Биологиядан дарынды балалармен жұмыс жоспары

БИОЛОГИЯ ПӘНІНЕН ДАРЫНДЫ БАЛАЛАРМЕН ЖҰМЫС ЖОСПАРЫ

Дайындаған:Дубаева О.У.

2015-2016 оқу жылы

Түсінік хат

Педагогика тарихынан белгілі, мәдениеттің жас ұрпақты «өз бетінше шешім қабылдап, әрекет ете алуға» тәрбиелеу білім мазмұнында мәдениеттанымдық қызметтің дамуына себепші болды. Сондықтан, бүгінгі күні білімнің даму көзі - мәдениет болып белгіленіп, оқушы – оны қабылдаушы және оның шығармашылық тұрғысынан тәрбиеленеді.

Шығармашылық қабілет – өзінің жаңашылдығымен, өзгешелігімен ерекшеленетін, өнім алуға мүмкіндік жасайтын жеке тұлға бойындағы қабілеттіліктің, білім мен біліктің болуы. Шығармашылық ұғымымен қатар дарындылық, талант деген ұғымдарда бар. Дарындылық немесе талант ұғымдары өздерінің мәні бойынша, белгілі бір әрекет саласында ерекше жетістікке жеткізетін адам қабілеті дамуының жоғары деңгейін білдіреді.

Мектепте жеке пәндерді оқуда ерекше білім жетістіктерін көрсеткен оқушылардың мәлімет банкісі құрылып, оқушылардың білім жетістіктері мен психопедагогикалық диагностикалары салыстырылып, әр оқушыға күнделік жүргізілген. Ғалымдар [1,2,3] анықтағандай дарынды немесе талантты оқушылармен жасалынатын жұмыс түрлері төмендегідей:

1. Баланың қызығушылығына әрі табиғатына қарай ғылыми жұмысқа баулу;

2. Пәндік олимпиадалық жұмыстарға дайындау;

3. Қазіргі кезде жақсы дамып келе жатқан дебаттарға, пікір–сайыс яғни интеллектуальды ойындарға дайындау;

4. Мектептің ғылыми қоғамындағы үйірме жұмыстарын ұйымдастыру.

Байқап отырғанымыздай оқушыларды пәндік олимпиадаға дайындау маңызды орынға ие.

Пәндік олимпиадалардың негізгі мақсаттары мен міндеттері педагогтардың ғылыми-әдістемелік деңгейлерін анықтау, кәсіби және ақпараттық құзыреттілік деңгейлерін арттыру мен қатар, дарынды оқушының өзін қызықтыратын пәнде шығармашылық белсенділігін ынталандыру және қызығушылығын дамыту, ғылыми білімді насихаттау болып табылады.

пәндік олимпиадалардың міндеттері :

оқытудың міндетті нәтижесін бақылау;

оқушыларды тиісті білім беру аясында оқыту формасы;

оқушылардың ақыл ойын, шығармашылықтарын дамытушы форма;

ақыл-ойы жоғары дәрежеде дамыған оқушыларды анықтау;

оқушылардың кәсіби бейімділіктері мен қабілеттерін айқындау мен үйлестіру;

ЖОО емтихансыз қабылданатын оқушыларды таңдау формасы және т.б.

Осылайша қосымша білім беру жүйесінде, осы саладағы көп жылдық бай дәстүрде дарынды әрі танымдық деңгейлері жоғары балалармен жұмыс жасау мүмкіндіктері жатыр. Айта кету керек оқушылардың олимпиадалардағы нәтижелері мұғалімдердің қызметін бағалау аспектісінің бірі болып табылады.

Пәндік олимпиадалар – оқушылардың білім деңгейін тексерудің бұқаралық сипаттағы жарыс түрінде өткізілетін бірден – бір формасы.

Пәндік олимпиадалардың оқу үдерісіндегі негізгі роліне зерттеушілер түрліше анықтама береді. Ол туралы көзқарастар үш түрлі:

- білім беру сапасын сырттай бақылау формасының элементі [1];

- танымдық ойын түрі [2];

- оқушы тұлғасын дамыту тәсілі, яғни оқушылардың шығармашылығын, дарындылығын арттыруға ықпал ететін оқыту тәсілдерінің бірі [3].

Педагогикалық шарттары:

- оқушылардың дарындылықтарының деңгейін анықтау;

- оқушыларда оқу-зерттеу біліктіліктерін, ақпараттық сауаттылықтарын дамыту;

- оқушылардың жеке даму бағдарламаларын құрастыру;

- оқушыларды шығармашылық ізденіске баулу;

- жан-жақты ақпараттандыру:

- байқаулар ұйымдастыру.

