Бесінші сыныпқа арналған бейімделу авторлық бағдарламасы

Бесінші сынып оқушыларының

орта буынға бейімделуіне арналған

«Біз біргеміз, берік іргеміз»

авторлық бағдарламасы

Түсінік хат

Бастауыш сынып оқушыларының орта буынға өтуі – қазіргі күнге дейін мектептің актуальді мәселесі болып келеді. Бұл кезең – оқушылар үшін де, ата-аналары үшін де, оларды 4 жыл бойы оқытып, аялап келген ұстаздары үшін де, оларды енді қанатының астына алғалы отырған мұғалімдері үшін де – ең бір жауапты да қиын кезең. Сондықтан бұл кезеңді бала өміріндегі ең алғашқы өтпелі кезең деуге болады. Бұл қиындық жас ерекшелігіне байланысты жүктемелердің көбеюі, яғни 5-сыныпта оқу жүктемесі, оқу жағдайы күрт өзгеретіндігімен түсіндіріледі. Оларға негізгі пәндерден бастауыш сыныпта бір-ақ мұғалім сабақ берсе, орта буында көптеген мұғалімдермен қарым-қатынасқа түсуге тура келеді. Сондай-ақ, мұғалімдердің сан алуандығымен қатар, олардың қояр талаптарының әртүрлілігі, бір мұғалімнің бала жанын түсініп, қамқор болуы, бір мұғалімнің шектен тыс қатал, талапшыл болуы, кейбір мұғалімдердің дауыс көтеруі – бәрі орта буынға жаңа келген бала үшін қиындық туғызары хақ, осы жайлардың бәрі жас жеткіншек психикасына оңай емес.

Бағдарламаның өзектілігі. 5 сыныпта оқудың басталуы – баланың мектептегі өмірінің екінші бейімделу кезеңі.Бастауыш сыныбынан орта буынға өткен кезде мектеп оқушыларында көптеген психикалық және жеке дамуында көптеген психологиялық өзгерістер болады.Әрбір оқушы алдындағы оқудың жаңа шарттарына бейімделуге тура келеді: көптеген жаңа пән мұғалімдеріне, оқытудың жаңа әдіс-тәсілдеріне, жаңа, күрделі пәндер және әлеуметтік статусына. Сонымен қатар оқушылардың тұлғааралық және мектепке деген мазасыздануы жоғарлайды, сабақ үлгерімі төмендеп, мінез-құлқында өзгерістер көрініс беріп, өзін-өзі бағалауы төмендейді.Бұдан өзге оқушыларда жеткіншек шаққа жеткенде «өтпелі кезең» жасы да жақындайды.Осы кезеңде бесінші сынып оқушыларының сабаққа деген ынтасы, зейіні және есте сақтау қабілеттері төмендейді,балалар түсінгенін тез ұмытып қалады, шаршайды,бастары ауырады, жайбасар, ұйымдастырылмаған кейіпке енеді.Орта буын мұғалімдері бұл өзгерістерді дұрыс бағаламай нашар оқитын оқушылар саны көбейеді.Осы мәселелердің барлығы бесінші сынып оқушыларының бастан өткізетін ішкі қақтығыстарының бір себебі.

Жаңашылдығы.«Біз біргеміз, берік іргеміз» авторлық бағдарламаның жаңашылдығы бесінші сыныптағы оқушының бейімделу кезеңінде көмек көрсетуге шақырады,оның қобалжуын төмендету,сонымен бірге айналадағының қолдауын пайдалануын меңгерту,өзгеге көмек көрсете білу,өзінің күшті және әлсіз жағын көре білуге,өзін қабылдай білу және жетілдіру,өз-өзін дұрыс бағалауға,есте сақтау мен зейінін дамытып, бейімделу кезеңін дағдарысыз өтуге көмектеседі.

Бағдарлама мақсаты:

Оқушылардың мектептегі орта буында оқу жағдайына, бесінші сыныпқа бейімделуіне психо-педагогикалық қолдау көрсету.

