БЖБ 9 сынып Қазақ тілі мен әдебиеті

А Бөлімі

Пән: қазақ тілі мен әдебиеті Сынып: 9

«1-тоқсан бойынша «Қазақ жазуының даму жолы» және «Жолың болсын, жолаушы» бөлімдері бойынша жиынтық бағалау

Тақырып

«Қазақ жазуының даму жолы» және «Жолың болсын, жолаушы»

Оқыту мақсаты

9.3.6.1 ғаламдық мәселелермен байланыстыра отырып сыни тұрғыда баға беру

9.4.1.1 мәтіндердің жанрлық және стильдік ерекшелігін сақтап, нұсқаулық жазу;

Бағалау критерийі

Мәтінде көтерілген мәселені ғаламдық мәселелермен байланыстырады,сыни тұрғыда баға береді;

Жанрлық және стильдік ерекшелігін сақтайды,нұсқаулық жазады.

Ойлау дағдыларының деңгейі

Жоғары деңгей

Орындау уақыты

25 минут

Мәтінді мәнерлеп оқыңыз,төмендегі тапсырмаларды орындаңыз.

(Сілтеме:http://qaz.infozakon.kz/)

Қазақ тілінің жетілуі заман талабаны сай өзгеріп отырғаны бізге мәлім. Тарихқа жүгінетін болсақ, қазақ халқы өзге түркі халықтары сияқты 4-5 ғасыр бойы араб жазуын пайдаланды. Қазақ тіліне, нақтырақ айтқанда орфографиясына араб жазуының кемшіліктері байқала бастап, қазақ жазуын орыс (киррилица) графикасына көшіру идеясын қызу талқыланды.

Жаңалық та болмас, құпия деп те айта алмаймыз, алфавит қай уақытта да дінмен бірге қабылданады. Мысалы, Батыс Еуропа латын алфавитін латын шіркеуі, орыстар грек алфавитін славян шіркеуі арқылы қабылдаған.

Қазақ халқы 1929 жылы латын графикасының негізіндегі жаңа алфавитті қабылдады. Латын графикасы негізіндегі алфавит сауатсыздықты жоюға негіз болды.Осындай жетістіктер жағы болса да, латын графикасы негізіндегі алфавит орыс тілінен, орыс тіліарқылы басқа тілдерден енген көптеген сөздер мен терминдердің айтылуын бұрмалау сияқты қолайсыз жағдайларға ұшыратты. Бұд жерде гоеграфилық жағдайдың да өз әсереін тигізетіні байқалады.

Қазақ тіліндегі дыбыстар жүйесін арнайы зерттеп, әліпби құрастырған қазақтың алғашқы фонологі – Ахмет Байтұрсынұлы. Ол бүкіл саналы өмірін қазақ жазба тілін лексикалық шұбарлықтан, басқа тілдердің синтаксистік ықпалынан тазартумен айналысып, қазақ тілі ғылымын дамытқан іріғұлама.1910 жылдан бастап, араб жазуының қазақ тілі үшін қолайлы емес жақтарын түзеп, оны тілдің дыбыстық ерекшеліктеріне сайетіп,сингармониялық ұлттық әліпби түзеді. Сөйтіп, А.Байтұрсынұлы полиграфиялық жағынан қолайлы-қолайсыз жерлерін, оқыту процесіндегі тиімді-тиімсіз жақтарын таразылай отырып, 24 әріптен тұратын әліпби құрастырады. А.Байтұрсынов реформалаған қазақ графикасы ресми түрде 1924 жылы Орынборда өткен қазақ-қырғыз білімпаздарының тұңғыш құрылтайында қабылданады.