Бөлме өсімдіктерінің аурулары мен зиянкестері 8-сыныпқа

Үйірме: «Жас гүл өсіруші»

Сабақтың тақырыбы: «Бөлме өсімдіктерінің аурулары мен зиянкестері»

Сабақтың мақсат-міндеті: Бөлме өсімдіктері туралы түсінік беру. Гүлдердің атауларын, сырт келбетін, оларды баптау әдістерін, күту ережелерімен таныстыру. Өсімдіктердің ауруларымен таныстырып, гүлдегі зиянкестермен емдеу шараларын ұйымдастыру. Бөлме гүлдерін отырғызу жолын көрсетіп, табиғатты аялауға, сүюге үйрету;

Сабақ типі: Жаңа сабақ;

Сабаққа қолданылатын педагогикалық технологиялар: АКТ, ұжымдық оқыту, тәжірибе, сұхбат, әңгімелесу, өзіндік жұмыс, суреттерді көрсету;

Сабақтың әдісі: Көрнекілік, практикалық, бағалау, видеоролик;

Пәнаралық байланыс: Биология, химия, география;

Оқыту құралдары: Бөлме гүлдерінің суреттері, оқулық, интерактивті тақта, слайд, плакаттар, бөлме гүлдері (замиакулькас, каланхоэ, амарилис, гибискус), препараттар;

Сабақтың жоспары:

І. Ұйымдастыру бөлімі

ІІ. Өткен материалды қайталау арқылы жаңа материалды қабылдауға дайындық

ІІІ. Жаңа материалды түсіндіру

ІV. Жаңа білімді бекіту

V. Үйге тапсырма

VІ. Бағалау

VІІ. Қорытындылау

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі

Оқушылармен амандасып, аудиторияның сабаққа дайындығын тексеру, қажетті құралдар мен көрнекіліктерді дайындап, зейіндерін шоғырландыру. Оқушыларға сабақтын мақсаты мен міндеттерін хабарлап, оқушылардың сабаққа жақсы көңіл күймен бастау мақсатында сергіту сәтін өткізу. «Амандасу» жаттығуы. Қарым-қатынас амандасудан басталады. Оқушылар дөңгеленіп тұрады. Барлығы тақтаға қарайды. Егер тақтада күлкі бейнеленсе, онда бір-бірімізге күлімдей қараймыз. Қол бейнеленсе – қолымызды қысып амандасамыз. Күн бейнеленсе – жақсы ықыласпен сәлемдесеміз. Жүрек бейнеленсе – құшақтасамыз.

ІІ. Өткен материалды қайталау арқылы жаңа материалды қабылдауға дайындық

Үй тапсырмасы ойын арқылы сұралады. «Балық аулаймыз» яғни оқушыларға қолдарына қармақ беріледі, жерде жатқан балықтарды аулайды. Балықтардың астында үйге берілген тапсырмалар сұрақ күйінде жасырынған. Оқушылар осы аулаған балықтарының сұрақтарына белсене қатысып жауап береді. Өз пікірін айтады, түсіндіреді, есіне сақтайды.

ІІІ. Жаңа материалды түсіндіру

«Миға шабуыл», Оқушыларға жаңа сабақты ребус арқылы қандай екеннін анықтайды.

ІV. Жаңа білімді бекіту

Оқушыларға бөлем гүлдерімен жұмыс жасаған кездегі қауіпсіздік ережесімен таныстыру. Оқушыларға жаңа сабақ бойынша сұрақтар қойылады;

Қауіпсіздік ережелері:

Бөлме гүлдерін суарған кезде, су бөлме температурасында болу керек;

Гүлдерді жаз мезгілінде кешкісін, қыс мезгілінде таңда суарған жөн;

Гүлдердін топырақтарын қопсытып тұру керек, алайда тамырана зақым келтірмеуін қадағалау керек;

Жапырақтары ұзын, қалың гүлдердің шанын шүберекпен немесе губкамен сүрту керек. Ал жапырақтары кішкентай гүлдердің шанын жұқа қыл қалам (кисточка) сүрту керек;

Гүлдердің қураған жапырақтарын абайлап қайшымен кесу керек;

Гүлдердің құмырасын таза ұстау керек;

Бөлме гүлдерімізді жақсы жарық түсетін жерге қойған дұрыс;

Бөлме гүлдері 15˚ - 16˚ болу керек;