Міндеттері:

Оқудың талаптарын орындауда өзін-өзі ұйымдастырудың тиімді жолдарымен таныстыру;

Оқудағы өзінің жетістіктерімен, қиындықтарына теңбе-тең қарауын қалыптастыру;

Өзін-өзіне деген сенімділігін арттыру;

Қарым-қатынас жасауда туындаған қиындықты жеңе білуге және өзгеге қолдау көрсетуге үйрету;

Өз сыныптастарымен дұрыс қатынас мәдениетін қалыптастыру;

Тұлғааралық және мектепке деген мазасыздану деңгейін төмендету;

Мектептегі оқуға байланысты жағымсыз эмоцияны жою, жағымды эмоцияға икемдендіру;

Жаңа күн тәртібіне, білімге ынтасын арттыруға көмек көрсету;

Күтілетін нәтиже:

Ұйымшыл ұжым, жылы қарым – қатынас,сабаққа қызығушылығы жоғары, оқуға мүмкіндігінің болуы, тұрақты мінез – құлық, тәртіп, жағымды психологиялық ахуал, өзіндік «Мені» қалыптасқан жеке тұлға және орта буынға сәтті бейімделеді.

Бағдарламаны өткізу кезеңдері:

І-кезең- психодиагностикалық

Педагогтермен,Ата-аналармен жұмыс(3сабақ).

ІІ-кезең-түзету-дамыту (12 сабақ).

ІІІ-кезең-қорытынды (1 сабақ).

Бағдарлама мазмұны:

«Біз біргеміз, берік іргеміз» авторлық бағдарлама 3-кезең 16 сабақтан (аптасына 1 рет) тұрады, барлық 3-кезең 16 сабақ І-жартыжылдыққта өткізіледі.

І-кезең-психодиагностикалық (3 сабақ)

Бірінші кезеңдегі істелінетін жұмыстар:

1.«Түймедақ»

Мақсаты:оқушылардың әр пәнге байланысты эмоционалды көңіл күйін,оқу мотивациясын анықтау.

2. «Филлипстің мектептегі қобалжуды анықтауға арналған сұрақнамасы»

Мақсаты: кіші және орта мектеп оқушының мектепке байланысты қобалжуының деңгейін зерттеу.

3. «Социометрия»

Мақсаты: Сынып ұжымының өзара қарым-қатынасын зерттей отырып, оқушылардың жалпыға танымал немесе танымал еместігін сонымен қатар сыныптағы шағын топтардың барлығын анықтау.

4. «Ағаштағы адамдар» әдістемесі.

Мақсаты: Оқушының өзін өзі бағалауын анықтау

5.Ата-аналардан сауалнама

ІІ-кезең-түзету-дамыту (12 сабақ)

Екінші кезеңдегі істелінетін жұмыстар:

Екінші кезеңдегі өткізілетін ойындар, жаттығулар, әдістемелер, тренингтер, сабақтар, кеңестер оқушылардың бейімделу кезеңінен дағдарысыз өтуіне, әр түрлі қиындықтардың алдын алуға көмектеседі.Олардың мазасыздану деңгейін төмендетуге, сонымен қатар орта буынға өтуіне сенімділіктерін арттырады,мектептегі оқуға байланысты жағымсыз эмоцияларын жойып,сабаққа деген қызығушылығын жоғарлатады, қандай да бір әрекеттегі жетістігіне және жеңілісіне адекваттық қатынасын қалыптастырып және сенімді мінез-құлық қалыптастырады.

ІІІ-кезең-қорытынды (1)

Үшінші кезеңдегі істелінетін жұмыстар:

Оқушылардың екі кезеңде жүргізілген жұмыстарымыздың қорытындысы ретінде өзін-өзі бағалауына «Баспалдақ» әдістемесін, мазасыздануына «Ормандағы мектеп», тұлғаарылық қарым-қатынастарына суретті тесттер қолданамын.«Біз және біздің сынып» тақырыбында қорытынды сабақ өткіземін.

