Бөлме өсімдіктері туралы 7 сыныпқа арналған материал

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫНЫҢ БЕЙНЕУ АУДАНЫ БОЙЫНША БІЛІМ БӨЛІМІНІҢ «БЕЙНЕУ ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕП» КММ

Жоба авторы: Қанатбаева Жазира, 7 сынып оқушысы

Жоба тақырыбы: «Бөлме өсімдіктері»

Секция: Биология

Жоба жетекшісі: Токеева Айзада Жалгаскызы

биология пәнінің мұғалімі

Бейнеу- 2021

Пікір

Бөлме өсімдіктері өсімдіктер патшалығының алуантүрлілігімен ерекшеленетін түрлері. Бүгінгі таңда үй іші мен мектеп ауласын әсемдеуде олардың маңызы артты. Адам бойындағы жағымсыз энергияны өздеріне қабылдап, тек оттегіні ғана бөліп қоймай, адамға ерекше көңіл күй сыйлайды. Бөлме гүлдерінің күтімі – олардың топырағының жағдайы, жарыққа байланысты өсуі, дұрыс суарылуы мұқияттылықты талап етеді.

Оқушы Қанатбаева Жазира өз үйінде бөлме өсімдіктерін өсіреді. Ол гүлдердің күтімі, түбегін қалай ауыстыру, топыраққа қалай дұрыс отырғызу керек, қандай тыңайтқыштар беру керек деген сияқты жұмыстарды біледі. Сол білімін әрі қарай жетілдіру үшін осы жобаны қолға алды. Қазіргі уақытта бөлме өсімдіктерінің кейбір түрлерінің жиі кездесуі немесе керісінше сирек кездесуі зерттеу жұмысына түрткі болды. Бөлме өсімдіктерінің биологиялық ерекшеліктері, оның адам ағзасына әсері және біздің ауданымыздың климатына қандай гүлдер бейім екенін анықтау жобаның мақсаты болып табылады.

Оқушы өз көшесіндегі тұрғындардан бөлме өсімдіктерінің өсіруі, қанша уақыттан бері өсіретіндігін, қай түрлерінің жиі кездесуі, дұрыс суару, олардың жапырақтарын қалай күту керек, топырағынның құнарлылығы үшін тыңайтқыштардың берілуі, бөлме өсімдіктерінің күтімі жайлы мәлімет жинады.

Жазира мектептегі гүлдердің күтімі жайлы да ақпарат жинады. Ол осы жобаны бастағалы мектеп ішіндегі гүлдерді қарап, оларға қантты су құйып, топырағын қопсытып күтім жасады. Зерттеу жұмысын әрі қарай алып кетеді деген сенім білдіремін.

Жоба жетекшісі: Токеева Айзада Жалгаскызы

Аннотация

Зерттеу мақсаты: Бөлме өсімдіктерінің биологиялық ерекшеліктерін анықтау;

Бөлме гүлдерінің адам денсаулығына пайдасын анықтау;

Бейнеу ауданының клматына қандай гүлдер сәйкес келетінін анықтау.

Зерттеудің болжамы: Қазіргі таңда бөлме өсімдіктерін баптап күту оларға қызығушылық таныту деген ұмытылып бара жатыр. Сол себепті бөлме өсімдіктерін зерттеу, олардың пайдасын анықтау және насихаттау.

Зерттеу міндеті: Бөлме өсімдіктерінің түрлерімен танысу

Зерттеу кезеңдері:

Бөлмеде өсірілетін өсімдіктерге жалпы сипаттама

Бөлме өсімдіктерін күту, баптау

Бөлме өсімдіктерінің адам денсаулығына әсері

Зерттеу әдіс –тәсілдері: Сұрақ-жауап, әңгімелесу, жинақтау, қорытынды жасау.

