Биологиялық жүйелер физиологиясы 8-сынып авторлық бағдарламасы

Алматы облысы, Сарқан ауданды

«Әл-Фараби атындағы орта мектебі, мектепке дейінгі шағын орталығы және Еркін бастауыш мектебімен» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Ахметова Карлыгаш Елубаевна

Биология пәні мұғалімі

Биологиялық жүйелер физиологиясы:

АТЛАС – БОЯУ дәптерімен

(Авторлық бағдарлама)

Қарабөгет ауылы 2021 оқу жылы

Биологиялық жүйелер физиологиясы курсына арналған бағдарлама

Құрастырған: Ахметова К.Е

Сарқан ауданы Әл-Фараби атындағы орта мектебі

Түсінік хат

Бағдарлама білім берудің мемлекеттік стандарт талаптары негізінде құрастырылған. Сонымен қатар, мектептің 7-8 сыныптардың инвариантты базалық оқу жоспарындағы пән спецификасында ұқсас оқу мақсаттары басшылыққа алынған. Оқушылардың биология пәнінен алған білімдерін жинақтап биологиялық жүйелерде болатын күрделі процесстерді оқытуға бағытталған. Тірі ағзаларда жүретін биологиялық заңдылықтар мен теорияларды терең мағынада түсініп қабылдауды қамтамасыз етеді.

Оқытылатын курс оқулықта берілген тақырыптар негізінде қалыптастырылған академиялық білімдерін бекітуге, қорытуға себепші болады. Әрбір бөлімнен кейін орындалатын тапсырмалар оқушының өз білім деңгейін болжап, одан әрі қарай жұмыстануға бағыт алады. Қолданбалы курстың маңыздылығы оқушының бейімдік дайындық кезеңінде маңызды рөль атқарады, олардың қатарында пәнаралық және оқуға деген дара үйлестірімділік бар.

Курсты оқыту барысында оқытудың интербелсенді түрлері арқылы оқушылардың креативті ойлау дағдыларына арналған жұптық, топтық жұмыстар орындату қарастырылады. Оқушыларды «Биологиялық жүйелер физиологиясы» интербелсенді оқыту үшін арнайы жасалған боялатын атлас дәптерде тапсырманы микроскопиялық сурет жасау арқылы әрбір сабақта лабороториялық жұмысты орындайды, ол оқушының материалды ұзақ уақыт бойы жадында сақтауға мүмкіндік береді.

Жаратылыстану-математикалық бағытты таңдаған 8-сынып оқушыларына арналып 1 жыл оқытуға және аптасына 1 сағат көлеміне жоспарланған. Жалпы айтқанда, курс бағдарламасы ҰБТ мен ғылыми жобаларға дайындық барысында қолдануға көмекші құрал бола алады.

Бағдарламаның мақсаты:

Биологиялық жүйелер физиологиясы үдерісін түсіндіру арқылы мүшелердің физиологиялық даму механизмі мен заңдылықтарын анықтап, ажырата білу дағдыларын қалыптастыру.

Бағдарлама міндеттері:

Адам ағзасының биологиялық жүйелері туралы терең білім беру;

Жеке мүшелердің қызметтерін, физиологиялық үдерістерін, олардың жүзеге асырылу заңдылықтарын, өзара байланысын қарастыру;

Мүшелер жүйесіндегі болатын физиологиялық құбылыстардың болу себептеріне сипаттама бере алуға теориялық білімдерін тереңдету;

Танымдық, шығармашылық, зияткерлік қызығушылықтары мен қабілеттерін ақпарат көздерімен жұмыс істеу кезінде пайдалану;

Организмнің тіршілік әрекетін, жеке мүшелердің қызметін зерттеп, олардың ерекшіліктерін, биологиялық маңызын анықтау

Теориялық білімдерін практикада қолдана алуға дағдыландыру;

Күтілетін нәтиже:

Адам ағзасының биологиялық жүйелері туралы білімді меңгереді;