Осы бағдарламадағы сабақтарым топтық жұмыс түрінде өтеді.

Аптасына – 1 рет,45-минут.

Барлық сабақ саны – 16

Күнтізбелік-тақырыптық жоспар

Сабақтың

тақырыбы

Мазмұны

Сағат

саны

Мерзімі

Психодиагностикалық

«Танысу»,

«Түймедақ»

Психодиагностикалық

«Филлипс» әдістемесі,

«Социометрия».

Психодиагностикалық

«Ағаш» әдістемесі,

Ата-аналардан сауалнама

Педагогтерге семинар тренинг

Тақырыбы: Бесінші сыныпқа бейімделуге көмек.

Ата-аналар жиналысыТақырыбы: «5-сынып оқушыларының орта буынға бейімделуі»

« Біз 5 – сыныпқа барамыз»

«Жүректен жүрекке» ,

«Гүлге қонған көбелек»,

«Біздің 5 -сынып»,

«Менің жұлдызым»,

«Алма тілектері»

«Біздің мектеп»

«Сен кімсің? Мен кіммін?»,

«Ассоциация»,

« Атомдар мен молекулалар»,

«Ертегі әлеміне саяхат»

«Барлығымыз бірге»

«Менің көңіл-күйім»,

«Болады, болмайды»,

«Джунглидегі жаңбыр»,

«Жағымды сөздер»

«Өзіңді таны»

«Көңіл-күй түсі»,

«Мен кіммін? Мен қандаймын?»

«Мен басқаның көзімен»

«Міне мен осындаймын! Білесіз бе?»

«Жаңадан келген оқушы»

«Сәлемдесу»,

«Қиялдау»,

«Жаңадан келген Сәкен»,

Сұрақтар жүйесі

«Біз бірімізді түсінеміз бе?»

«Мен қайдамын?»,

«Нұсқау бойынша сурет»,

«Тыңдай аласыз ба?» сауалнама,

«Мені түсін»

«Сезім әлемі»

«Сезімді тап»,

«Көңіл-күй неге ұқсайды?»

«Сезімді ата»,

«Сезімді бейнелеу»

«Достық»

«Достық көпірі» ,

«Дос қолы»,

«Досыңа тілегенді – өзгелерге тіле!»

«Сурет әлемі»

« Еске түсіру»,

«Сурет терапиясы »

Зейінді дамыту

«Бұзылған телефон» ойыны,

«Түгендеу-шатастыру» ойыны,

«Не өзгерді?» ойыны,

« Көп және біреу» ойыны

Есті дамыту

«Мен қапқа салдым» ойыны,

«Әңгіме құрастыру» ойыны,

«Кім болдың?» ойыны,

«Байқа және есте сақта» жаттығу

«МЕН+МЕН=БІЗ»

«Менің қасиетім»,

«Сынып портреті»,

«Мен кіммін?»,

«Сиқырлы «иә» сөзі»

Қорытынды сабақ:

Біз және біздің сынып

Барлығы

І-КЕЗЕҢ-ПСИХОДИАГНОСТИКАЛЫҚ (3 САБАҚ)

№ 1 сабақ «Түймедақ» әдістемесі

Мақсаты: оқушылардың әр пәнге байланысты эмоционалды көңіл күйін,оқу мотивациясын анықтау.

Оқу мотивациясын анықтауға байланысты жүргізілген зерттеу қорытындысы төмендегідей нәтиже берді.Сынып оқушыларының жауаптары саналып, пайыз деңгейі кестеге жазылады.