Зерттелетін нысан: Бөлме өсімдіктері

Күтілетін нәтиже: Осы жоба арқылы бөлме өсімдіктеріне деген қызығушылықты қайта ояту, түр ерекшеліктері. Бөлме гүлдерінінің қай түрлеріне біздің климат сәйкес келуі. Оларды өсіруге қолайлы орта дайындау. Топырағының құнарлылығын, көшеттеп отырғызу және жарыққа тәуелдігіне байланысты түрлерін ажырату. Үй жағдайында оларға тыңайтқыш ретінде бананның қабығын, кактусқа қантты сумен суару, кір сабын ерітіндісімен жапырағын сүрту. Ет суы, тіс пастасы,

Мазмұны

Кіріспе......................................................................................................................3

1 Бөлме өсімдіктерінің биологиялық ерекшеліктері...........................................5

Бөлмеде өсірілетін өсімдіктерге жалпы сипаттама.......................................5

Бөлме өсімдіктерін күту, баптау.....................................................................

Зерттеу бөлімі

Бөлме өсімдіктерінің адам денсаулығына әсері...........................................11

Бөлме өсімдіктерінің кездесу жиілігі............................................................13

Қорытынды............................................................................................................14

Пайдаланылған әдебиеттер..................................................................................15

Кіріспе

Өсімдіктер тірі организмдер дүниесіндегі негізгі екі топтың бірі. Жер ғаламшарының барлық құрлығында және суда да өседі. Жалпы саны 375000 –ға жуық. Оларды ашық және жабық тұқымды деп бөледі.

Өсімдіктер тірі ағзалар. Жапырақтарындағы хлоропласттар арқылы күн сәулесі энергиясы химияялық байланыс энергиясына айналады. Бұл процесс фотосинтез деп аталады. Фотосинтез нәтижесінде жер жүзіндегі өсімдіктер жыл сайын 100 миллард тоннадан астам органикалық заттар түзеді. Нақтырақ айтсақ, мұхит және теңіз өсімдіктері.

Өсімдік ерекше жаратылыс. Оның сан алуан түрлері кездеседі. Оларды бөлме өсімдіктері және дала өсімдіктері деп жіктейді. Бөлме гүлдерінің басқа өсімдіктер сияқты тамыры, сабағы, жапырағы және гүлдері бар.Бөлме өсімдіктерін өсіруде мына талаптар ескерілуі керек:

1. Оларды іріктеп алу;

2. Өсіру;

3. Баптап күту.

Бөлме өсімдіктерін үй жағдайында өсіргіңіз келсе алдымен оған қажет жағдайларды жасап алыңыз. Мысалы жарықтың жеткілікті түсуі, температураның тұрақты және ауа ылғалдылығымен қамтамасыз етілуі керек. Барынша табиғи ортаға ұқсас дайындау керек. Өсімдіктің жарық сүйетін, көлеңке сүйетін және жарықтың шашырап түскенін қажет ететіндері болады.

Өсімдікті көшеттеп отырғызғанда оның тамыры қалың топырақ астында қалмауы керек. Топырақты қопсыту жаңа отырғызылған өсімдік үшін маңызды. Көшеттің түбін нығыздап су құйып желден аулақ, күн сәулесі тіке түспейтін жерге немесе үйге қояды.

Өсімдік ерекше жаратылыс. Оның сан алуан түрлері кездеседі.Оларды бөлме өсімдіктері және дала өсімдіктері деп жіктейді. Бөлме өсімдіктерін алыс жақтың өсімдіктері дейді. Себебі олардың тұқымдары мен өскіндері алыс елдерден әкелінген.

Өсімдіктің жарық сүйетін, көлеңке сүйетін және жарықтың шашырап түскенін қажет ететіндері болады.

Жарық сүйгіш өсімдіктер шөл дала мен таулы жерлерде өсетін өсімдіктердің барлығы – кактустар, сүттіген, сенеция, стапелия, литопса, фаукария, зониум т.б., гүл жаратын өсімдіктердің көпшілігі

Кактустар

Сүттіген

Сенеция

Стапелия

Литопса

Фаукария

Зониум

Жарықтың шашырап түсуін қажет ететін өсімдіктерге – аспарагус, бегония, глоксиния, сенполия, фукция, эухарис, пенеромия, Американың тропиктік ормандарында өсетін жатаған шөптер – маранттар, хкалатея, строманте, ктенанте және фиттония, бромелия тұқымдас өсімдіктердің көпшілігі –эпифиттер.