Жеке мүшелердің қызметтерін, физиологиялық үдерістерін, олардың жүзеге асырылу заңдылықтарын, өзара байланысының ұқсастықтары мен айырмашылықтарын ажырата алады;

Мүшелер жүйесіндегі болатын физиологиялық құбылыстардың болу себептеріне теориялық білімдерін қолдана отырып, сипаттама бере алады;

Қажетті материалдарды ақпарат көздерімен жұмыс істеу барысында таба алады;

Организмнің тіршілік әрекетін, жеке мүшелердің қызметін зерттейді, олардың ерекшіліктерін, биологиялық маңызын анықтайды;

Теориялық білімдерін практикада қолдана алады;

Өзектілігі:

Қазіргі жаһандану заманындағы медицина ғылымының маңыздылығын ескерсек, жалпы биологиялық сипаттағы қолданбалы ғылым салаларының іргетасы ретінде оқушылардың медицина бағытындағы мамандықтарға таңдау жасау үшін адам физиологиясын оқыту өзекті болып табылады.

Оқушылар білуге тиіс:

міндетті, стандартты деңгейдегі білуге тиісті негізгі ұғымдар;

қазіргі биология пәндердің арасындағы физиологияның орны,

тірі құрылымдағы химиялық өзгеріс пен физиологиялық үдерістердің арақатынасын;

мүшелер жүйесінің атауларын;

мүшелер қызметі мен құрылымдық бірлігін;

Ағзалардың өмірі мен тіршілігінің негізі;

биологиялық негізгі ұғымдар мен терминдер;

Реттеу жөніндегі басты түсініктер;

Жүйкелік қозудың табиғаты жөніндегі түсінік;

Жүйке клеткасы және оның бӛлшектерінің функциональдық маңызын;

Эфферентті, аферентті жүйке жолдары, синапс, рецепторлар жөніндегі қарапайым ұғымдарды;

«Биологиялық жүйелер физиологиясы» бағдарламасының мазмұны

1-бөлім. Кіріспе. (1 сағат)

Мүшелер жүйесінің физиологиясы биологияның маңызды салаларының бірі.

Физиология - жеке мүшелердің қызметін зерттейді, биологиялық маңызын анықтайды және организмнің тіршілік әрекеті қоршаған ортамен зат, қуат, ақпарат алмасу арқылы жүретін заңдылықтарды қарастырады.

2-бөлім. Адам ағзасының жүйелері. (1 сағат)

Сүйек жүйесі. Буын жүйесі. Бұлшықет жүйесі. Иммундық/лимфоидты жүйе.

3-бөлім. Адам ағзасымен танысу. (5 сағат)

Тыныс алу. Асқорыту жүйесі. Зәр шығару жүйесі. Бүйректер физиологиясы . Сыртқа шығару. Бүйректің құрылысы, қызметі. Зәр шығару өзегінің құрылысы. Бүйректің микроскопиялық құрылысы. Шумақтық фильтрация. Нефронның құрылысы. Бүйректің қанмен қамтамасыз етілуі. Қанның осмостық қысымының реттелуі. Несеп жасалудың рефлекторлық жолмен реттелуі. Несеп жасалудың гуморальдік жолмен реттелуі.

Несеп жасалу механизмі. Онкотикалық қысым. Фильтрация . Реабсорбция. Қан мен несептің құрамындағы әртүрлі заттардың мөлшері . Алғашқы несептің құрамы. Соңғы несеп құрамы.

Тыныс алудың физиологиясы. Тыныс алу қозғалысы. Тыныс алу және шығарудың механизмі. Өкпенің желдетілуі. Сыртқы тыныс алуды зерттеу әдістері. Тынысалу жолдары. Көкірек қуысындағы теріс қысымның маңызы. Өкпенің тіршілік сыйымдылығы. Атмосфера қысымының төмен жерінде тыныс алу.