Түстер

Пәндер

Математика

Қазақ тілі

Қазақ әдебиеті

Орыс тілі мен әдебиеті

Ағылшын тілі

Қазақстан тарихы

Д/ж тарихы

Жаратылыстану

Информатиака

Музыка

Көркем еңбек

Д/ш

Қызыл түс (ұнайтын, қызықты пән)

Қара түс (қиындық тудыратын пән)

Көк түс (қызықсыз пән)

Сары түс (ұнамайтын пән)

Ұсыныс:

1. Оқушыларға қиындық тудыратын пәндер қазақ тілі, қазақ әдебиеті, орыс тілі мен әдбиеті, ағылшын тілі, қазақстан тарихы, дүние жүзі тарихы, жаратылыстану сабақтарынан қосымша дайындықтар өткізілсін, қызықсыз деп көрсеткен пәндер қаза тілі, қазақ әдебиеті, орыс тілі мен әдебиеті, ағылшын тілі, қазақстан тарихы, дүние жүзі тарихы, музыка, дене шынықтыру пән мұғалімдері сабақтарын түрлендіріп жаңа әдіс-тәсілдер қолдансын.

2. Пәндік бейімделу кезеңіндегі оқушылардың жас ерекшелігі ескеріліп , пән бойынша танымдық-қызығушылық қабілеттері дамытылсын.

№ 2 сабақ

1. «Филлипстің мектептегі қобалжуды анықтауға арналған сұрақнамасы»

Әдістеменің мақсаты: кіші және орта мектеп оқушының мектепке байланысты қобалжуының деңгейін зерттеу.

Нәтижелері:

Факторлар

Қалыпты деңгей

Көтеріңкі деңгей

Жоғары деңгей

Мектептегі жалпы үрей

Әлеуметтік стресті уайымдау

Жетістікке жетудегі қажеттілік фрустрациясы

Өз ойын айтудағы қорқыныш

Білімді тексеру жайындағы қорқыныш

Айналасындағы адамдардың үмітін ақтай алмаудан қорқуы

Стреске төмен физиологиялық қарсылық

Мұғаліммен қарым-қатынасындағы үрейлену мәселесі

4. «Социометрия» әдістемесі

Мақсаты: Сынып ұжымының өзара қарым-қатынасын зерттей отырып, оқушылардың жалпыға танымал немесе танымал еместігін сонымен қатар сыныптағы шағын топтардың барлығын анықтау.

Өзара қарым-қатынасты анықтау мақсатында алынған

«Социометрияның» салыстырмалы мониторингісі

№3 сабақ

3. «Ағаш» әдістемесі.

Мақсаты: Оқушылардың ішкі жан дүниесіндегі эмоционалдық жағдайын анықтау

Нәтижесінде:

Аты-жөні

Таңдауы:1

Таңдауы: 2

А. А.

Сіз тұйықсыз, жиі ішкі мазасыздыққа бейімсіз және адамдармен қарым-қатынасқа түскенді ұнатпайсыз;

Өзін жоғары бағалайды, туа біткен көшбасшы басқалар өзін ғана таңдағанды ұнатады;

А.Г.

Сіз тұйықсыз, жиі ішкі мазасыздыққа бейімсіз және адамдармен қарым-қатынасқа түскенді ұнатпайсыз;

Өзгелер Сіздің қолдауыңызды қажет еткендіктен,өзіңізді шаршаңқы сезінесіз.

С.Ғ.

Сіз тұйықсыз, жиі ішкі мазасыздыққа бейімсіз және адамдармен қарым-қатынасқа түскенді ұнатпайсыз;

Сіз басқалардың көз-қарасымен өзіңізді бағалауға бейімсіз.

Б.Д.

Сіз тұйықсыз, жиі ішкі мазасыздыққа бейімсіз, адамдармен қарым-қатынасқа түскенді ұнатпайсыз;

Өзін жоғары бағалайды, туа біткен көшбасшы басқалар өзін ғана таңдағанды ұнатады;

Қ.М.

