліп қой)

ІІІ. «Қолөнер» бекеті

Қазақтың ұлттық қол өнері

Қазақтың алғашқы ою-өрнек үлгілері Андронов мәдениеті мен байырғы сақ, ғұн, ұйсын өнері мұраларынан геометриялық, зооморфтық, өсімдік және астрономиялық бейнелерге байланысты кездеседі.

Қазақтың ұлттық ою-өрнегі – қазақ жерін мекендеген көшпелі тайпалар өнері әсерімен ғасырлар бойы қалыптасып, белгілі бір жүйеге келген ою-өрнек түрлері.

Ою-өрнектер ұсақ және ірі болып келеді. Ұсақ ою-өрнектерді зергерлік бұйымдарға, кесте үй іші жабдықтары мен сән салтанат бұйымдарын, батырлық қару-құралдарын әсемдеуге қолданылған.

Ірі ою-өрнектерді үй жиhаздарын, сәндік тұрмыстық бұйымдар, киімдер және зәулім сарайлар мен үлкен кесенелерге қолданылған. Жаппай дамыған кезеңінде ХІХ ғасырдан кейін қазақтар үй жиhаздарын әшекейлеуге кең көлемде қолданған ою-өрнектердің бірі зооморфтық болған. Зооморфтық өрнектер халық арасында кең тараған. Кейде оларды өсімдік сипаты өрнектерімен сабақтастырып, жарасымды тұтас композиция құраған. Зооморфтық өрнекте төрт түрлі малдың пішіні сипатталады. «Мүйіз» барлық ою-өрнектің атасы болып саналады.

Сұрақтар:

Негізгі ою-өрнектер неше топқа бөлінеді?

(ою-өрнектер 4 топқа бөлінеді)

Өрнектер неше түрге бөлінеді?

(екі түрге бөлінеді)

Оюдың атауын атаңыз? ( әр түрлі ою-өрнек суреттері көрсетіледі.)

ІV. «Суретшілер» бекеті

«Суретшілер»

Қазақ бейнелеу өнері өзінің бастауын көне тас, қола, темір дәуірлеріндегі жартас суреттерінен, одан қалды сақ-скиф, ғұндар және түрік қағанаты заманынан алады. Ал нағыз кескіндемелік кәсіби бейнелеу өнері ХІХ ғасырдағы ұлы бабамыз – ғалым

Ш. Уәлихановтан басталады.. Қазақстанның көрнекті суретшілері Қазақ суретшілерінің алғашқыларының бірі Шоқан Уәлиханов (1835-1865). Ол графикалық өнерде туған елінің табиғаты, көне ескерткіштер, костюм, портреттер сияқты көптеген тақырыпта сурет салумен айналысқан. Оның негізгі жұмыстары: Тезек төре, Мамырхан Рүстемов, Автопортрет т.б. Қазақстанның реалистік бейнелеу өнері. Қазақстанда бейнелеу өнерінің кәсіпқой шеберлерін даярлайтын студия 1920 жылы Н.Г.Хлудов ұйымдастырып, осы студияда көптеген суретшілер (Ә.Қастеев, Ә. Ысмайылов, Сергей. А. Чуйков, Г.А. Брылов, А.Н. Бортников, т.б.) білім алды. Одан бері бейнелеу өнерінің негізін қалаған классик суретшілеріміз: Ә. Қастеев, Н. Г.Хлудов, О. Таңсықбаевтарды атауға болады. Бұлардан кейінгі буын ұрпақ суретшілері қазақ өнерін әлем танитындай деңгейге көтерді.

Қазақстан Республикасына танымал Қазақстан халық суретшілері баршылық.Әбілхан Қастеев – қазақ бейнелеу өнеріне алғаш жол салған кәсіби суретші. 1904 жылы 1 қаңтарда Талдықорған облысы, Жаркент ауданының Шежін ауылында дүниеге келген. 1929 - 1931 жылдары Н. Г. Хмудовтың студиясында бейнелеу өнерінің негізін үйренеді.1937 жылы Қазақ ССР - інің халық суретшісі атағын алды.Әубәкір Ысмайылов – 1910 жылы Қарағанды облысы, Тельман ауданында дүниеге келген. 1932 жылы Москвадағы жоғары техникалық көркемсурет шеберханасын, 1938 жылы Театр өнері институтын бітірген. 1933 жылы КСРО суретшілер одағының мүшесі болды. «Қарағанды шахтасы», «Тың игеру», «Хантәңірі», «Абай достарымен бірге», «Исатай Махамбет»т. б. толып жатқан шығармалары елге танымал.