Өсімдіктің реңсіздігі, нашар өсуі оның қолайсыз жағдайда екендігінің белгісі, мұның негізгі себебі дұрыс күтіп-баптау болып табылады. Жарықтық жеткіліксіздігі, өлшеусіз суару немесе мерзімді суармай қуратып алу, желдің өті, температураның күрт өзгеруі, сондай-ақ артық-кем қоректендіру — өсімдікті әлжуазданырып, зиянкестермен аурулардың өршуіне әкеп соқтырады. Дұрыс күтіп-баптаған үй өсімдіктері ауруға шалдықпайды. Бірақ инфекцияның немесе зиянкестердің жаңа кесінділермен немесе өсімдіктермен бірге келіп, таралуы да мүмкін. Кейбір зиянкестердің пайда болғанын бірден байқау қиынға түседі, сондықтан мұндай жәндіктер өсімдіктерге орасан зиян келтіріп үлгереді. Үй өсімдіктеріне ең көп зиян келтіретін жәндіктер — өсімдік биті, кенелер, аққанаттылар, трипстер, сымырлар және т. б.

Өсімдік биті

Тұрқы 2 мм болатын ашық көк немесе сары түсті жәндіктер. Олар өсімдіктің жапырағына, сабағына, қауашағына, жас өркендерге жабысады. Қанатты және қанатсыз болып келеді. Қанаттылары ұшып, қонып басқа өсімдіктерге ауру жұқтырады. Өсімдік биті зияндаған жапырақтар жиырылып, бүріседі, сарғаяды, гүл түйнектерінің дұрыс өсуіне зиян келеді. Өсімдік биті, әсіресе, көктем мен ерте жаз кезінде пальмадан басқа барлық өсімдіктерге зиян келтіреді.

Күресу шаралары: фитонцидті (лимон, апельсин, мандарин) қасиеті бар кейбір өсімдіктердің тұнбасымен дәрілейді. Ол үшін жазда тагатестің, қызанақтың, петунияның, дельфиниумның, пиретрумның жапырақтары мен сабақтарын және тамырларын кептіріл алады. Пиретрумның тұнбасын: 10 г ұнтаққа 1 л су құйып дайындайды. Ерітіндіге сабын езіп (10 г сабынға 1 л су) қосады. Өсімдік битін жоюға темекі тұнбасын да қолданады: темекінің (махорканың) үгіндісіне су құйып (1:10) бір тәулік қояды, одан кейін сүзгіден өткізеді. Пайдалану алдында тұнбаны сумен араластырып (1:3), оған иісті сабын немесе кір сабынын (1 л-ге 10 г) қосады, содан кейін ауруға шалдыққан өсімдікке бүркеді. Сондай-ақ өсімдікті дәрілеу үшін пияздың, оның қабығының, сарымсақтың, қызанақ жапырақтарының тұнбасын пайдалануға да болады. Дәрілеуді арасына 8—10 күн салып 3 рет қайталау керек. Онша ірі емес өсімдікке бит көп түссе, оны тұнбаға матырып алады.

Өсімдік кенесі

Тұрқы 0,3—0,4 мм бітімі сопақша ақшылсары түсті, денесін әредік түк басқан жәндіктер. Олар жапырақтың астыңғы жағына орналасады, бірақ өсімдікке өте көп түскенде өсімдік сабағының тұла бойына қаптал жабысып алады да, доп-домалақ, жартылай мөлдір жұмыртқаларын салады. Кене түскен өсімдік жапырақтары мрамор тәрізді түске еніп, үстін нәзік тор қаптайды, содан сарғайып мезгіліне жетпей түсіп қалады. Өсімдік нашар жетіліп, сәнін жоғалтады. Үй жағдайында кенелер өсімдікті жыл бойы залалдайды. Кененің пайда болуына температураның жер арылығы мен ауаның құрғақтығы қолайлы жағдай туғызады. Кенелеразалия, пальма, гортензия, аспидистра, райхан гүлін, гелиотроп, фуксия, орхидея, кактустер т. б. өсімдіктерді зияндайды.

Күресу шаралары: суға ерітілген пиретрумды арасына 7 күн салып, 5 рет (1 л суға 2—3 г) бүркеді. Өсімдікке су бүркін алып, оған пиретрумның немесе күкіртті ұнтағын себуге, сондай-ақ пияздың немесе сарымсақтық бір тәулік тұрған тұнбасын (ұсақталған бір ас қасық пиязға немесе сарымсаққа 1 стакан су құнды) бүркуге де болады. Ал бүркіп дәрілеуге келмейтін өсімдіктер үшін төмендегідей тәсіл ұсынылады: туралған сарымсақты немесе скипидар құйылған банканы өсімдік жанына қойып, полиэтилен қалтамен өсімдікті бірнеше сағат бойы тұмшалаулы қалпында қалдырады.

Трипстер