Бастауыш сыныпта тіл білімін оқыту негіздері

Түркістан облысы Мақтаарал ауданы

«С.Мұқанов атындағы N40 жалпы білім беретін мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

бастауыш сынып мұғалімі

Ахназарова Эльмира Мырзахановна

Бастауыш сыныпта тіл білімін оқытудың дидактикалық негіздері

Тілді оқытудың басты мақсаты – жас ұрпақтың тіл туралы дүниетанымын қалыптастыру, олардың ойлау, сөйлеу сауаттылығын жетілдіру. Ал дара тұлғамен, дүниетаныммен, тілмен, санамен, ойлаумен байланысты, оны арнайы қалыптастыруды көздейтін оқыту, үйрету мәселелерінің қай-қайсысы да білім философиясымен сабақтастықта қаралады. Өйткені білім беру саласы – мемлекеттің болашағына жауапты, жас ұрпаққа білім мен тәрбие беретін бірден-бір сала, сондықтан ол өз кезегінде мемлекеттің, ұлттың құндылықтарымен өзара тығыз байланыста дамып, оның стратегиясын жүзеге асырады.

Қазіргі таңда мұғалімнің алдына тұрған міндет сабақты қызықты өте отырып, балалардың оқуға деген белсенділігін арттырып, топтық және жұптық жұмыс кезінде топ ішінде белсене жұмыс істеуге үйрету, баланың ойлау, сөйлеу тілін дамыту. Сабақта берілген тапсырмаларды түрлендіріп, балаларды қызықтыра отырып, сабақтың мақсатына жету. Мұғалім оқушылардың бойында өз бетінше оқуға қабілеттілігін дамыту, танымдық белсенділігін арттыру, ұжымда жұмыс істеу қабілетін, өз ойын дұрыс жеткізуге қалыптастыру керек.

Бастауыш сыныпта тіл білімін оқытуда педагог оқытудың заңдылықтарын, принциптерін, әдістемесін меңгермейінше, оқушыларға теориялық және практикалық жұмыс жүргізуде көп қателеседі. Бастауыш сыныпта оқушылардың сөйлеу тілімен қатар, оларды жан-жақты ойлау қабілетін дамыту үшін тиімді оқыту әдістерін қолдану өте тиімді.

Д.Әлімжанов пен Ы.Маманов «Қазақ тілін оқыту методикасы» атты еңбегінде: «...Қазақ тілін оқыту әдістемесі – қазақ тілін оқытудағы мұғалімдердің озық тәжірибелерінің қорытындыларына негізделген оқыту әдістерінің жиынтығы туралы ғылыми пән», -деп көрсеткен.

Оқыту ісі барысында:

а. грамматикалық ұғымдар мен формаларды мең-

ә. тіл дамыту жұмыстарын жүргізу;

б. тілдік фактілерді талдау грамматикалық талдау;

в)жаттығулар орындату;

r) көрнекі құралдарды пайдалану (сызбалар, кесте- жер, суреттер, компьютер, т.б.);

д)оқулықпен жүмыс істеткізу;

е)бақылау жұмыстарын орындау сияқты жұмыстар жүргізіледі.

Әр тілдің дыбысталу заңдылықтары мен ерекшеліктері -тарихи тұрғыдан қалыптасқан, тұрақталған, табиғи қасиеті сақталған күрделі құбылыс. Оны жеке адамдар өзгерте алмайды. Сондықтан тіл білімін оқытудың мақсаты – оқушыға дүрыс дыбысталуды игерту, игергендерін өмірде қолдана білу және мүмкіндігінше дауыстап ауызша түсінікті етіп айтуға қалыптастыру.

Фонетикалық дағдылар тілдік дыбыстардың екі жағына сәйкес келеді:

1. Тілдік дыбыстардың айтылуы;

2. Тілдік дыбыстардың естілуі.

Осы екеуінің бірігуінен дыбысталу түзілімі жүзеге асады. Дыбысталу түзілімі ауызша сөйлеумен тікелей қатысты. Демек, ауызша сөйлеуді үйрену үшін, сөздер мен сөйлем кұрамындағы дыбыстардың айқын және дұрыс дыбысталуы игертіледі.