Жылылықты сүйетін өсімдіктерге тропикті өсімдіктер жатады. Мысалы, бегония, пеперомия, ароид тұқымдас өсімдіктер (антуриумдер, аглаонемдер, диффенбахия, сингониум), кордилиндер, драцендер, бромелия мен геснерия тұқымдастар. Олардың барлығы қыста 20°С температурада жақсы өседі.

Көлеңкеге төзімді өсімдіктер – қырыққұлақтар, тікенекті өсімдіктер, монстер, филодендрон, сингониум, сциндапсус, спатифиллюм, руэллия, аспидистра, шырмауық, традесканция, зебрина, саркококка, фикус т.б. көптеген қылқан жапырақты өсімдіктер.

Өсімдіктер тамыры арқылы қоректік заттарды сіңіріп алады. Соның салдарынан топырақ құнарлылығы төмендейді. Оның алдын алу үшін оларды арасында жаңа топыраққа отырғызып тұру керек. Өсімдіктің жапырақтары солып немесе тамырлары барлық кесек түйірлерін шырмалағанда ғана көшеттеп отырғызады.

Өсімдікті көшеттеп отырғызғанда оның тамыры қалың топырақ астында қалмауы керек. Топырақты қопсыту жаңа отырғызылған өсімдік үшін маңызды. Көшеттің түбін нығыздап су құйып желден аулақ, күн сәулесі тіке түспейтін жерге немесе үйге қояды.

Бөлме гүлдерінің басқа өсімдіктер сияқты тамыры, сабағы, жапырағы және гүлдері бар.Бөлме өсімдіктерін өсіруде қойылатын талаптар:

1. Оларды іріктеп алу;

2. Өсіру;

3. Баптап күту.

Бөлме өсімдіктерін үй жағдайында өсіргіңіз келсе алдымен оған қажет жағдайларды жасап алыңыз. Мысалы жарықтың жеткілікті түсуі, температураның тұрақты және ауа ылғалдылығымен қамтамасыз етілуі керек. Барынша табиғи ортаға ұқсас дайындау керек.

Замиокулькас гүлі бөлме өсімдіктері тобын бастап тұрушы негізгі түр.Бұл доллар ағашының ғылыми атауы. Доллар ағашы үй және кеңсе бөлмелерін көгалдандыратын және безендіретін өсімдік түрлерінің бірі. Бұл өсімдікті байлықтың символы ретінде танылды. Ол аса ұқыпты күтімді қажет етпейді. Доллар ағашын жаңадан гүл өсіруді бастаушы және бұл өнерді үйренгісі келмейтін адам да өсіре алады. Замиокулькас гүлі ароид тұқымдасына жатады. Отаны тропикалық Африка. Жапырақтарына байланысты доллар ағашы деп атау қалыптасқан және ақша ағашына ұқсайды. Ылғалды сабағының, жапырағының және тамырына жинап қойып қажеттілік туғындағанда пайдаланады. Сол себепті құрғақшылыққа төзімді. Замиокулкастың жапырақтары өте әдемі және етті болып келеді. 1 жапырағында орташа есеппен 10 қауырсын (жапырақтағы сызықтар) болады. Доллар ағашының ақша ағашынан айырмашылығы — ол гүлдеуі мүмкін. Үй жағдайында өте сирек гүлдейді.. Бұл өсімдікке ең қолайлы орын — шашыраңқы жарығы бар жер. Бұл гүлді щамадан тыс суаруға болмайды.

Кодиеум экселент бұл ұзындығы 1 метр шамасында болатын ерекше гүл. Гүлдің түсі төменнен жоғары қарай өзгереді. Гүлдің жасын оның жапырақ түстеріне қарай ажыратуға болады. Мысалы үшін гүлдің жасы үлкен болса, жапырақ түсі қою қызғылт түске өзгереді.Ал жас түрлері сарғыш-жасыл түсте болады. Бұл гүлдің шырыны улы болып табылады және теріде дерматит ауруларын туғызуы мүмкін. Оның күтімінде сақтық шараларын есте сақтау керек.

