Бисермен кестеленген аяққап үлгісі 8 сынып технология

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

«АМАНКЕЛДІ АТЫНДАҒЫ ОРТА МЕКТЕП»КММ

АЯҚҚАПЫ БИСЕРМЕН КЕСТЕЛЕУ

Орындаған:8-сынып оқушысы

Мухамеджанова Альбина

Ғылыми жетекшісі:Технология пәнінің

мұғалімі Қалдыбаева Р.С.

Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі.

Ұмытылып бара жатқан ұлттық қолөнер туындыларын жаңғырта дамытуға үлес қосу.

Ұлттық бұйымдардың дайындалу әдісін зерттеп, тұрмыста қолданудағы пайдасын анықтау.

Зерттеудің мақсаты мен міндеттері.

Бисермен жұмыс жасауда түрліше композициялық шешім жасауға,түрлі түсті заттардың көлемін беруге немесе әсем сәндік бұйымдар кестелеп тігуді үйрену.

-Ұлттық қолөнерді құрметтеу

-Ұмытыла бастаған өнерді дамыту

-эскиз салу,таңдалған тақырыпқа сәйкес түстердің үйлесімділігін айқындау.

Зерттеу нысаны.

Бисермен жұмыс жасауды толық меңгеру қажет.

Зерттеу әдістері:салыстыру,топтастыру,баяндау және қорыту.

Зерттеу жұмысының жаңашылдығы.

Бисер өнерін қазіргі заман талабына сай пайдаланып,келешек ұрпаққа маңыздылығын түсіндіру.

Зерттеудің практикалық мәні.

Қыз балаларға қолөнер бұйымдарын бисермен кестелеу әдістемесін технология пәні бойынша ұйымдастырылатын таңдау пәндерде,жобада,авторлық бағдарламаларының мазмұнына негіз ретінде алуға болады.

Қолөнер-ата-бабамыздың ұшқыр қиялынан шыққан,үлкен даналық ойынан,қажеттілігінен туындаған өнер туындысы,атадан балаға мирас болып келе жатқан асыл мұра.

Зерттеудің теориялық мәні.

Зерттеу нәтижелері ұлттық құндылықтар негізінде жасөспірімдерді тәрбиелеуге негіз болады.

Зерттеу жұмысының құрылымы.

Ғылыми зерттеу жобасы кіріспеден,үш тараудан,нұсқау картадан, қортындыдан және әдебиеттер тізімінен тұрады.

Тақырыбы: «Аяққапты бисермен» кестелеу

Орындаған:

Мухамеджанова Альбина 8-сынып оқушысы,

Жетекшісі:Қалдыбаева Рашида Салихқызы ,

Технология пәні мұғалімі,

Аманкелді атындағы орта мектебі ,

Көкпекті ауданы,Мамай ауылы

Түсінік хат

Қазақстан халқына арналған жолдауында елбасымыз Н.Ә.Назарбаев «ұлттық бәсекелестік қаблеті бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен айқындалады»-деп,жұрттың назарын осы бағытқа айрықша аударады.

Мемлекетіміздің абыройы,келешегі жас ұрпақтың білімділігіне,тәрбиесіне байланысты,оқушыға қол еңбегін үйрету арқылы олардың эстетикалық тәрбиесін,шығармашылығын,еңбекке деген сүйіспеншілігін қалыптастыру әр мұғалімнің кәсіби міндеті.

Өзектілігі:сәндік -қолданбалы өнерді енгізе отырып,оқушының эстетикалық талғамын арттыру.

Мақсаты:бисермен жұмыс жасауда түрліше композициялық шешім жасауға,түрлі түсті заттардың көлемін беруге немесе әсем сәндік бұйымдар кестелеп тігуді үйрену.

Міндеттері: эскиз салу,таңдалған тақырыпқа сәйкес түстердің үйлесімділігін айқындау, тиімді композициялық құрлымын анықтау.

Проблемасы:әсем панно кестелеу.

Нысаны:бисермен жұмыс жасауды толық меңгеру қажет.

Пәні:сәндік-қолданбалы өнер.

Болжамы:егер бисермен кестелеуді толық меңгерсем,одан әдемі әсем қабырға панноларын жасаймын,өйткені осындай бұйымдар сұранысқа ие.

Күтілетін нәтижелер: технологиялық тілдің меңгерілуі,шығармашылық ойдың дамуы,іскерлік,шеберлік әрекетінің қалыптасуы.

Кіріспе

Технология пәні бойынша еңбек ету арқылы өз қабілетін дамытуда ата-бабасының ұлттық дәстүрі мен өнерін одан ары дамытуға бағыт алу қажет.Ұлттық тәрбие жүрекке жатық болғанымен ауқымы шексіз,белгілі бір жүйеге келтірілмеген тың дүниелер.

Ұлттық педагогиканың негізінде шәкірттерге білім мен өнеге берудің тиімділігін көрсету қажет.Ол үшін қолөнерге баулу саласының мақсаты болу керек,яғни халық тәрбиесінің үлкен ықпалы мен пайдасын ұқтырып,ұлттық тәлімнің сыры мен ерекшелігінің мол және қолөнердің күнделікті тұрмыста қолданып, бүгінде киімдерде,үй жабдығы сияқты бұйымдарда тұтынуын аңғарту керек.

