Бірден онға дейінгі сандар бойынша материал

Ə.Б. Ақпаева, Л.А. Лебедева, Ж.Е. Өтемісова

ҚАРАПАЙЫМ МАТЕМАТИКАЛЫҚ

ҰҒЫМДАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы бойынша мектепалды дайындық тобы мен сыныбы педагогтеріне арналған

ƏДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

Қазақстан Республикасының Білім

жəне ғылым министрлігі ұсынған

Алматыкітап баспасы

ƏОЖ 373.2

КБЖ 74.102

Ақпаева Ə.Б., Лебедева Л.А., Өтемісова Ж.Е.

37 Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы бойынша мектепалды дайындық тобы мен сыныбы педагогтеріне арналған əдістемелік нұсқау./ Ə.Б. Ақпаева, Л.А. Лебедева, Ж.Е. Өтемісова. – Алматы: Алматыкітап баспасы, 2017. – 167 бет.

ISBN 978-601-01-3061-6

ƏОЖ 373.2

КБЖ 74.102

ISBN 978-601-01-3061-6

©Ақпаева Ə.Б., Лебедева Л.А., Ж.Е. Өтемісова, 2017 © «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2017

Түсіндірме жазба

«Қарапайымматематикалық ұғымдарды қалыптастыру»оқу-əдістемелік

кешені жаңа буынның төмендегі нормативтік құжаттарына сəйкес дайындалған.

Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты

(Қазақстан Республикасының Үкіметінің 2016 ж. 15 мамырдағы № 292 қаулысымен бекіген). Аталған стандарт Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі жəне мектепалды даярлық білім берудің жаңа методологиялық негізін анықтайды.

1 жастан 6(7) жастағы балаларға арналған Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы (Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігінің 2016 ж. 22 маусымдағы № 391 бұйрығымен бекіген).

Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы (Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігінің 2016 ж. 12 тамыздағы № 499

бұйрығымен бекіген). Жаңартылған бағдарлама мектепке дейінгі білім берудің контекстегі 5 білімдік саласына жаңа мазмұн ұсынып отыр.

ОƏК дайындаудың негізгі мақсаты – аталған нормативтік құжаттарда көрсетілген

мектепалды даярлық пен бастауыш мектеп арасындағы оқытудың бірізділігін сақтау.

Бағдарламада қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру ұйымдастырылған оқу қызметінің (ҰОҚ) мақсаттары мен міндеттері толық айқындалған.

Мақсаты:

-қарапайым логикалық-математикалық ұғымдарды қалыптастыру жəне зияткерлік-шығармашылық қабілеттерін дамыту.

Міндеттері:

-ақиқатты танудың математикалық тəсілдерін таныстыру: санау, өлшеу, қарапайым есептеу;

-тапсырманыстандарттыемесжолменшешугедегентапқырлығын,зеректігін,

ұғымталдығын, ұмтылысын дамыту;

-ойлау əрекетінің тəсілдерімен таныстыру.

«Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру» ҰОҚ-нің мазмұны оқу бөлімдері бойынша ұйымдастырылған.

Бөлімдер күтілетін нəтижелер: дағды, білім немесе ұғым түрінде берілген оқу мақсаттарын көздейтін бөлімшелерден тұрады. Əрбір бөлімше ішінде реттілікпен құрылған оқу мақсаттары педагогтерге жұмысын жоспарлауға жəне балалардың жетістіктерін бағалауға, сондай-ақ оларға оқудың келесі кезеңдері туралы ақпарат беруге мүмкіндік береді.