Аспарагус бұл адамдардың жағымсыз әсерлерінен, сөздерінен тазартуға септігін тигізеді. Сондай-ақ аспарагустың нәзік әсері өкпе-ренішті, кекілжіңді ұмытуға көмектеседі. Фукция бұл ерекше күтімді қажет ететін гүл әрі көп мөлшерде жиі суаруды талап етеді.Ол жағымсыз энергия өзіне тартып алып, адамдарға сергектік, көтеріңкі көңіл сыйлайды. Сыйлық ретінде де ұсынуға болады. Оны баласы жоқ жандарға сыйға тартқан жөн дейді дәрігерлер. Фукцияның емдік қасиеті де бар. Ол асқорыту жүйесінің ауруларын, өт жолдары мен сүт бездерін қорғайды. Агава отаны Орталық және Оңтүстік Америка, Мексика аймақтары. Біздің елімізде декоративтік мақсатында өсіріледі.Агава басқа суккуленттер сияқты жарықты жақсы көреді, яғни күн сәулесі тіке түсуі керек. Бұл гүлді топырағы құрғаған кезде ғана суару керек. Жарық жетіспеуінен жапырақтары әдемі пішінін жоғалтады. Агаваны түрлі мақсатта қолданған. Жапырағынан мата, тікенін иненің орнына қолданған. Үйде татулық атмосфераны қалыптастырады.

Педилантус

Фикус али

Эхинокактус

Панданус

Сансевиерия гүлінің көптеген түрлері бар. Халық арасындағы нашар атауына қарамастан, өсімдіктің адам үшін пайдасы өте көп. Бұл гүл адам ағзасының белгілі бір климатқа бейімделуіне көмектеседі және иммунитетті күшейтеді. Бұл бөлме гүлі аса бір күтімді қажет етпейді, жарық таңдамайды, күн көзінде де, көлеңкеде де өсе береді. Кактус, алоэ сияқты тікенекті гүлдер адамға жағымсыз әсер туғызуы мүмкін. Отбасында ұрыс керіс шақырады деп түсінген.

Ал кактустар да адамның көңіл-күйіне әсерін тигізеді екен. Кактусқа «түу, түрі құрысын, қандай сүйкімсіз» деп айтқан сәтте-ақ құрамында алкогольдік қоспалар бар улы зат бөліп шығарады екен. Бұл зат адамды ішімдікке итермелейтін көрінеді. Содан адам ішімдікке әуестеніп кететін кездері болғанын ғалымдар анықтаған. Шырмауық сияқты жаратылысы әсем гүлдер тазалық пен сұлулықтың нышаны. Алайда бұл гүлдердің де жағымсыз әсері болады екен.Ата-бабаларымыз шырмауық гүлін өсірсең, үйіңде ұрыс-керіс кетпей, қиындықтарға шырмалып жүресің деп өсірмеуге кеңес берген.Сондықтан гүл таңдауда мұқият болуы керек.

Түймедақ — күтімі жеңіл гүл. Америкалық ғалымдар хлорофитум(ғылыми атауы) гүлі бөлме ауасын жақсы тазартатынын ғылыми жолмен дәлелдеген. Сондықтан олар көбіне балабақшаларда, мектептерде өсіріледі. Аканик гүлін қазақтар «уқорғасын» деп атайды. Қытай ғалымдары «уқорғасынның алдында адамзат қарыздар» деген. Өйткені уқорғасыннан неше түрлі дәрілер алынады.

Бөлме өсімдіктерін күту, баптау

Әр түрлі өсімдіктер тобы әр түрлі топырақты қажет етеді. Бөлмеде гүл өсіргенде қорда, қарашірік, шымтезек, шым және күлгін құм араласқан топырақ пайдаланылады.