Бауыржан Момышұлы туралы тәрбие сағаты 5 сыныпқа

Ашық тәрбие сағатының тақырыбы:

БАУЫРЖАН АТА РУХЫНА ТАҒЗЫМ

Ашық тәрбие сағатының мақсаты:

Ұлы Отан соғысында ерлік көрсеткен Бауыржан Момышұлының өмірі мен ерлік істерін қастерлеп, жас ұрпаққа үлгі-өнеге тұту; нақыл сөздерінің тәрбиелік мәніне көңіл бөлу; аты аңызға айналған батыр атаның рухына тағзым ету. Оқушыларды өз Отанын, туған елін қорғай білетін, адамгершілік қасиеттері мол нағыз тұлға етіп тәрбиелеу.

Көрнекілігі: слайд, кітап көрмесі.

Әдіс-тәсілдері: баяндау, мәнерлеп оқу, сахналық көріністер, дөңгелек үстел.

Барысы.

Ұйымдастыру кезеңі: амандасу; оқушы назарын тәрбие сағатының тақырыбына аудару.

Мұғалімнің кіріспе сөзі.

1-жүргізуші: - Б.Момышұлы өзіне арнап 1947 жылы 6 желтоқсанда жазған бір шумақ өлеңінде былай дейді: «Қадірін білмеппіз ғой тірі кезде»,-

Деп жылар сорлы қазақ мен өлгенде.

Ұрпақ атар сексен мен жүздігімді,

Тарихтың түкпірінен сөз келгенде.

2-жүргізуші: - Көзінің тірісінде-ақ аңызға айналған ұлы тұлға – Бауыржан ата Момышұлы туралы не білеміз? 1-жүргізуші: - Рас, жаужүрек батыр, даңқты қолбасшы, қарымды қаламгер. Әрине, қазақ тарихында батыр да, қолбасшы да, қаламгер де аз болған жоқ. Бірақ олардың ешбірінің даңқы алты алаштан әріге асып көрген емес. 2-жүргізуші: - Ал, Бауыржанды төрткүл дүние халқы түгел таниды, оның қаһармандық қайсар тұлғасы мен адамзат баласында сирек кездесетін озық ақыл-ойы, қарағайға қарсы біткен бұтақтай алабөтен ірі мінезі естіген жұртты тегіс тәнті етті.

1-жүргізуші: - Ендеше, оның осынау бірегей болмысының құпиясы неде? Бауыржанды «Бауыржан» еткен өмір мектебі несімен ерекше?.. Бұл сауалдарға жауапты бірегей тұлғаның тағылымды тағдырына зер сала отырып, іздестіргенді жөн көрдік.

2-жүргізуші: - Бүгінгі 6 «Д» сыныбы ұйымдастырып отырған «Бауыржан ата рухына тағзым» атты дөңгелек үстеліміз аты аңызға айналған батырдың ерлігі мен өнегелі істеріне арналады.

1-жүргізуші: - І. Бауыржан Момышұлы өмірінің тарихи тізбесі

1-оқушы: 1910 жылдың 24-желтоқсанда Жамбыл облысы,Жуалы ауданы,Мыңбұлақ ауылында дүниеге келген

2-оқушы: 1921 жылы Әулиетадағы Аса интернетына оқуға келеді

3-оқушы: 1924 жылы үшінші сыныпта Шымкенттің жетіжылдық мектебіне ауыстырылады.

4-оқушы: 1928 жылы мектепті үздік бағамен бітіріп,Орынборға келеді. Бірақ әлеуметтік жағдайына байланысты кері қайтады.

5-оқушы: 1928-1930 жылдары бастауыш мектепте мұғалім болады.

6-оқушы: 1932 жылы Қызыл Армия қатарына шақыртылады. Қызметін өтеп қайтқан соң, Шымкент, Алматы өнеркәсіп банкілерінде жұмыс істейді.

7-оқушы: 1936 жылы Ленинград финанс академиясы жанындағы курсты бітіреді.

8-оқушы: 1936 жылы Қызыл Армияф қатарына қайта алынып, взвод, рота командирі, полк штабы бастығының көмекшісі болады.

9-оқушы: 1939 жылы әкесі Момыш қайтыс болады.

10-оқушы: 1941жылы Қазақ әскери комиссариатының нұсқаушысы қызметін атқарады.