Қолөнердің ықпалы мен пайдасының арқасында қыз бала мектепте қолөнерге бейімделіп,жасау технологиясын жетік игеріп меңгерсе,ло өз өмірінде, бір қажетіне осы қолөнерді ықпал етіп жаратары сөзсіз.

Тәрбиелік мәні-қолөнер әсемдікке талаптандырып,мәдени мұрасын қадірлеп,дәстүрді сыйлауға және тұрмыстағы көріксіздікті айыптау көзқарасына тәрбиелейді. Қыз баланы үнемділікке,үй тұрмысына қажетті бұйымдардың дайынын сатып алмайтындай,қолдан өзі жасап,жеке тұрмыс салтына әсемдікті енгізуге ұмтылатын қасиетке тәрбиелейді. Бұл әрине ата-ана қуанышы.

Ертеде халқымыз тұтынған бұйымдарының бәрін дерлік кестемен әшекейлеп, безендірген.Негізі қандай өрнекті болмасын,адам баласы өзін қоршаған дүниеден алатыны мәлім.Ұрпақтан ұрпаққа жалғасудың арқасында әрбір елдің шеберлері өздеріне тән ерекшеліктерімен тігудің сан түрлі әдістерін киімге,тұрмыстық бұйымдарға,әшекей заттарға қоса білді

Қашанда есте өнерінің түр-түсі,үйлесімділігі ,әдемілігі қайталанбастығымен ерекшеленеді.Ғасырлар бойы өрнектің,кестенің орналасуы өзгеріп( шетінде,ортасында,бұрышында),пішіні өлшемге сай болып келген.Бүгінгі күнде өрнектің орналасуы,өлшемі,пішімі тігудің талғамына байланысты.Ендеше біз бисермен кестелеу өнеріне тоқталамыз. Себебі бұл өнер түрлі соңғы кезде қарқынды даму үстінде.

І Аяққап туралы түсінік

Қолөнер-бұл кәсіп,экономикада еңбек күшін тауарға айналдыру арқылы еңбекақы алу жолы,атадан балаға мирас болып келе жатқан асыл мұра.

Қолөнер-оқушылардың өзіндік шеберлігін,әсемдігін сезіну қабілетін арттырып,ұлттық санасының қалыптасуына негіз болады.

«Өткенін білмеген болашаққа жол салып жарытпайды» -дейді дана халқымыз. Ендеше ата- бабамыздың бұрынғы тіршілігін, тұрмыс тарихын бүгінгі ұрпақ білу,атадан балаға мирас болып келе жатқан қолөнерін зерттеп,біліп,үйреніп,шеберлігін үлгі тұту әрбір ұрпақтың міндеті ,парызы.Қазақ халқының көшпелі тұрмысында киіз үй ішінде қолданылатын бұйымдар өте көп. Бұрын бұл бұйымдарды кереге басына, қабырғаға ілетін болғандықтан, ол биязы жүннен тығыз, әрі жұқа басылып жасалады.Қазақ халқында ыдыс-аяқ сақтайтын қазіргідей ағаш жиһаздары болмағандықтан,бұйымдарды мал терісінен, жүннен киізден дайындап, дәл сол кездің тұрмысына лайықтап жасаған. Сонымен бірге кестелеп тігілген әбдіре сандық тыстары, қоржын,аяққап, керме, тұскиіз,шашақбау т.б. киіз үйдің ішін безендіруде алар орны бөлек.Күнделікті тұрмыста, көшіп-қонғанда ер-тоқымға арта салуға қолайлы болу үшін бұйымдарға құлақбау таққан. Бүгінгі жұмысымызда қоржын, аяққап, керме, кесеқап, торсық бұйымдарының бірін таңдап алып, ою-өрнекпен кестелеп тігу.

Ұлттық қолөнер бұйымдарының бірі-аяққап.

Қазақ аяққаптарды әр түрлі киізбен ойылып,ыдыс-аяқ салатын киізден жасалатын бұйымның бір түрі болып саналады.Атадан балаға мұра болып келе жатқан аяққап жасау өнері бірден-бірге тарап,әр ұрпақ өкілдерінің өз жаңалықтары,өз элементтерімен дамып келеді.

Аяққап түрлері:

1.Ойыстырылған аяққап

2.Кестеленген аяққап

3.Матамен тігілген аяққап.

Аяққаптың пішіні екі түрлі:бірі-тік төртбұрышты,екіншісі-ауыз жағы тік төртбұрышты,ал түп жағы дөңгелек болады.Аяққап көбінесе киізден жасалады .Қажетті көлемде пішіп алынған екі бөлек бір-біріне беттестіріліп,олардың қоспасы(аузынан басқа бөлігі) шуда жіппен жөрмелеп тігіледі.Тігілген бөлігіне шашақ тағылып,жиегі көмкеріледі.

