Басқару психологиясы: мотивация және көшбасшылық

БАСҚАРУ ПСИХОЛОГИЯСЫНДАҒЫ МОТИВАЦИЯ МЕН КӨШБАСШЫЛЫҚТЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ

Мотивация – қызметкерлердің жеке және ұйымдық мақсаттарға жету үшін ішкі ынталандыруы. Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы теориясына сәйкес, адам қажеттіліктері физиологиялық қажеттіліктерден өз-өзіңді жүзеге асыру қажеттіліктеріне дейін өсу тәртібімен орналасады. Басшылар үшін қызметкерлердің қажеттілік деңгейін түсіну және әртүрлі ынталандыру шараларын ұсыну қызметкерлердің жұмысқа деген ынтасын және қанағаттануын арттыруға тиімді әсер етеді. Сонымен қатар, Герцбергтің екі факторлы теориясы қызметкерлердің қанағаттануымен және мотивациясымен байланысты жұмыс орнындағы ынталандыру және қолдау факторларының әсерін тереңірек түсіндіреді.

Көшбасшылық – басқару психологиясындағы тағы бір маңызды сала. Ол тек басқарушылардың ұйымдағы рөлі ғана емес, сонымен қатар ұйымдық мәдениетті, қызметкерлердің жұмысқа деген көзқарасын және топтық ынтымақтастықты анықтайтын негізгі фактор. Көшбасшының әрекеттері, шешім қабылдау стилі және эмоцияларды басқару қабілеті топ мүшелеріне терең әсер етеді. Зерттеулер көрсеткендей, көшбасшының эмоционалды интеллектісі (EQ) ұйымның өнімділігі мен қызметкерлердің психологиялық денсаулығына тікелей әсер етеді.

Нақты басқаруда көшбасшылардың бірнеше негізгі қабілеттері болуы керек: бірінші кезекте эмоцияларды реттеу қабілеті, бұл қысым жағдайында салқынқандылықты сақтап, топқа тұрақты қолдау көрсетуге мүмкіндігін береді; екіншіден, коммуникация қабілеті, бұл мақсаттар мен көзқарасты айқын жеткізіп, топты ынталандыруға мүмкіндік береді; соңында, шешім қабылдау қабілеті, бұл күрделі жағдайларда дұрыс және уақытылы шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Бұл қабілеттердің дамуы тек жеке еңбекті ғана емес, сондай-ақ ұйым мен мәдениеттің қолдауын қажет етеді.

Стресс пен танымдық бағалау теориясының басқару психологиясындағы қолданылуы да назар аударарлық мәселе. Бұл теория жеке тұлғалардың жұмыс орнындағы стресс факторларына қалай жауап беретінін түсіндіру үшін танымдық бағалау мен реакцияларды қарастырады. Стресс пен танымдық бағалау теориясы қызметкерлердің жұмысқа деген көзқарасын, мінез-құлқын, денсаулығын және жұмыс-отбасы қарым-қатынасын түсіндіру үшін тиімді қолданылады.

Орталық Азиядағы ең көне әрі беделді жоғары оқу орындарының бірі – Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті психология, басқару және инженерлік технологиялар саласында терең ғылыми базамен және бай дәстүрмен ерекшеленеді. Университет пәнаралық зерттеулер мен халықаралық кадрлар даярлауға ерекше мән береді. Оқу орнында білім алушылар басқару психологиясының теориялық негіздерін игеріп қана қоймай, пәнаралық жобаларға қатысу…