Бастауыш сыныпқа арналған мазмұндамалар жинағы

Алғы сөз

Өсіп келе жатқан баланың бойындағы жалпы азаматтық қасиет ортасымен тікелей қарым-қатынас нәтижесінде жүзеге асады. Қарым-қатынастың негізгі құралы сөйлеу. Айтылған ойды ауызша жеткізу әсерлі болғанымен, қысқа мағынада қалып қояды. Ендеше адамның ішкі ойын жеткізудің ең тиімді жолы жазбаша сөйлеу.Бастауыш мектепте оқытудың мазмұнын жетілдірудің басты шарты оқушылардың ауызша және жазбаша тілін дамыту болып табылады.Егер оқушының жазу стилін бастауыш сатыдан бастап қалыптастыратын болса, онда ойы ұшқырланып, жазуға икемділігі арта түседі. Сондықтан оқушының жазба тілін дамытуда бағыт-бағдар бере отырып, олардың жеке ерекшеліктеріне қарай ойлау тілін дамытуға тікелей ықпал ететін әдіс-тәсілдерді жан-жақты ойластыру қажет. Бастауыш сынып оқушыларының жазба жазба сөйлеу мәдениетін қалыптастыру мұғалімнен үлкен жауапкершілік пен шығармашылық ізденісті талап етеді. Мәтін мазмұнын ауызша және жазбаша баяндау арқылы оқушының өзіндік сөйлеу тілі қалыптасады. Мазмұндама жазу оқушылардың жазба мәдениетінің свуаттылығының кілті. Мазмұндамалар жинағында білім мазмұнын ақпараттандыру жағдайында компьютерлік технологияны пайдалана отырып, әр түрлі бағытта берілетін мазмұндамалар жинақталған. Көп

- оқушының ойын дамыту арқылы жазбаша сөйлеу тілін дамыту; - көрген-білгенін қысқаша баяндауға бағыт беру; - қоршаған ортасына зерттеу жүргізе отырып, ойтұжырымдарын қағаз бетіне түсіруге дағдыландыру;

- берілген мәтіндер негізінде өз бетімен әңгіме құрай білуге үйрету; - мәтіндердің мазмұнын өз ойымен кеңейтіп жазуға баулу; - мәтін мазмұны бойынша ойын бейнелеуге, суреттеуге бағыт беру;

1-сынып Қарлығаш пен торғай Қарлығаш ұя салды. Дайын ұяға торғай орналасып алды. Торғайға қарлығаштың шамасы келмейтін болды. Ол көмекке басқа қарлығаштарды шақырды. Көп қарлығаш ұядан торғайды қуып шықты. Қарлығаш өз ұясына қайта орналасты. Сұрақтар

1. Қарлығаш не салды? 2. Ұяға не орналасып алды? 3. Қарлығаш басқа қарлығаштарды неге шақырды? 4. Көп қарлығаш ұядан нені қуып шықты? 5. Қарлығаш қайда орналасты?

Аралардың достығы Орманда бір топ ара тұрыпты. Бәрі еңбекқор болыпты. Үнемі гүлден шырын жинапты. Өздері тату тұрыпты. Сондықтан балдай тәтті өмір сүріпті. Сұрақтар:

1. Орманда қанша ара тұрыпты? 2. Бәрі қандай болыпты? 3. Үнемі не теріпті? 4. Өздері қалай тұрыпты? 5. Сондықтан қалай өмір сүріпті?

Сағаты бар шортан Бір жұмысшы шортанды ұстап алды. Ол шортанды үйіне алып келді. Әйелі балықты тазалады. Балықтың ішінен қол сағат шықты. Жұмысшы сағатты бұрады. Сағат жүріп кетті. Сұрақтар:

1. Жұмысшы не ұстап алды? 2. Кім шортанды үйіне алып келді?

3. балықты кім тазалады? 4. Балықтың ішінен не шықты? 5. Жұмысшы сағатты қайтты? 6. Сағат қайтті?

Үш мысық Үш сұр мысық бір тышқанды көрді. Үшеуі бірдей тышқанға ұмтылды. Тышқан ұн тұрған шараға күмп берді. Мысықтар бірге түсті. Тышқан қашып кетті. Үш сұр мысық ақ мысықтар болып шыға келді. Сұрақтар:

1. Үш сұр мысық нені көрді? 2. Қаншасы тышқанға ұмтылды? 3. Тышқан қайда күмп берді? 4. Мысықтар қайтті? 5. Тышқан қайтті? 6. Үш сұр мысық қандай болып шыға келді?