11-оқушы: 1941 жылы соғыс басталғанда 316-атқыштар дивизиясының жасақталуына белсене атсалысып, сол дивизия құрамында майданға аттанады. Осы жылы Мәскеу түбінде ұрыстар жүргізіп ерлігімен көзге түседі.12-оқушы: 1941 жылы 26 қарашадан маршал Роскоссовский полк командирі етіп тағайындайды.

13-оқушы: 1941-1945-Панфилов атындағы 8-гвардиялық дивизияның батальон,полк командирі болады. Соғыстың соңғы жылдары осы дивизияны басқарады.

14-оқушы: 1942 жылы Бауыржан Момышұлының жауынгерлері мамыр айында Калинин майданында жауға ойсырата соққы береді.

15-оқушы: 1942 жылы 6 маусымда «Қызыл Жұлдыз» орденімен марапатталады.

16-оқушы: 1944 жылы ауырғанына байланысты Алматы госпиталіне жіберіледі.

17-оқушы: 1945-16 қаңтарда Алматыға келген Бауыржанды ғалымдар соғыс туралы әңгіме-лекциясын тыңдауға шақыртып,кездесу өткізеді.

18-оқушы: 1946-1948-Ворошилов атындағы әскери акедемияның тыңдаушысы болады.

19-оқушы: 1948-1950-49-атқыштар бригадасы командирінің орынбасары қызметін атқарады.

20-оқушы: 1952-Кеңес Армиясы Бас Штабының жанындағы Жоғары әскери акедемияны бітіреді.

21-оқушы: 1953-академик Ван-Чон-Худың басқаруымен келген Қытай делегациясымен кездеседі.

22-оқушы: 1950-1955-әскери академияда сабақ беріп, тұрақты әскери қызметін атқарады.

23-оқушы: 1955 жылы әскери қызметінен босатылады.

24-оқушы: 1952-1956-«Офицердің күнделігі», «Бір түннің тарихы» , «Біздің семья» деген алғашқы кітаптары жарық көреді.

25-оқушы: 1962-Фидель Кастро батырды Куба жерінде көргісі келіп, арнайы шақырту жібереді.

26-оқушы: 1963-күзде Куба үкіметінен қайта-қайта шақырту келе бергендіктен, 10 күндік сапармен барып қайтады.

27-оқушы: 1959-1666- « Москва үшін шайқас», «Жауынгердің тұлғасы», «Майдан», «Майдандағы кездесулер», «Гекнерал Панфилов» , «Төлеген Тоқтаров» , «Куба әсерлері» сияқты кітаптары жарыққа шығады.

28-оқушы: 1970-1975 жылы «Ел басына күн туса», «Ұшқан ұя» кітаптары жарық көреді.

29-оқушы: 1981 жылы «Адам қайраты» еңбегі дүниеге келеді.

30-оқушы: 1982 жылы 10-маусымда Алматыда дүниеден өтті.

31-оқушы: 1990 жылы Кеңес Одағының Батыры деген атақ беріледі.

2-жүргізуші: - «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деп дана қазақ халқым бекер айтпаған ғой. Бауыржан атаның ата-анасы жайында не білеміз?

Оқушы: - Бауыржанның әкесі Момыш туралы:

Әкесі Момыш өз бетімен ескіше сауат ашып,өле-өлгенше оқып-тоқыған, тіпті, орыс алфавитін де ежіктеп оқи алған.Сонысымен де бүкіл аймаққа әйгілі, сыйлы болыпты.Тәуіпшілдігі де бар екен. Әсіресе, зергерлікті жақсы көрген.Ел ішінде одан өткен ұста болмаған. Зергерлік өнерін қартайғанда да тастамаған.

Оқушы: - Анасы Рәзия ерте қайтыс болғандықтан, Бауыржан үш жасынан әжесі Қызтумастың тәрбиесінде өсіп-жетіледі. Көптеген қызықты ертегі-аңыздарды әжесінен естиді. Осы орайда, ол ертексіз өскен баланы рухани мүгедек адамға балайды, қазіргі балалардың Қызтумас апа тәрізді ғұлама әжелері азайып бара жатқанына қабырғасы қайысады.