Олимпиада резервтерімен жұмыс жүргізудің дайындық жолдарына тоқталсақ, ол ең алдымен төмендегідей ұйымдастыру және оқу - әдістемелік бағыттарда жүзеге асуы тиіс:

- ең алдымен биология пәнінің мектеп бағдарламасы шеңберінде сұрақтар мен тапсырмалар меңгерілуі керек, бірақ ол сұрақтар оқушыны шығармашылық ойлауға жетелеуі тиіс;

- биология оқу курстары бойынша алған теориялық білімдерін оқушы қолданбалық түрде көрсетуге, оның себеп–салдарын түсіндіруге, салыстырулар мен талдау жасауға, болжау жасау дағдыларын қалыптастыруға машықтандыру керек.

- оқушылар алдына қойылған мәселеге сараптау, айқындау, жіктеу, дәлелдеу қажет болса болжам жасау негізінде өз көзқарасын білдіруге үйрену қажет.

Мектеп бағдарламасының біліміне сүйене отырып, биология пәнін тереңдете оқытып, олимпиадаға, өзгеде сайыс түрлеріне дайындау мақсатында құрастырылатын арнайы жоспардың негізгі міндеттері:

1. Оқушыларға олимпиадаға дайындық кезінде биология пәні бойынша терең білім беру;

2. Оқушыларды биологиялық ізденісте болуға, өз бетімен жұмыс істеуге жағдай жасау;

3. Биология пәні бойынша білімдерін тереңдету болып табылады.

Күтілетін нәтиже, ізденімпаз, білімге құштар, терең және тиянақты білім алған оқушы дайындауда.Мен, өз тәжірибемде оқушыларды биология пәні бойынша пәндік олимпиадаға дайындаудың күнтізбелік жоспарын төрт кезеңге бөліп жоспарладым:

І. Оқушыларды таңдау: бақылау, сараптау, жазбаша жұмыс, оқушылардың жалпы және пәндік дарындылықтарын айқындау үшін алғашқы сауалнаманы алу.

ІІ. Теориялық дайындық:

Тапсырмамен танысу. Рәсімдеу ережесі. Әдебиет көздеріне шолу.

Клетканың химиялық құрамы.

Тірі организмдердің алуантүрлілігі. Систематика. Патшалықтар белгілері.

Өсімдіктер, Саңырауқұлақтар, Бактериалар патшалықтарының жалпы ерекшеліктері.

Жануарлар патшалығының жалпы ерекшеліктері.

Адам мүшелері жүйесінің ерекшеліктері.

Жалпы биологияның теориялық негіздері

Былтырғы жылғы олимпиадалық тапсырмаларға шолу жасау. Кеңес беру.

Қосымша әдебиеттермен жұмыс. Жазбаша конспектілер құрастыру.

Интернет желісі арқылы оқушылардың ғылыми-ізденушілік жұмыстарын ұйымдастыру.

ІІІ. Практикалық дайындық– іскерліктерін қалыптастыру.

1.Арнайы құралдармен жұмыс жасау, жануарлар мен өсімдіктердің түрлерін анықтау мен тану, микропрепараттар дайындау, билогиялық коллекциялар дайындау және т.б. біліктіліктерін қалыптастыру бойынша практикалық сабақтары.

2.Цитология бойынша тапсырмаларды орындау.

3. Генетикалық есептерді орындау.

4.Бұрынғы жылғы олимпиадалардың практикалық тапсырмаларын талдау.

5. Түрлі деңгейдегі практикалық тапсырмаларды орындау жолдарын талдау.

IV. Өзіндік дайындық

1. Бұрынғы жылғы түрлі күрделілік деңгейдегі олимпиадалық тапсырмаларды орындау;

2. Бұрынғы жылғы олимпиалардың түрлі күрделілік деңгейдегі практикалық тапсырмаларды орындау

3. Логикалық тапсырмаларды орындау

4. Біршама қиынырақ тапсырмалар бойынша кеңес алу.