Сіздің эмоцияналдық жағдайыңыз құлдырауда, сіз ішкі күйзеліске түсуге жақынсыз;

Өзін жоғары бағалайды, туа біткен көшбасшы басқалар өзін ғана таңдағанды ұнатады;

Қорытынды: Оқушылардың қазіргі мектептегі эмоционалдық жағдайы бойынша 5 оқушының жиі ішкі мазасыздыққа бейімдігі, 5 оқушының адамдармен қарым-қатынасқа түсуде қиыншылық көретіні, 1 оқушының эмоцияналдық жағдайының құлдырауы, ішкі күйзеліске түсуі, 1 оқушының өзінің жеке әлемі туралы ойлайтыны анықталынды. Болашақтағы таңдау бойынша 1 оқушы өзін шаршаңқы сезінеді. 2 оқушының басқалардың көзқарасымен өзін бағалауға бейімдігі анықталынды. Диагностика нәтижесі бойынша оқушылармен жеке әңгімелесу жүргізілді.

I-таңдау бойынша оқушылардың эмоционалдық жағдайының көрсеткіші

I

Өмірге деген бейімделуі жақсы, өзін ыңғайлы сезінеді;

Адамдармен қарым-қатынасқа түсе алады, жанында

ғыларға көмек беруге дайын тұрады

Тұйық, жиі ішкі мазасыздық

қа бейім, адамдармен қарым-қатынасқа түскенді ұнатпайды;

Өзінің жеке әлемі туралы ойлағанды жақсы көреді;

Алдына мақсат қоя алатын, ешқандай кедергілер

ден қорықпайды

Эмоцияоналдық жағдайы құлдырауда, ішкі күйзеліске түсуге жақын;

Өзін жоғары бағалайды, көшбасшы

IІ-таңдау бойынша оқушылардың эмоционалдық жағдайының көрсеткіші

II

Өмірге деген бейімделуі жақсы, өзін ыңғайлы сезінеді;

Адамдармен қарым-қатынасқа түсе алады, жанында

ғыларға көмек беруге дайын тұрады

Өзгелер Сіздің қолдауыңызды қажет еткендіктен,өзіңізді шаршаңқы сезінесіз.

Сіз басқалардың көз-қарасымен өзіңізді бағалауға бейімсіз.

Өзін жоғары бағалайды, көшбасшы

2.Ата-аналардан алынған сауалнама қорытындысы.

5 сынып ата –аналарынан «Балалардың 5 сыныпқа бейімделу деңгейі» сауалнамасы алынды.

Сауалнама мақсаты: баланың 5 сыныпқа бейімделу деңгейін ата-ана көзімен анықтау.Сауалнама мазмұны: сауалнама 11 сұрақтан тұрады.

1.Барлық ата-ана баламыз мектепке қуана барады деген.

2.Жаңа 5 сыныпқа қалыптасып, жаңа күн тәртібін толық қабылдады.

3.Өзінің оқудағы жетістіктерімен, сәтсіздіктерімен ата-аналарымен бөліседі.

4.Барлық бала ата-аналарымен мектеп жайлы ой бөліседі.

5.Мектептен алынған әсерлердің эмоционалдық түрі кейде қолайлы, кейде қолайсыз әсерлер бірдей делінген.

6.Балалары күнделікті үй тапсырмасын орындауға 2 сағат уақыт жұмсайды.

7.Үй тапсырмасын орындаған кезде , балалар кейде ата-аналарының көмегін қажет етеді

8.Оқудағы қиындықтарын балалары ата-аналарының көмегімен жеңеді.

9.Баламыз өз жұмысындағы қателерін тауып, өз бетімен түзей алады дейді.

10.Сыныптас достары туралы балаларымыз шағымданбайды деп жауап берді.

11.Балаңыз оқу жүктемелерін қиындықсыз меңгере ала ма деген сұраққа жоқтан гөрі иә деп белгіледі.

Ұсыныс: Сынып жетекшілер ата-аналарды сауалнама қорытындысымен ата-аналар жиналысында таныстырсын.

Педагогтерге семинар тренинг