Асқазан ішек жолында жүретін үдерістер. Асқорыту түрлері. Асқорыту жолының әр бөлімдеріндегі асқорыту. Ауыз қуысында астың қорытылуы. Сіңірілудің реттелуіТамақ іздеуді реттеудің физиологиялық механизмі. Ұйқы безі, ішектік сөл. Асқазан ішек жолының моторлық қызметін зерттеу әдістері. Тағамның энергетикалық құндылығы. Тамақтану теориялары

4-бөлім. Бұлшықеттер физиологиясы. (6 сағат)

Синапстық тасымалдың физиологиясы. Бұлшық ет талшықтарының жіктелуі. Қаңқа бұлшықеттерінің құрылысы Бұлшық ет жиырылуы. Жиырылу түрлері. Бұлшықет эұмысын үйлестіру. Бұлшық ет күші. Бұлшықет ұлпасы мен жүйке ұлпасындағы болатын қозуды өткізудегі айырмашылығы

5-бөлім. Орталық жүйке жүйесінің физиологиясы ( 4 сағат)

Жүйке жүйесінің құрылымдық және функционалдық бірлігі. Жүйке жасушаларының құрылысы. Нейронның құрылысы мен типтері және нейрон органоидтерінің қызметі. Миелинденген нейрондардың артықшылығы. Миелинденген және миелинденбеген нейрондарды салыстыру. Тітіркендіргіштер- зат және энергия алмасу үрдісі. Тітіркендірудің заңдары. Қозғыш ұлпалардың физиологиялық күйі. Тітіркендіргіштер, олардың жіктелуі. Биологиялық мембрана құрылымы.

Мембраналық потенциал. Биологиялық мембрана құрылымы. Әрекет потенциалы, оның туындау механизмі. Мембрананың ауыспалы деңгейге дейін деполяризациясы және поляризацияның бастапқы кезеңіне дейінгі процесі

Заттардың тасымалдануы. Электрогенез. Қозу тіндері. Рефрактерлік кезең және оның рөлі.

6-бөлім.

Эндокриндік жүйе ( 4 сағат)

Ішкі секреция бездерінің жеке физиологиясы. Эндокринология тарихы. Эндокриндік бездер жүйесіне жалпы сипаттамасы және оның гуморальды реттеудегі маңызы. Гормондардың қызметтерінің ерекшелігі. Тиреглобулуин және оның белсенді бөлшегі –тироксинн. Гипотериоз-кретинизм, эндемиялық зоб және қалқанша безді хирургиялық жолмен алып тастаудың зардабы. Гипертериоз – Базедов ауруы және ағзадағы көп мөлшерде болуының әсері. Тиороцил және оның тироксин биосинтезіне тежеу әсері. Кальцитонин – гипофиздің алдыңғы бөлігінің қалқанша безі қызметін реттеудегі рөлі.

Гипофиз – топографиясы мен морфологиясы. Гипофиздің артқы бөлшегі және ондағы гормондары (Вазопрессин, оксицитозин). Гипофиздің алдыңғы бөлшегінің эндокриндік қызметі. Өсу гормоны. Ержегейллік және алыптылықтың болу себептері. Акромегалия. Гонадотропты гормондар және олардың маңызы. Пролактин. Көмірсу мен май алмасуына гипофиз гормондарының әсері. Эпифиз оның эндокриндәк қызметі.

Бүйрекүсті бездерінің милы қабатының эндокриндік қызметі. Адреналин – табиғаты мен физиологиялық маңызы.(Кортикостерон)

7-бөлім. Анализаторлар ( 6 сағат)

Көру құрылысы. Көрудің қызметі. Көздің бұлшықет қызметі. Тепе-теңдік. Иіс және дәм сезу. Талдағыш. Тепе-теңдік талдағыш. Анализаторлар. Есту, көру талдағышы. Иіс сезу дәм сезу.

8-бөлім Ағзаның ішкі ортасы (5 сағат)