1-жүргізуші: - Бауыржанның нақыл сөздерді қалай шығарған? Нақыл сөздері – өмір тәжірибесі. Қиналған, қысылған сәттерден қалай құтылатыныңды оймен өрнектеп, сөзбен кестелегенде ғана нақылға айналмақ. 2-жүргізуші: -Ендеше, аты аңызға айналған батыр-жазушы Бауыржан Момышұлының қаламынан шыққан қанатты сөздерін тыңдасақ...

- Өз ұлтын сыйламау,оны мақтаныш етпеу-сатқындықтың белгісі.

- Ел дегенде еміреніп,жұрт дегенде жүгініп қызмет еткін!

- Отан үшін отқа түс-күймейсің.

- Опасызда Отан жоқ.

- Елсіз ер болмайды,жұртсыз жігіт болмайды.

- Өтіріктің балын жалап тірі жүргенше,

- Шындықтың уын ішіп өлген артық!

- Ерлік - табиғат сыйы емес,саналы әскери тәрбиенің жемісі.Отан алдындағы қасиетті парызыңды орындау үшін адамзаттың ең асыл сезімімен жігерленіп, өзіңді саналы түрде қауіп-қатерге бас тігуге мәжбүр етудің нәтижесі.

- Ерлік – тәрбие жемісі.

- Жауынгерлік тәрбие әскери киімде емес, жөргекте жатыр.

- Ақылды кісінің сөзі де, өзі де сүйкімді.

- Соғыстың заңы – өте қатал заң.

- Біреудің қатесін орынсыз кешіруге болмайды.

- Ақкөңіл деген нәрсенің екі түрі бар: аңғал ақкөңіл, ақылды ақкөңіл.

- Орынды іске, пайдалы қаталдыққа ешкім өкпелемейді.

- Мақтау қауіпті нәрсе. Мақтаудың екі түрі бар: біріншісі – қара ниетті мақтау, екіншісі – ақ ниетті мақтау.

- Адамның көзқарасы мен түрі – жан дүниесінің рентгені.

- Орынды зіркілдеу – сабақ, орынсыз зіркілдеу – азап. Орынды зіркілдеу жастарды дұрыс жолға, орынсыз зіркілдеу бұрыс жолға салады.

- Терлеп еңбек етпегеннің тілегіне жеткенін көргенім жоқ.

- Ежелден ер тілегі – ел тілегі. Адал ұл ер боп туса – ел тірегі.

- Отанда опасызға орын жоқ.

- Айғаймен ала алмайсың, ақылмен, айламен басқар.

- Тәрбиелі – тәртіптің құлы.

- Тәртіпті – елдің ұлы.

- Қайратыңа әдісіңді жолдас ет,

Әдісіңе ақылыңды жолдас ет.

- Қарабет болып қашқанша,

Қайрат көрсетіп өлген артық.

-Жақсы сөз жан сүйсіндіреді,

Бойға қуат бітіреді.

-Өмір үшін өлгенше күрес.

-Тәртіпке бас иген құл болмайды,

Тәртіпсіз ер болмайды.

-Жігіт болсаң, жігеріңді жасытпа, қайратыңа қайта мін.

-Ұрыста тәуекел ету де – ерлік.

-Әрқашан әскери ар-намысыңды сақта,

солдаттық борышыңа адал бол.

-Алтын басты болсаң да, ардан артық емессің.

-Ашуыңа ақылыңды жеңдірме, өз сабаңнан шығып кетпе.

-Жерге тер төгіп, халыққа қан төгіп қызмет етуден аянба.

-Анамыздың ақ сүтімен бойымызға дарыған тілімізді ұмыту – бүкіл ата-бабамызды, тарихымызды ұмыту.

-Кішіпейілділік – адамгершілік көркі.

-Тексізден тезек артық, арсыздан айуан артық.

-Қырағының өзі де, көзі де батыр.

Ана үшін аянба – ант ұрады,

Бала үшін аянба – бетің күйеді.

Ел үшін аянба – жігіттілігіңе сын.

Ел дегенде – езіліп, жұрт дегенде – жұмылып істе.

-Өзін сыйламаған басқаны сыйлауға қабілетсіз.

-Өзінің ұлтын сыйламаған, ұлтын мақтаныш тұта да алмайды,

ол сөз жоқ арамза, тексіз әрі қаңғыбас.

-Бақаның бағынан, сұңқардың соры артық.