Аяққаптың беті кестеленген матамен қапталады,кейін бисермен өрнек салынады.Оны иленген және боялған тақыр жарғақтан да,киізбен астарланған,бедер салынған былғарыдан да жасайды.Аяққапты бояулы жіптен ескен бас тағып,керегенің басына іліп қояды.Сән үшін аяққаптың бауы да шашақталады.

Көшпелі тұрмыста қолдануға ыңғайлылығымен қатарүй ішіне көрік беріп,сәндік қызмет те атқарған.

Аяққап-аты айтып тұрғандай үлкен табақ,астау салуға арналған бұйым.

Қыз балаларды ұқыптылыққа,жинақылыққа тәрбиелеп,ұсақ-түйек қажетті заттарын салу үшін де арнайы жасап алуға болатын бұйым.Негізгі шикізаты-киіз,қалың мата.

Аяққап бұйымын жасауға керек киіз,әшекейлеу үшін қолданылатын ою-өрнек, кесте өнеріне тоқталып кетск.

Аяққапты әшекейлеп,безендіруде ұлттық қолөнер түрі кестені де қолданады.

Мен тіккен аяққап ақ киізден тігілген.Аяққапты бұрынғы ата-бабаларымыз ыдыс-аяқ сынбас үшін және таза тұру үшін қолданған.Мен осы аяққапты тігудегі жаңалығым-ою-өрнек пен гүлді бисермен кестелеу,шашақтар жасаймын.

Киіз-шығыс халқының көшпенді тұрмысына орай қолданылған мүліктің бірі.Киіздер негізінен:үй жабуға арналған киіз,сырмақтық киіз,түрлі киім-кешекке арналған жұқа киіз,жабағы киіз деп өзіндік ерекшеліктеріне байланысты бірнеше түрге бөлінеді.Халқымыздың күні бүгінге дейін үзілмей келе жатқан дәстүрлі қолөнер түрі-киіз басу.Киіз басу өнері сонау ерте замандардан келе жатқан өнер болса керек.Халық шеберлері киіздің сәндік қасиетін ұтымды пайдаланып,күнделікті өмірде тұрмысқа қажетті,көшіп-қонуға ыңғайлы әр түрлі қаптар жасаған.Олар аяққаптар,кесеқаптар,төсекқаптар сияқты бұйымдар қажеттіліктен басқа киіз үйдің ішінің сынына әр беріп,көркемдігін айқындап тұратын болған.Қарапайым қойдың жүнінен

текемет,тұскиіз,сырмақ,бөстек,аяққап,кебеже,байпақ секілді дүниелерді жасап,қажетіне жарата білген қазақ халқының шеберлігіне таңғалмау мүмкін емес.Күзем алу маусымында ұлан-асыр думан жасап,киіз басып,сырмақ сырған қазақ халқының осы дәстүрлі бүгінгі күні ұмыт бола бастаған.Демек те,ұлттық өнерді жаңғыртып,оны шалғайда жатқан шетелге насихаттап жүрген қолөнер шеберлері жоқ емес екен.Ертеде бабаларымыз киізді үйдің сыртына ұстау үшін ғана емес,оның ішін жабдықтау үшін де пайдаланған.Дегенмен,киіз басу деген оңай орындала салатын іс емес.Машақаты көп.Күш пен шыдамдылықты талап ететін жұмыс.

Кесте – қазақ халқының қолөнерінің ерекше түрінің бірі. Қолмен кестелеп тігу – өте көне заманнан келе жатқан қолданбалы өнер түрі. Қолданбалы өнер – көптеген елдердің шеберлерінің, суретшілерінің шығармашылық жемісі Ол киімдерді, интерьерді әшекейлеу нәтижесінде кісінің көңіл - күйін көтереді. Қол кестесі бұйымдарына тұтынушылар сұрасының өсу бұйымдардың түрлерін көбейтуге, оның сәндігін түрлендіруге және кестелеудің әдістерін көбейтуге көмектеседі. Кесте тігу үшін қолданылатын құрал - саймандар: Кергіштер – кесте тігушінің негізгі құралы. Ол матаны керіп ұстайды және оны зақымдалудан сақтайды. Кергіштер дөңгелек болады. Ол бірінің ішіне бірі кіретін екі дөңгелектен тұрады. Оны ағаштан, пластамассадан, резеңкеден және металдан дайындайды. Инелер – мата қалыңдығы мен жіптің жуандығына қарап таңдалады. Қайшылар – жіптің ұшын қию үшін қайтқы қайшылар, оралған жіпті қию және жіпті тегістеу үшін орташа қайшы қолданылады. Жіптер – кестелеу үшін табиғи, жасанды, синтетикалық және аралас жіптер, ирис, мулине т. б. жіп түрлері қолданылады. Калька – бұл мөлдір ақ қағаз. Калька түпнұсқа суреттің көшірмесін жасау үшін қолданылады. Ал калькадан суретті сатаға көшіру үшін көшіргіш қағаз пайдалан

Ертеде халқымыз тұтынатын бұйымдарының бәрін кестемен әшекейлеп безендірген. Сол сияқты қазақ халқының қолөнерінің өмірге келуі халықтың көшпелі өміріне байланысты. Атадан баласына,…