Жүргізілген зерттеу жұмысының негізінде оқушыларды пәндік олимпиадаға дайындау жұмысының мазмұнын, құрылымдық бөліктерін нәтиже өлшемдерін, көрсеткіштерін және деңгейлерін атап көрсетуге болады:

Мотивациялық деңгейде: дарындылықты дамытуда пәнге қатысты танымдық тапсырмаларды орындаудың қажеттілігін түсіну;

Мазмұндық деңгейде: олимпиадалық тапсырмалардың жауабын жүйелі зерттеп, іздеу жолдарын білу (ақпарат көздерін білу);

Іс- әрекеттік деңгейде: олимпиадалық тапсырмалар мазмұны бойынша білімдерін жаңа тапсырмалар жүйесінде қолдану .

Аптасына: 4 сағат.Дүйсенбі, Бейсенбі күндері.

Әдебиеттер:

Бим-Бад Б.М. Педагогический энциклопедический словарь. — М., 2002. С. 179.

Педагогический терминологический словарь. — С.-Петербург: Российская национальная библиотека. 2006.

3. Старикова Я.В. История физических олимпиад школьников: Методические рекомендации для учителей физики и студентов физико-математических факультетов пединститутов. Бийск, 1996. 24 с.

4. Корсунова Овена Юрьевна. Педагогические условия организации нтеллектуально-творческих ученических олимпиад : Дис. ... канд. пед. наук : 13.00.01 : Москва, 2003 170 c. РГБ ОД, 61:04-13/504-9

5. Шарапков, Андрей Николаевич. Педагогические условия гуманизации режима интеллектуального испытания школьников на предметных олимпиадах : диссертация ... кандидата педагогических наук : 13.00.01 Рязань, 2003 188 c.

Оқушылар тізімі:

Оқушының аты-жөні

Класс

Оқу тілі

Амангелді Ақкенже

5кл

қазақ

Сатыбалды Дилназ

6кл

қазақ

Амангелді Рысбек

7кл

қазақ

Сатыбалды Алтын

8кл

қазақ

Бисен Айкөркем

10кл

қазақ

Базаркулов Идрис

10кл

қазақ

Жумабай Шерхан

10кл

қазақ

Қайрсламов Аман

10кл

қазақ

Жолдасова Нұржауған

10кл

қазақ

Ибраева Алия

11кл

қазақ

Сейтекенова Айгуль

11кл

қазақ

Олимпиада резервтері

Оқушының аты-жөні

Класс

Қатысатын іс -шара

Сатыбалды Алтын

8кл

Пәндік олимпиадаға

Амангелді Рысбек

7кл

Аудандық сырттай жарыстарға

Бисен Айкөркем

10кл

Сырттай олимпиадаға

Ибраева Алия

11кл

Сырттай олимпиадаға

Сейтекенова Айгуль

11кл

Сырттай олимпиадаға

БИОЛОГИЯ САБАҒЫНДА ДАРЫНДЫ БАЛАЛАРМЕН ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Ержанова Индира Алтайқызы

Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің магистранты

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ

Соңғы жылдары білім беру саласында жиі талқыланып жүрген тақырыптың бірі дарынды балалармен жұмыс жасау және оның әдістерін көрсету мәселесі. Әрине, бала бойындағы дарындылықты аңғару, оны дамыту мұғалімнен зеректікті, педагогикалық шеберлікті қажет етеді. Дарынды балалардың мүмкіндіктерін байқап қана қоймай, оны ғылыми ізденістерге, нәтижелі білімге жұмсағанда ғана ұстаз еңбегі өз жемісін береді. Осы орайда дарындылық дегеніміздің өз не деген сауал туындауы мүмкін. Дарындылық туралы бүгінге дейін бірқатар зерттеу еңбектері жазылғанымен, оның нақты анықтамасы немесе қағиадасы қалыптасқан жоқ. Өйткені дарындылықты әркім өзінше түсінеді. Бұл туралы педагогика ғылымдарының кандидаты Ж.Елеупаева: «Дарындылыққа арналған теориялық пікірлердің, модельдердің, тұжырымдамалардың көптігіне қарамастан, оның әлі күнге тұрақты терминологиясы қалыптаспаған, ғалымдар әлі күнге дейін осы құбылыс жайында ортақ бір пікірге келмеген, ортақ құрылымдары, даму заңдылықтары бар болса да, «дарындылықтың» нақты анықтамасы» берілмегендігін айтады[1,8]. Дарындылық жайлы бірқатар батыс және орыс ғалымдарының еңбектерін саралай келіп, ғалым Ж.Елупаева: «Дарындылық – бір немесе бірнеше іс-әрекеттерде ерекше жеті

Дарынды балаларды ғалымдар ақыл-ой теориясына қарай бірнеше топқа бөліп қарастырады. Мәселен, дарынды балалардың бір тобы тек сабақ үлгірімі жағынан ғана жоғары көрсеткішке жетсе, екінші дарынды бала белгілі әрекет шеңберінде өз дарынын байқатса, үшінші бала барлық жағынан да өзінің мықтылығын танытуы мүмкін. Осы тұрғыдан келгенде педагогикада әрбір баланың бойынан жақсы қасиеттер мен дарындылықты байқап, дамыту мақсат етіледі.