Бөлім

Бөлімше

Кеңістікте бағдарлау

1.1.Заттардың кеңістікте орналасуы

2.1. Заттарды санау

Сан жəне санау

2.2. Жиын жəне логика элементтері

2.3. Тізбектер

2.4. Шамалар

Геометриялық фигуралар

3.1. Фигуралар мен денелер

3.2. Фигуралардың өзара орналасуы

Математикалық модельдеу

4.1. Математикалық тіл жəне математикалық модель

Мектепке келетін сəтте балалар жиын жəне сандар, пішін жəне шама туралы өзара байланысты білімнің салыстырмалы түрде кең аясын меңгеруі, кеңістікті жəне уақытты бағдарлап үйренуі керек. Тəжірибе көрсетіп отырғандай, дайындық тобының тəрбиеленушілерінің қиыншылығы əдетте абстрактілі білімді меңгеру, нақты заттармен, олардың бейнесімен жасалатын əрекеттерден сандармен жəне басқа да абстракт ұғымдармен жасалатын əрекеттерге өту қажеттілігімен байланысты. Мұндай деңгейге өту балада дамыған ақыл-ой өрісінің болуын талап етеді. Сондықтан мектепалды сыныпта балардың «тең», «көбірек», «азырақ», «бүтін жəне бөлік» сияқты кейбір маңызды математикалық байланыстарды, қатынастарды, тəуелділікті , шамалардың арасындағы тəуелділікті, өлшеу нəтижелерінің жəне т.б өлшем шамаларына тəуелділігін бағдарлай білу іскерлігін дамытуға ерекше көңіл бөледі. Балалар түрлі математикалық байланыстар, қатынастар орнату тəсілдерін, мысалы, жиын элементтерінің арасында сəйкестік орнату, жиын элементтерін іс жүзінде бір-біріне келтіріп салыстыру, шамалардың қатынастарын анықтау үшін беттестіру, тұстастыру амалдарын пайдалану тəсілін игереді. Олар сандық қатынастарды анықтаудың ең дұрыс тəсілдері – заттарды санау ж

Маңызды математикалық байланыстар мен тəуелділіктерде бағдарлай білу жəне тиісті əрекеттерді меңгеру мектепке дейінгі балалардың көрнекі-бейнелі ойлау қабілетін жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді жəне олардың тұтастай ақыл-ой əрекетінің дамуына жағдай жасайды. Балалар ішінен санауға үйренеді, оларда көзбен өлшеу, пішінге, түске, мөлшерге, санға əрекет етудің шапшаңдығы дамиды.

Осы жаста ақыл-ой қабілетін, ойлау дербестігін, талдау, біріктіру, салыстыру сияқты ойлау операцияларын, ойын бөлу жəне жалпылау қабілетін, кеңістіктік қиялын дамытудың да маңызы аз емес.

Балалардың математикалық білімге тұрақты қызығушылығын, оны пайдалана білу жəне оны өз бетінше өмірде қолдана білуіне тəрбиелеу керек.

ОƏК кешеніне:

№1, №2 əліппе-дəптер;

үлестірмелі материалдар;

интерактивті қосымша;

əдістемелік нұсқау кіреді.

ОƏК- нің ерекшеліктері

Балалардың оқу əрекетіне қызығушылығын арттыру мақсатында авторлар өтпелі кейіпкерлер – ұл бала мен қыз баланы енгізді. Педагог оларға өзі есім бере алады. Біздің нұсқада бұл – Əлия жəне Сырым. Бұл тəсіл сөйлеу жəне тыңдау дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Педагог жағдай-тапсырмаларды ойнату тəсілін енгізеді, мұнда тапсырма кейіпкердің атынан беріледі немесе бала кейіпкерге түсіндірме береді. Əліппе-дəптердің сол жақ бетіндегі бірінші тапсырма жаңа тақырыпты суреттеуге көмектеседі. Біз ұсынып отырған №1 тапсырмалардың бүкіліне жуығын сыныпта/ топта балалардың қатысуымен модельдеуге болады. Сондықтан педагог балалардың іс- əрекетін тек əліппе-дəптерді қараумен шектемегені жөн. Екінші беттегі тапсырма жаңаны қолдануға, жиектеу дағдысын игеруге, қолды цифрларды жазуға дайындауға, логикалық, шығармашылық тапсырмаларды орындауға арналған. Барлық тапсырмалар əрекеттік сипатта екенін жəне баланың оны орындау процесіне белсенді қатысуын көздейтінін атап өткен жөн. Бұл – бояу, суретті толықтырып салу, біріктіру, жапсырмаларды жапсыру, жиектеу. Сондай-ақ «пішін, түс, көлем» деген белгілер көптеген тапсырмаларда жүреді. Шартты белгілердің бұл жүйесі балаларға тапсырманың мəнін оны оқымай-

Əрбір парақта өзінің іс-əрекетін рефлексиялау, өзіне баға беруге үйрету үшін сəттілік баспалдағы бар:

Үлестірмелі материалдар кешенді толықтырады жəне педагогке тек қолда бар материалды ғана емес, қиып дайындаған құралдарды пайдалана отырып, ҰОҚ-не жылдам дайындалуға мүмкіндік жасайды.