-Сөз тасушы адам өсектеп жүрген адамының тырнағына да тұрмайды. -Күншіл – қоғамда жексұрын да зиянды адам, өйткені ол адамгершілікке, жат қылыққа, тіпті қылмысқа да бейім.

1-жүргізуші: - Б.Момышұлының қаламынан шыққан туындылар көп. Солардың бірегейін атап өтсек...

2-жүргізуші: - «Қанмен жазылған кітап», «Ұшқан ұя», «Москва үшін шайқас», «Менің отбасым», «Майдандас достарым», «Генерал Панфилов», «Төлеген Тоқтаров», «Адам қайраты», «Артымызда Москва»,

1-жүргізуші: - Б.Момышұлы орыс және қазақ тілдерінде бірдей жазады. Оның «Біздің отбасы», «Артымызда Москва», «Майдандағы кездесулер» сияқты кітаптары бірнеше шетелдік тілдерге аударылып басылған.

2-жүргізуші: -Бауыржан атамыз сегіз қырлы, бір сырлы нағыз ер азамат, ерекше тұлға болған. 1-жүргізуші: -Бауыржан атамыздың игерген өнерлері де аз болмаған екен. Ол туралы біз білеміз бе?

1.Құралайды көзге атқан мерген.

2.Турникке тартылу және басқа спорт түрлерінен де озық жетістіктерге жеткен.

3.Ат құлағында ойнайтын шабандоздығымен және атбегілігімен аты шыққан.Мәскеу түбіндегі шайқастағы атақты ақбоз аты туралы аңыз әңгіме көп.

4.Әсіресе,қарамағындағы жауынгерлерді соғысқа тәрбиелеуде өте озық нәтиже көрсеткен.Нағыз қаһармандарды тәрбиелеген және жауынгерлерінің «Батька», «Ақсақал» дегендей қошеметіне ие болған.

5.Әскери қолбасшылығы өз алдына бөлек әңгіме.Генералдарға сабақ берген ұстаздығы да-бөлек әңгіме. «Б.Момышұлының соғыс тактикасы» деген оқу пәні Израиль еліндегі әскери оқу орындарында оқытылады және студенттер ол пәннен емтихан тапсырады.Кубаның әскери мектептерінде де Баукеңнің соғыстағы әдіс-тәсілдері бойынша дәріс беріледі.Осыны ескерсек,Баукеңді әскери ғылымның нағыз білгірі деуге болады.

6.Кітабы әлемге тараған жазушы,ақын.Шығармаларын орыс және қазақ тілдерінде жазған.

7.Көпшілікке белгісіздеу өнері - суретшілігі.

8.Бильярд ойынының шебері.Сегіз шарды тоқтатпай торға тоғытқан сәттерін ескерсек,бүгінгі ең мықты бильярдшылармен бәйгеге түсетіндей қабілет иесі.

9.Сөзге шешен және тапқыр.

2-жүргізуші: - Бауыржанның достары кімдер болған еді? Ол жайлы не білеміз?

Оқушы: -Достары санаулы болатын. Дмитрий Снегинмен қатты дос болды. Қысым көргенде қазақтар емес, сол Снегин қорғады. Кәрім Мыңбаевпен, Ілияс Омаровпен де жақсы жолдас еді. Қатты берілетін адамдары санаулы ғана болатын. Кез келгеніне сын көзбен қарайтын. Баукеңнің достары нағыз халқын сүйген, соған басын тіккен адамдар еді.

1-жүргізуші: - Нар тұлға Бауыржан атамыздың бүкіл ғұмыры бізге үлгі-өнеге. Батырдың соғыс кезіндегі сабырлығы мен шыдамдылығынан бір үзік сыр. «Омыртқадағы оқ» атты шағын көріністі көріп, тамашалайық.

2-жүргізуші: - Бауыржан Ұлы Отан соғысы кезінде 207 рет ұрысқа қатысып, 5 рет өлімнің құрсауында қалған, 2 рет өлімші болып жараланған. Бірақ екеуінде де саптан шыққан жоқ. 1942 жылы полк командирі кезінде омыртқасына оқ тиді.Санбатқа жеткізгенше ес-түсін білген жоқ. Санбатта есін бір-ақ жиды.

1-жүргізуші: - Сахналық көрініс. «Омыртқадағы оқ».

Дәрігер: - Бұл кісіні дереу госпитальға жіберу керек!

Бауыржан: - Сонша не боп қапты?