Айша Ғарифқызы Ғалымбаева (1917-2008) Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Есік ауылында дүниеге келген. Қазақ қыздарының ішінен суретшілік мамандықты тұңғыш рет игерген қазақ кескіндемешісі және кино суретшісі, қазақтың халық суретшісі атағын да бірінші болып алған кескіндемеші-суретші. Молдахмет Кенбаев, Қанапия Тельжанов, Хакімжан Наурызбаев, Сабыр Мәмбеев, Сахи Романов, Айша Ғарифқызы Ғалымбаева т. б. көптеген Қазақстан суретшілерінің еңбектері тек еліміз ғана емес шет елдерде де танымал.

Сұрақтар:

Қазақстанның ең тұңғыш халық суретшісі атанған кім?

(Әбілхан Қастеев)

Тағы қандай суретшілерді білеміз?

(Молдахмет Сыздықұлы Кенбаев, Хакімжан Наурызбаев, Сабыр Мәмбеев, Сахи Романов)

Қазақ қыздарының ішінен шыққан тұғыш кескіндемеші-суретші?

( Айша Ғарифқызы Ғалымбаева)

Нешінші жылы Ә.Қастеев Қазақ ССР - інің халық суретшісі атағын алды?

(1937 жылы)

Қазақ бейнелеу өнері өзінің бастауын қай ғасырда бастады?

(ХІХ ғасырда)

V. «Мүсіншілер» бекеті

Мүсін және мүсіншілер туралы ақпарат

Мүсін (лат. шекимін, қашаймын) бейнелеу өнерінің бір түрі. Мүсіндеме туындылары 3 өлшемнен (биіктік,ендік,аумақтық) құралады. Мүсіндеме қатты заттардан немесе пластикалық материалдан жасалады. Осыған байланысты, мүсіндеме жасайтын адамды - мүсінші деп атайды.

Хакімжан Есімханұлы Наурызбаев - қазақтың тұңғыш мүсіншісі, Қазақстанның халық суретшісі, ұстаз, профессор, Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Көпшілік қауым жақсы тани бермейтін азамат тарихи тұлғалардың мүсіндерін сомдауда зор табыстарға жеткен.

Белгілі Қазақстандық мүсінші, "Абылай хан", "Абай - Пушкин" ескерткіштерінің авторы Қазыбек Сатыбалдин.

Бостандық мүсіні - Америка мен Франция елдерінің біріккен жобасы. Мүсін алғашында Америкада емес, Египетте салуды жоспарлаған. Қазір Нью-Йоркте орналасқан.

Лондон қаласының Трафальгар алаңында адмирал Горацио Нельсонның құрметіне Нельсон колоннасы орнатылған. Монументтің биіктігі 46 метр болатын гранит тастан құйылған.

Сұрақтар:

1.Мүсін сөзі латын тілінен аударғанда нені білдіреді?

(шекимін, қашаймын)

2.Қазақстандағы тұңғыш мүсінші кім?

(Хакімжан Есімханұлы Наурызбаев Қазақстанның халық суретшісі, ұстаз, тұңғыш мүсіншісі).

3. "Абылай хан"," Абай - Пушкин" ескерткіштерінің авторы кім?

(Қазыбек Сатыбалдин)

4.Бостандық мүсіні қай қалада орнатылған және оның биіктігі қанша?

( Нью - Йорк қаласында, биіктігі 46метр.

5.Лондон қаласының Трафальгар алаңында кімнің құрметіне мүсін орнатылған?

(Трафальгар шайқасында қаза тапқан адмирал Горацио Нельсонның құрметіне тұрғызылды).

VІ. «Кесенелер» бекеті