Интерактивті қосымша – интерактивті тақтаға арналған жиынтық полотнолар кешені. Сондай-ақ онда сан есімдерді есте сақтауға арналған өлеңдер жəне ҰОҚ-нің тұсаукесері бар. Тұсаукесерлер көп емес. Бұл ұғымдардың көрнекілігінің маңыздылығына қарамастан, осы жастағы балалардың материалды іс жүзінде əрекет жасаған кезде жақсы игеруіне байланысты.

Əдістемелік нұсқауда:

ұзақмерзімді жоспарлау;

қысқамерзімді жоспарлау;

негізгі терминдер мен ұғымдар сөздігі берілген.

Көптілділік саясатын іске асыру – жаңартылған мазмұндағы күрделі мə селелердің бірі, сондықтан біз негізгі терминдер сөздігін келтіріп отырмыз, оны педагог мүмкіндігінше баланың лексикалық қорына енгізеді.

Жоспарлау ерекшеліктері

Ұзақмерзімді жоспарлау жаңартылған бағдарламаға сəйкес жасалған. Бөлімдер мен тақырыптардың бірізділігі сақталған. Əрбір ҰОҚ-де оқытудың бір-екі мақсаты таңдалған. Бұл педагогтің баланың жетістіктерін нормативтік бағалау үрдісін жеңілдетеді. Сондай-ақ жыл бойы өткен материалды үнемі қайталап отыру ұстанымы сақталған. Бұл мектепке дейінгі баланың қарапайым математикалық ұғымдарды берік меңгеруіне қажетті шарт болып табылады. Кейбір мақсаттарды жүзеге асыру үшін бір ҰОҚ-ті емес, ҰОҚ сериясы бөлінген. Материал жеңілден неғұрлым күрделіге көшу арқылы ашылады. Бағдарламаның соңғы бөлімін оқыған кезде «0.4.1.3. Көрнекілік негізінде қарапайым мысалдар мен тапсырмаларды шешу» мақсаты тұтастай ҰОҚ сериясына қойылған. Бұл «4.1. Математикалық тіл жəне математикалық модель» бөлімінің нақты жағдайларды модельдеуге жəне оларды математикалық тілге аударуға арналған неғұрлым жоғарғы тəртіптегі тапсырмаларда алдыңғы бөлімдердің материалын жалпылауға мүмкіндік беруіне байланысты.

Ұзақмерзімді жоспарлауда өтпелі тақырыптар сақталған. Ұсынылған бірізділік бағдарламасында 8 лексикалық тақырып бар. Əр ҰОҚ-не 8 тақырыптың бірінің аясында тақырыпша берілген, ол математикалық тақырыпшамен бірге ҰОҚ-нің атауына шығарылған. Бұл педагогке балаларды тиісті лексиканы пайдалануға бағыттауға көмектеседі. Өтпелі тақырыптар біркелкі бөлінген, сондықтан математикалық жəне лексикалық бөлімдер синхронды түрде аяқталмайды. Бұл кейбір математикалық тақырыптарға неғұрлым көп уақыт бөлу керектігіне байланысты.

Мектепалды бағдарламасының 8 өтпелі тақырыбы:

Мен кіммін жəне қандаймын?

Мектеп не үшін керек?

Менің айналамда кімдер бар?

Менің айналамды не қоршап тұр?

Жолдар бізді қайда бастайды?

Салт-дəстүрді білу не үшін керек?

Мен үшін не дəмді жəне пайдалы?

Денсаулықты қалай күту керек?

Осы нұсқаулықта келтірілген қысқамерзімді жоспарлар педагогті Əліппе-дəптерді жəне оның қосымшаларын (электронды жəне үлестірмелі материалдарды) пайдалануға бағыттайды. Ұйымдастырылған оқу қызметінің (ҰОҚ) ұсынылған түрі жеке тұлғаға бағдарланған, қызметтік тəсілдерді пайдалануды, оқытудың активті жəне интерактивті əдістерін қолдануды көздейді.

Қысқамерзімді жоспарлауда жұмыс түрлерін жүргізу ұсынылған: ұжымдық (Ұ), топтық (Т), жұптық (Ж), өзіндік (Ө).

Келтірілген жоспарларда формативті бағалау берілген. Бұл педагогтің əрбір нақты сыныпта (топта) бұл үрдісті балалардың жеке қасиеттерін ескере отырып құруына байланысты. Дегенмен, қысқамерзімді жоспарларда рефлексия жəне бағалау жөнінде кеңестер берілген.