Қазіргі таңда мемлекет үшін ұлттың интеллектуалдығын арттыру маңызды мәселе болып отыр. Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Интеллектуалды ұлт-2020» ұлттық жобасы білім беру саласының жаңа бағытта жұмыс жасауына мол мүмкіндік жасауда. Жобаның мақсаты – жаңа қалыпта қазақстандықтарды тәрбиелеу, сондай-ақ Қазақстанды бәсекеге қабілетті адамдық капиталы бар мемлекетке айналдыру. Елбасы оның негізгі үш аспектісін: білім беру үрдісіндегі инновациялық даму, ақпараттық даму және жастарды рухани тәрбиелеу деп нақтылап көрсетті. Бүгінгі білім беру саласында тәрбие мен білімді қатар дамыту арқылы білім алушының интеллектісін дамытуға баса назар аударылуда. Осы мақсатта бірқатар жүйелі жұмыстар жүргізіліп жатыр. Үздіксіз білім, қашықтықтан оқыту білім алушының жан-жақты білімді игеруін қамтамасыз етеді. Қазіргі таңда балабақшадан бастап жоғары оқу орнына дейін үзіліссіз алған білімді жаңартып, жетілдіріп отыру көзделген. Әрине, аталған жүйенің ішінара кемшіліктері мен мәселелері де жоқ емес. Бұл арнайы сөз етуге тұралық тақырып болғандықтан, аталған мәселені талдап жатуды жөн көрмедік.

Біздің назарымыздағы дарынды балалармен жұмыс жүргізудің ерекшеліктері екенін ескерсек, оларды анықтаудың да өзіндік тәсілдері бар. Бұл туралы зерттеуші Н.С.Лейтес қабілетті балалардың үш категориясын анықтап берген. Бірінші категория – ой-өріс қабілеті ерте жастан байқалған оқушылар. Екінші категория – жеке бір іс-әрекет түрі мен белгілі бір мектептегі ғылым түріне қабілеттігімен көзге түскен оқушылар. Үшінші категория – дарындылық күш-қажырымен ерекшеленетін оқушылар. «Дарынды балалармен жұмыс» оқу-әдістемелік құралының авторлары Ж.Сейсенбаева, Л.Орманбекова дарынды оқушыны анықтау бастауыш сыныптан бастау алатындығын айтады. «Бұл жұмыстың жүйелі жүргізілуі психологтар мен мұғалімдердің және ата-аналардың біріккен жұмысы негізінде іске асады. Олардың ата-аналарымен әңгімелесуі, бақылауы, әрқайсысының сөйлеуінің, есте сақтауының, логикалық ойлауының психологиялық ерекшелігін анықтауда маңызды жұмыстар атқарылады»[2,6], - дей келіп, дарынды балалармен жұмыс жасауда ата-ана мен ұстаздың бірігіп жасаған жұмысының нәтиже беретінін ескертеді. Алайда қазіргі мектеп тәжірибесінде байқап жүргеніміздей, дарынды балалармен жұмыс жасау тек үздік оқитын оқушылармен ғана шектеліп жатыр. Мектеп

Жалпы педагогика және психология саласында дарынды балалармен жұмыстарға қатысты көптеген пікірлер мен еңбектер жарыққа шығып жатыр. Аталған тақырыпта жазылған еңбектерде дарынды балаларды анықтаудың жолдары, әдістемесі және олармен жұмыс жасаудың ерекшеліктері жайлы кеңінен баяндалады. Мәселен, Ұ.Арыстан дарынды балаларды үш топқа: шығармашылық дарындылық, интеллектуалды, табиғи дарындылық, лидерлік дарындылық деп бөлуді ұсынған. Бұл саладағы зерттеуші ғалымдар көбінесе оқушының шығармашылық жұмысына, ғылыми зерттеуге, қоғамдық мәселелерге үн қосуға бейімдеуге баса көңіл бөледі. Осы мәселелерді…