2-сынып Бірлестік Құмырсқа қыста жейтін тамақ жинап алмақшы болды. Ол тамақ іздеп айналаны қарады. Құмырсқа бір күні үлкен дән тауып алды. Дән өте ауыр екен. Құмырсқа дәнді орнынан қозғай алмады. Ол көмекке серіктерін шақырды. Серіктері құмырсқаға көмектесуге келді. Олар ауыр дәнді жабылып сүйреп кетті. Сөйтіп, құмырсқа дәнді апармақшы болған жеріне оңай жеткізді. Сұрақтар:

1. Құмырсқа неліктен айналаға қарады? 2. Ол серіктерін неге шақырды? 3. Құмырсқа дәнді не істеді?

Ақ қошақан Ақ қошақан енесімен бірге өріске шығатын. Ол өрістің шөбіне тойып, секіріп ойнайтын. Бір күні ақ қошақанның екі алдыңғы аяғы ақсап қалды. Ол енді жүре алмайтын болды. Серік оған шөп жұлып әкеп берді, нан берді, су берді. Шүберекпен аяқтарын таңып қойды. Көп кешікпей ақ қошақанның аяқтары жазылды. Ол өріске кетті. Сұрақтар:

1. Ақ қошақан не істеуші еді?

2. Ақ қошақан неліктен өріске шыға алмады 3. Ақ қошақанды Серік қалай күтті? 4. Серіктің ісіне қандай баға берер едіңдер? 5. Сендер мұндай жағдайда не істер едіңдер?

Көктем хабаршысы Көктем де келді. Ауылдың ортасынан қақ жарып ағып жатқан өзен таси бастады. Қар еріп, сай-саланы су алды. Ауыл қариялары қолдарын көлегейлеп, ұшқан құстарға жиі қарайды. Олар сол сәтті тосады. Бір күні тырналар келді. Жұрттың бәрі тыраулаған тырналардың соңынан ұзақ қарап тұрды. Ертесіне жұрт жер жыртуға шықты. Жоспары:

1. Көп күткен көктем. 2. Тырналар. 3. Жер жырту.

Сүйкімді лақ Биыл көктем ерте келді. Қар суы сарқырап ағып жатыр. Қой қоздап, ешкілер лақтап, ауыл абыр-сабыр. Кей біреулері егіздеп тауып, лақтарын жарытпады. Оларға емізікпен сүт беру Ерланға тапсырылды. Ерлан бұл іске құлшына кірісті. Жылы сүтке тойған лақтар маңырауын қоя қойды. Біраздан кейін маужырап, тәтті ұйқыға кетті. Ерлан оларға сейірлене қарап әлі тұр. Не деген сүйкімді лақтар! Сұрақтар:

1. Жылдың қай мезгілі еді? 2. Ауыл қандай күйде? 3. Ерланға қандай жұмыс тапсырылды? 4. Лақтар қалай рақаттанды? 5. Лақтар қандай?

Көл жағасында Біздің ауылдың жанында кішкене көл бар. Көлдің суы мол. Айналасы жап-жасыл шөп. Ауылдың құс фермасы осы көлдің жағасында орналасқан. Құс фермасының тауығы, қазы, үйрегі осы кішкене көлдің жағасындағы көгалға жайылып жүреді. Ауылдың құс фермасы жылдан-жылға ұлғайып келеді.

Кептер

Үйде Еркін мен қарт әжесі болды. Өзгенің бәрі жұмыста. Әжесі қарап отыра алмайды. Жүн түтеді, ұршық иіреді. Әжесі немересін есік алдындағы легенді алып келуге жұмсады. Еркін есік алдына шықты. Ол мысықтың кептерді талап жатқанын көрді. Еркін кептерді мысықтан құтқарып алды. Ол кешікті. Әжесі шыдай алмады. Сыртқа шықты. Еркін болған жайды әжесіне айтты. Әжесі немересінің мейірімділігіне сүйсінді. Сұрақтар:

1. Үйде кімдер болджы? 2. Әжесі үйде немен айналысады? 3. Еркін қайда шықты? 4. Еркінге әжесі не үшін сүйсінді?

Көк шыбық Еркін мен Жарас есік алдына алты шыбық отырғызды. Су алыс, шелектеп тасып құйды. Арада он шақты күн өтті. Шыбық бүршік жарып келе жатты. Екеуі қайта-қайта барып көреді.

- Мынау – менің ағашым, - дейді Жарас. - Анау – менікі, - дейді Еркін. Шыбықтарды әлдеқашан екеуі меншіктеп алған. әкесі де балаларына дән риза.

Сынған аяқ Сейіт байқаусызда аяғын сындырып алды. Ойбайлап жылаған баласын көрген шешесі талып қалды. Оны Сейіт көрді. Сынықшы Сейіттің аяғын қайта салды. Сейіт қатты қиналды. Бірақ қабағын шытпады. Оған өз жанынан ана жанының қиналғаны ауыр еді. Сұрақтар:

1. Сейітке не болды? 2. Анасы не істеді? 3. Сейіт неге қабағын шытпады?

3-сынып Бүлдірген тере барғанда. Бүлдірген өзен, бұлақ бойына көп өседі.