Ұзақмерзімді жоспарлау. I жартыжылдық

Бөлім, бөлімше

ҰОҚ-нің тақырыбы, өтпелі

Оқыту мақсаттары

тақырып

1-бөлім.

Мен кіммін жəне

Кеңістікте

қандаймын?

бағдарлану

Танысу.

Не

қайда

0.1.1.2. Кеңістікте бағдарлану: сол

орналасқан?

жақ, оң жақ, үстінде, астында,

алдында (алды), артында, (арты),

жақын, арасында, қасында.

Менің бөлмем.

Қағаз

0.1.1.1.Қағаз бетінде бағдарлану,

бетінде бағдарлаймын.

карточкалардағы геометриялық

фигуралардың орналасуын сипаттау.

Менің

0.1.1.1.Қағаз бетінде бағдарлану,

ойыншықтарым.

Не

қайда

карточкалардағы геометриялық

орналасқан?

фигуралардың орналасуын сипаттау.

0.1.1.2. Кеңістікте бағдарлану: сол

жақ, оң жақ, үстінде, астында,

алдында (алды), артында, (арты),

1.1.Заттардың

жақын, арасында, қасында.

Менің аулам. Не

0.1.1.2.Кеңістікте бағдарлану: сол

кеңістікте орналасуы

қайда орналасқан?

жақ, оң жақ, үстінде, астында,

алдында (алды), артында, (арты),

жақын, арасында, қасында.

Менің мерекем.

0.1.1.3.Заттарды ені, биіктігі,

Заттарды өлшемі (биіктігі,

жуандығы бойынша салыстырып,

ұзындығы, қалыңдығы)

көлемдерінің арақатынасы

бойынша салыстырамын.

көрсетілген заттарды табу, оларды

өлшемдерінің өсу (кему) ретімен

орналастыру.

Менің

0.1.1.3. Заттарды ені, биіктігі,

ойыншықтарым. Заттарды

жуандығы бойынша салыстырып,

салыстырамын жəне ретімен

көлемдерінің арақатынасы

қоямын.

көрсетілген заттарды табу, оларды

өлшемдерінің өсу (кему) ретімен

орналастыру.

2-бөлім. Сан жəне

Мектеп не үшін керек?

санау

2.1. Заттарды санау

Анама көмектесемін.

0.2.1.1. 20 көлеміндегі сандарды тура

5-ке дейін санаймын.

жəне кері санау.

0.2.1.2. Заттарды саны бойынша

салыстырып, олардың реттік нөмірін

атау.

Айналамдағы

0.2.1.1. 20 көлеміндегі сандарды тура

заттарды санаймын.

жəне кері санау.

1-ден 5-ке дейінгі сандар.

0.2.1.2. Заттарды саны бойынша

салыстырып, олардың реттік нөмірін

атау.

Санап үйренемін.

0.2.1.1. 20 көлеміндегі сандарды тура

1-ден 10-ға дейінгі сандар.

жəне кері санау.

0.2.1.2. Заттарды саны бойынша

салыстырып, олардың реттік нөмірін

атау.

Айналамдағы

0.2.1.1. 20 көлеміндегі сандарды тура

заттарды санаймын. 10-ға

жəне кері санау.

дейінгі реттік санау.

0.2.1.2. Заттарды саны бойынша

салыстырып, олардың реттік нөмірін

атау.

Сурет салып

0.2.1.1. 20 көлеміндегі сандарды тура

үйренемін. «Нешеу?» жəне

жəне кері санау.

«Реті бойынша нешінші?»

0.2.1.2. Заттарды саны бойынша

екенін анықтаймын.

салыстырып, олардың реттік нөмірін

атау.

Менің

оқу

0.2.1.1. 20 көлеміндегі сандарды тура

құралдарым.

жəне кері санау.

11-ден 20-ға дейінгі сандар.

0.2.1.2. Заттарды саны бойынша

салыстырып, олардың реттік нөмірін

атау.

Менің

оқу

0.2.1.1. 20 көлеміндегі сандарды тура

құралдарым.

жəне кері санау.

1-ден 20-ға дейінгі сандар.

0.2.1.2. Заттарды саны бойынша

салыстырып, олардың реттік нөмірін

атау.