Биологиялық жүйелердегі зат алмасу және фотосинтез 9 сынып

Күні:

Сынып: 9

Пәні: биология

Сабақ: §10

Сабақтың тақырыбы: §10 Биологиялық жүйелердегі зат алмасу және өздігінен реттелуі. Фотосинтез-күн энергиясының органикалық заттың энергиясына өзгеруі. Биологиялық аккумуляторларда жарық энергиясының қорлануы. Фотосинтездің жарық және қараңғы сатылары, судың фотолизі.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік.Оқушыларға зат алмасу туралы түсінік беру.

Дамытушылық. Есте сақтау, ойлау қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік. Ұқыптылыққа,тазалыққа баули отырып, гигиеналық, экологиялық тәрбие беру.

Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ

Сабақтың типі: аралас сабақ

Сабақты өткізу әдісі: түсіндірмелі көрнекілік, нұсқаушы ойға түсіруші, сұрақ, жауап.

Сабақтың көрнекілігі: плакат

Сабақтың барысы.

І Ұйымдастыру кезеңі:

а) сәлемдесу;

ә) оқушыларды түгелдеу;

б) сынып тазалығына көңіл бөлу.

ІІ Үй тапсырмасын тексеру кезеңі:

Прокариоттарға қандай организмдер жатады?

Бактерияның құрылысын айтып беріңдер.

Цианобактериялардың қандай түрін білесіңдер

Биоиндикатор дегенді қалай түсінесің?

Цианобактериялар туралы не білесің?

ІІІ Жаңа сабақ

Тірі организмдердің ерекше қасиеті — олар зат алмасуға (метаболизмге) және көптеген әр түрлі химиялық реакцияларға қатысуға кабілетті болады. Сырткы ортамен үнемі зат алмасып отыру — тірі жүйелердің негізгі қасиеттерінің бірі. Жасушаларда биологиялық синтез және ыдырау процестері үздіксіз жүріп отырады. Синтез процесі жалпы анаболизм (гр."ана" — тірі дене), ал ыдырау процесі катаболизм (гр."ката" — өлі дене) деп аталады.

Синтез — бұл жай заттардың энергия жұмсау аркылы күрделі заттар түзу процесі. Мысалы, аминқышқылдарынан нәруыздар, моносахаридтерден күрделі көмірсулар, нуклеотидтерден нуклеин қышқылдары синтезделеді. Синтезделген заттар өсу процесі кезінде жасуша мен оның органоидтерінің түзілуі үшін және жұмсалған немесе зақымданған молекулаларды қалпына келтіру үшін пайдаланылады.

Ыдырау процесі кезінде күрделі заттардан жай заттар түзіліп, энергия бөлініп шығады. Мысалы, қанттар органикалық қышқыл мен спиртке ыдыраса, органикалық қышкылдар өз кезегінде көмірқышқыл газы мен суға ыдырайды. Зат алмасудың ерекше белгісі сол, мұнда анаболизм және катаболизм процестері бірдей уакытта сыртқы ортамен өзара тура байланыста жүреді.

IV Қорытынды. Қорыта айтқанда, тірі организмдердің ерекше қасиеті — олар зат алмасуға (метаболизмге) және көптеген әр түрлі химиялық реакцияларға қатысуға кабілетті болады.

V Бекіту сұрақтары