Биологияны оқытуда сыни ойлауды қолдану баяндамасы

«Жаңа технологиялық әдіс-тәсілдерді теория мен практикада ұштастыра отырып қолдан. Біз осы заманғы білім беру жүйесінсіз, әрі алысты барлап, кең ауқымды ойлай білетің осы заманғы мұғалімдерсіз инновациялық экономика құра алмаймыз.»Н.Ә.Назарбаев«Ұстаздың биігі ойлана қарасаң биіктей береді, үңіле қарасаң, тереңдей береді, қол созсаң қарсы алдыңда, айналсаң артыңда тұрғандай» - деп Сократ айтқандай Егеменді еліміздің алдыңғы қатарлы отыз мемлекеттің қатарына қосылуға табандылықпен жылжу саясаты қоғамымыздың барлық саласында түбігейлі өзгерістер еңгізіп, жаңа талаптар қойылып отыр.

Сапалы білім – ел болашағын айқындайтын басты көрсеткіш болып табылады. Оқушылардың сапалы білім алуын бүгін қамтамасыз ету – мұғалімнің басты міндеті.

«Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл, білім, ар, мінез деген қасиеттерімен озады» -деп Абай атамыз айтқандай, озық ойлы білімді адамдар заманның, қоғамдық дамуына, өзгеруіне үлесін қосып келеді. Осындай қоғамдық әлеуметтік мәдени өзгерістер оқыту процесін белгілі мөлшерде дамытады. Оқитын пән қаншалықты жаңа, бағалы болса да, мұғалімнің шеберлігі қандай жоғары болсын, өз белсенділігін туғыза алмаса, берген білім күткен нәтиже бермейді. Жаңа технологияның басты мақсаттарының бірі-баланаң оқыта отырып, ой еркіндігін, белсенділігін, іздемпаздығын қалыптастыру, өз бетінше шешім қабылдауға дағдыландыру.

Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» атты Қазақстан халқына Жолдауында «Біз білім беруді жаңғыртуды одан әрі жалғастыруға тиіспіз. Ал Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 7 желтоқсандағы №1118 Жарлығымен Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы қабылданды. Бағдарламада «Е-learning» электронды оқыту жүйесі бойынша білім беру сапасын және басқару тиімділігін арттыру үшін оқу процесін автоматтандыру, педагогтар мен оқушыларды ең жақсы білім беру ресурстарына және технологияларына тең қол жеткізуін қамтамасыз ету мақсаты атап көрсетілді.

Дамыған елдердегі білім беру жүйесінде ерекше маңызды мәселелердің бірі – оқытуды ақпараттандыру, яғни оқу үрдісінде ақпараттық – коммуникациялық технологияларды пайдалану. Қазіргі таңда елімізде білім беру жүйесінде жаңашылдық қатарына ақпараттық кеңістікті қүру енгізілді.

Әйгілі зерттеуші Л.С. Выготскиидің «Дәстүрлі оқыту –бала дамуына тек қондырғы болып, дамуға стихиялы әсер етсе, яғни, «дамудың сөңында жүрсе», жаңаша оқыту – «дамуды өзімен бірге ала жүреді» -деген болатын. Сондықтан тек дәстүрлі оқытумен шектеліп қалмай оқытушы әрқашан ізденісте болып, өзіне және шәкірттеріне тиімді жақтарын қарастырып отыру тиіс. Сабақты мұғалім бірсарынды өткізуі баланың пәнге деген қызығушылығын төмендетіп және білім денгейінің құлдырауына әкеп соғады. Сондықтан мұғалімге ең бастысы методикалық тұрғыдан өте бай болғаны жөн. Мұғалім әр сабағын түрлендіріп, бір сабағын екіншісіне мүлде ұқсамайтындай өткізсе оқушының ынтасы, қызығушылығы арттырып, шығармашылықпен жұмыс жасауға дағдылынады.

Қазіргі кезде жаңа педагогикалық технологиялар түрлері көбейе түсуде. Сондықтан жаңа технологиялардың ішінен өз қажеттісін таңдап алу – әр мұғалім үшін жауаптылық пен іскерлікті қажет ететін еңбек. Соның ішінде сын тұрғысынан ойлау технологиясына тоқталайық. Сын тұрғысынан ойлау технологиясы оқушылардың таным белсенділіктері мен ойлау қабілеттерін дамыту үшін қолдануға болады. Сын тұрғысынан ойлау технологиясының мақсаты: білімге құштар, ой-өрісі еркін дамыған ашық қоғам азаматтарын тәрбиелеу. Бұрынғы әдетке айналған оқу үрдісінде мұғалімге басымдылық рөл берілісе, ал казірге технологияларда оқушы белсенділік көрсетуі тиіс, оқушыны оқытпайды, ол өздігінен оқып білім алуы керек. Сол арқылы оқушы өз қажеттігін біліп, өз жолын таңдап, жетістікке жетуге мүмкіндік алуда. Ал, мұғалім әр оқушының жеке қызығуын және қабілеттерін ашыға көмектеседі. Оқушының өз бетінше еркін ойлай алуын, ой өрісін дамытуда төмендегідей қағидаларды ұстанамыз:- Оқушы мен оқытушы арасындағы тепе теңдік жағдай, екі тұлға да үйренушілер, үйретушілер.- Оқушыны өз пікірін білдіруге жетелеу және оның пікірін құрметтеу.- Оқушының ойлау, талдау, іздену қабілеттерін арттыру.- Сабақта шешуші рөл атқаратын оқытушы емес,

Кубизм стратегиясы кубик жасалып оның 6 қырында 6 түрлі тапсырмалар жазылады:1. Ассоциация.2. Суреттеу.3. Талдау.4. Дәлелдеу.5. Ұсыныс.6. Салыстыру.«Кубизм» стратегисымен сабақ өткізу үшін оқушыларды топқа бөліп отырғызу керек.Мысалы «Металдар» тақырыбын осы стратегиямен өткізу үшін, тақырыптағы мағлұмат кубиктің алты қырындағы тапсырмаларға сәйкестестендіріп қарастырылады. Әр топ кубикті лақтыру арқылы тапсырмаларын анықтайды.1. Ассоциация. «Металдар» сөзін естігенде көз алдыңа не елестейді? (қызығушылық ояту)2. Суреттеу. Металдадың физикалық қасиеттері суреттеледі.3. Талдау. Металдардың химиялық қасиеттері талданып, реакция теңдеулері жазылады.4. Дәлелдеу. Металдардың шығу тарихы. Металдардың құрамын анықтап, дәлелдеген, синтездеген ғалымдар туралы айтылады.5. Ұсыныс. Металдардың не үшін қолданылатыны ұсынлады.6. Салыстыру. Венн диаграммасы қолданылады, екі затты алып салыстырады. Мысалы: Металдар мен бейметалдар.Эссе жазу стратегиясы арқылы да оқушылардың ойлау білігін арттыруға болады. Берілген тақырыптың ішкі сырын терең түсініп, өз пікірін, ойын дұрыс жеткізіп, сабақта берілген дәлелдемелермен бекітіп, оқылған тақырыптың негізгісін көркемдеп жазып және сол арқылы өмір, болмыс

Уақыт шеңбері. Бұл тәсілінің басты мақсаты: идеялар, тәжірибелер және ойлармен бөлісу. Өз-өзіңді және басқаларды түсінуді алға бастыру. Барлық оқушылар және мұғалім шеңбер құрып отырады. Сөйлеуші ғана ұстайтын зат бар/ мысалы доп/. Мұғалім Уақыт шеңберіндегі құрылымдық ережелерінің сақталуына, әр оқушының эмоциясын қорғауға және лайықты тапсырмаларды дайындауға жауапты. Уақыт шеңберінде талқылауға барлығы түгелдей қатысады, тек біреуі ғана сөйлеу керек.

Жұптық әнгіме тәсілі. Идеяларды құрастырып, белсенді тыңдап, бар ойын талқылауға шоғырландыруға мүмкіндік береді. Жұптарды қолдану оқушыларға сөйлесуге және үлкен топтарда өзін сенімсіз сезінетін оқушыларға көмектесуге мүмкіндік береді. Мысалы: 6 сыныпта «Гүлшоғырларын» откенде екі оқушыға бір тапсырма беріледі кеппешөптер таратылып беріп олардын гүлшоғырларын ажыратып кестеге толтыру керек.

Джигсо әдісі. Оқушылар сынып бойынша үш-төрттен орналастырылады, әр топқа дәстүрлі тасырмалар беріледі. Тапсырма үлестірме материалдар түрінде беріледі. Джигсо әдісінің артықшылығы – топта жұмыс істеуге арналған құрылым ұсыныс, сөйлеу және тыңдау дағдыларын…